यद् यत् दृष्टं दृष्टिभिः, हे मुने, ब्रह्मादि यद्वा अन्यद्, सर्वं तद् निःसन्देहं विनाश्यं एव—एषा नास्ति शंका। अतः तव पितुः निधनस्य व्यर्थशोकं मा कुरु; यः जातः, सः निःसन्देहं अस्तं गच्छति, यथा सूर्यः सायं अस्तं गच्छति। शिखण्डिन् दुःखेन रक्तनेत्रः, "सः शरीरहीनः" इति वचनं श्रुत्वा, तडित्-निनादेन शान्तः इव, आत्मनं संयम्य स्थितः। ततः उत्थाय, पितुः विधिवत् श्रद्धया कृत्यं कृत्वा, परमं प्राप्याय तपस्यां धृतिं कृतवान्। वनमध्ये ब्राह्मणकर्मणा तपः कृत्वा, शिखण्डिन् अनन्तधृतिसंयुक्तः विद्वान् ऋषिः अभवत्। तथापि, ज्ञात-अज्ञातविषये विद्या-युक्तः, तस्य मनः अस्मिन् शुद्धे भूमौ अपि विश्रान्तिं न प्राप्नोत्। वस्तुतः, एषा भूमिः केवलं शुद्धा; किन्तु तां अशुद्धां इति दृष्ट्वा, सः कत्रापि नन्दनं न अपश्यत्। तदा सः स्वधृत्या निश्चितवान्—"शुद्धे वृक्षाग्रे एव मम निवासः स्यात्।" अधुना तपस्याः आरम्भं करिष्यामि, येन तपसा शाखा-पत्रेषु स्थितस्य पक्षिणः पदं प्राप्नुयाम्। इति विचिन्त्य, सः दीप्तं अग्निं प्रज्वाल्य, स्वस्कन्धात् मांसं छित्वा तस्मिन् अग्नौ अर्पितवान्। ततः सर्वदेवगणस्य कण्ठाः मम मुखात् वदन्ति—"ब्राह्मणस्य मांसं भस्म न भूत्वा।" इति चिन्तयित्वा, सप्तजिह्वा दिव्यः अग्निः, स्वरूपं धृत्वा, वागधिपः इव दीप्तिमान् शिखण्डिनं पुरतः प्रादुरभवत्। सः अग्निः उक्तवान्—"हे महाभाग, यत् वरं इच्छसि, सः सिद्धः तव, रत्नं यथा कुटिलात् गृह्यते, तथा गृहाण।" अग्नेः एतद् वचनं श्रुत्वा, पुष्पजलार्पणेन अलङ्कृतः, शिखण्डिन् तं स्तुत्या पूजयित्वा प्रत्युवाच—"भगवन्, एषा भूमिः प्राणिभिः पूर्णा, पवित्रा; किन्तु अहं तां न प्राप्तुं शक्नोमि। अतः वृक्षेषु एव मम निवासः स्यात्।" तस्य ऋषिपुत्रस्य वचने श्रुत्वा, शिखी—सर्वदेवमुखः प्रभुः—"तथास्तु" इति उक्त्वा, दृष्टेः अदृश्यः अभवत्। स देवः अदृश्यः जातः, तदा शिखण्डिन्, कामं प्राप्य, पूर्णचन्द्रः इव, सायंकाले मेघः लीयमानः इव, दीप्यमानः अभवत्। इच्छितं वरं प्राप्य, हर्षदीप्तमुखः, तुष्ट्या हसन्, पूर्णाङ्कः चन्द्रः इव, प्रसन्नश्वेतपद्मः इव, दीप्तदन्तस्मितं च इव, शोभायमानः अभवत्। ततः, वनमध्ये, यत्र मेघमण्डलं आलिङ्गितं, मध्याह्नसूर्यस्य अश्वाः श्रान्ताः, वृक्षकाण्डमण्डपस्य छायायाम् विश्रान्तिम् अगच्छन्—वृक्षाः दीर्घशाखाभिः दिशां गर्भं मापयन्तः इव, पुष्पितैः नेत्रैः दिशः निरीक्षन्तः। वातेन विक्षिप्तमस्तकाः, भ्रमरैः समाकीर्णाः, पतत्रिभिः पर्णहस्तैः आकाशस्य मुखं मार्जन्तः इव। तेषां कुसुम-गुच्छ-बन्धः, नूतनतम्बूल-भूषितमुखः इव, मधुरहासः भ्रमरैः समाकीर्णः इव। लता-कोमल-कुसुम-धूलिप्रसारैः चन्द्रः इव, वनं दीप्तिमान् अभवत्। शाखापङ्क्तिभिः सघनं, चकोरकुञ्जेषु कुक्कुटगानैः, किंनरगीतैः च, सिद्धपथः इव उत्तुङ्गम्। शिखिगुच्छैः अधः आलम्बितैः, पर्णासनस्थैः, आकाशः इन्द्रधनुषा मेघैः च शोभायमानः। श्वेतचामरैः सर्वत्र प्रांशु, उत्थित-नमितैः, चकोरानुगतपूर्णचन्द्रैः, संवत्सरः चन्द्रपूर्णः इव दीप्तः। भारद्वाजकलकलैः, कोकिलमधुरनादैः, जीवजीवपक्षिणां घोषैः, वनं पूर्णस्वरे गायति इव। कदम्बपक्षिसमूहैः क्रीडितैः, सिद्धैः दिव्यगुहानिविष्टैः, जगत् परिवेष्टितं इव। पुष्पगुच्छैः, प्रवालरक्तनेत्रैः, भ्रमरनेत्रैः, स्वर्गः अप्सराः सेवितः इव आलिङ्गितः। चञ्चल-परागैः, पुष्पराशिभिः, इन्द्रधनुषा, श्यामपुष्पसमूहः विद्युत्सम्पन्नमेघः इव। सहस्रबाहुशाखैः, व्योमं पूरयन्तः, विश्वरूपं नृत्यमानं, चन्द्रसूर्यकुण्डलैः भूषितं इव। अधः महापर्वतराजः उपविष्टः, उपरि तारा-समाकीर्णं आकाशम्, मध्ये पुष्पलतानिर्मिता अन्यभूमिः इव। सर्ववृक्षवनपितामहः इव, फल-कोमल-नवपुष्पाणां एकमेव भूतलनिधिः। किसलयसमूहः, पुष्पधूलिप्रच्छन्नः, सूर्यरश्मि-तारजालच्छन्न-नदीतीराकाशः इव। शाखाः चञ्चलपक्षिणः, गृहेषु समाकीर्णाः, पृथिवी जीवग्रामैः पूर्णा इव। पुष्पमालिकापताकाभिः, लतानिकुञ्जैः, श्वेतपुष्पराशिभिः, पुष्पसमूहैः पूर्णं दीप्तम्। चकोर-रुरु-शुक-काक-कौकिलैर् घोषितं, पुष्पसमूहच्छन्नशाखागुहाः, गोपितवातायनानि इव। गृहेषु पक्षिणां मदविहारेषु, निर्जीवगुहाः, सर्ववनदेवी-श्रेष्ठान्तःपुराणि इव। भ्रमरसमूहैः, गन्धतरङ्गैः, पुष्पपरागराशिभिः, पर्वतधाराः पर्वते पतन्ति इव। पुष्पपत्रवृष्टिसेवितम्, वायौ क्रीडितम्, श्वेतमेघसमूहपरिवेष्टितपर्वतं इव, वृक्षः वर्धमानः अभवत्। एवं शिखण्डिनः, वृक्षाग्रे तपोस्थितः, दिव्यं वनं, पुष्पफलशाखासंपन्नं, पक्षिसिद्धसमूहसमाकीर्णं, स्वर्गसदृशं, आत्मनः तपःप्रभावं च, सम्पूर्णं आनन्दं च अनुभवन्, शोभायमानः अभवत्।