अस्ति कश्चित् महातपस्वी मुनिः नाम्ना दशूरः, यः कामरागविवर्जितः प्राज्ञः च, कदम्बवृक्षस्य शाखायाम् एव वसति स्म। कथं स तपस्वी मुनिः, हे भगवन्, तस्मिन्वने स्थित्वा, कदम्बवृक्षस्य शाखायाम् एव निवसति स्म, इति कारणं पृच्छ्यते। तस्य पितरौ शरलोम इति विश्रुतनाम्ना, ब्रह्मण इव सदृशः, तस्मिन्नेव पर्वते निवसति स्म। स चैकपुत्रः, यथा कचः देवगुरोः, एवं सः केवलं पुत्रमेकं प्राप्य, तेन सह वने जीवन्ति स्म। अन्योन्यं युगपर्यन्तं समयं यापयित्वा, शरलोमः स्वं शरीरं त्यक्त्वा, विहाय विहग इव, स्वगृहं त्यक्त्वा, देवालयं गच्छति स्म। तदा दशूरः तस्मिन्वने, पितृवियोगेन शून्यः, एकाकी रुदन्, कुररपक्षिणः पितृविहीनस्य शोकमिव, करुणया विलप्यति स्म। पितृवियोगदुःखेन हृदि संतप्तः, सः शिशुः शोकात् शुष्कपद्ममिव ह्य् शिथिलः अभवत्। तस्य हृदयदैन्यं दृष्ट्वा, तत्रैव वने, अदृश्यतनुः वनदेवता तं बालकं सांत्वयति स्म, हे राम। सा देवता तम् उवाच—“हे मुनिपुत्र महाबुद्धे, किं त्वं अज्ञानवत् रुदसि? किं त्वं संसारस्य चपलतां न जानासि? संसारिणः सदा एवं, जातः जीवति, निःसंशयं च म्रियते। यत् किंचित् चक्षुषा दृश्यते—ब्रह्म वा अन्यद्वा—सर्वं नश्यति, अत्र न संशयः। तस्मात् पितुः निधनं प्रति व्यर्थं शोकं मा कुरु; यः जातः सः नूनं अस्तमयति, यथा सूर्यः अपि अस्तं गच्छति।” इति वचनं श्रुत्वा, “सः देहवर्जितः” इति, शोकारुणलोचनः शिखण्डी (दशूरः) शान्तिम् अवाप, इन्द्रधनुषा शमित इव। सः उत्थाय, पितुः प्रति विधिवत् कृत्यं कृत्वा, परं पुरुषार्थमर्थं तपसि धृतिम् अकरोत्। तेन ब्राह्मणकर्मणा, वने तपः कुर्वता, अनन्तधृतिस्वरूपं मुनिपदं प्राप्तम्। तथापि, तादृशं शास्त्रसम्पन्नः सन्, ज्ञाताज्ञातविषयविज्ञानयुक्तोऽपि, अस्मिन्नेव विशुद्धे भूमण्डले मनः शान्तिं न लेभे। सर्वा भूमिरपि विशुद्धैव, तथापि तां अशुद्धां मन्यमानः, क्वापि न तुष्टिं प्राप। तदा सः स्वेच्छया निश्चितवान्—“शुद्धशाखाग्रे एव मम वासः स्यात्।” पुनः विचारयन्—“इदानीं तपः करिष्यामि, येन तपसा शाखापत्रेषु स्थितः विहगत्वं प्राप्नुयाम्।” इति निश्चित्य, सः ज्वलज्जातवेदसं प्रदीप्य, स्वस्कन्धात् मांसं छित्वा, तस्मिन् वह्नौ होमयामास। तदा सर्वे देवा मम मुखात् घोषयामासुः—“मा ब्राह्मणस्य मांसं भस्मीकुरु।” ततः सप्तजिह्वो दिव्यः वह्निः, रूपं कृत्वा, वागीश्वरोपमः, तस्य पुरतः प्रकाशते स्म। सः उवाच—“वरं वृणुष्व, यं त्वं इच्छसि, सः सिद्धः, यथा कञ्चनमणिं कोशात् गृह्णाति।” वह्निना एवं उक्ते, पुष्पार्घ्यसमर्पणेन पूजितः सः बालब्राह्मणः स्तुत्या तं प्रनम्य प्रत्युवाच—“भगवन्, एषा भूमिः सर्वजनसमाकीर्णा पवित्रा, अहं तु तां न स्प्रष्टुं शक्नोमि; तस्मात् वृक्षेषु एव मम वासः स्यात्।” मुनिपुत्रेण एवं उक्ते, शिखी सर्वदेवमुखः सः प्रभुः “एवं भवतु” इति उक्त्वा, ततः तत्रैव अन्तर्धानम् अगच्छत्। देवस्य तस्मात् अन्तर्धानात्, तस्य बालस्य कामाः सिद्धाः; सः पूर्णचन्द्रमिव, रजनीमेखलया रहितः, दीप्तिमान् अभवत्। प्रियं प्राप्य, हर्षवर्णितमुखः, हसितस्मितवदनः, पूर्णचन्द्रमण्डलवद्, विकासितपद्मवद्, स्निग्धदन्तपङ्क्तिस्मितवद्, सन्तोषेण प्रहसति स्म। ततः तस्मिन्वने, यत्र मेघमण्डलानि स्पृशन्ति स्म, यत्र मध्याह्नसूर्यस्य हयानां छाया तरुस्कन्धमण्डपान्तरगताः विश्राममाप्नुवन्—तत्र तानि वृक्षाणि, दीर्घशाखाभिः दिशां गर्भं मिमायमानानि इव, विकसत्पुष्पनेत्रैः दिशः पश्यन्ति स्म। वातेन विक्षिप्तशिखराणि, भ्रमरगणैः सञ्जातकम्पानि, पत्रहस्तैः गगनस्य मुखं पिन्वन्ति इव। तत्र तेषां दीर्घपीतपुष्पदामकुसुमशेखराणि, तानि नवताम्बूलरागवदनानि इव हास्यमानानि, भ्रमरसंघैः सञ्चरन्ति स्म। लतानां क्रीडाकुसुमपुष्परजःपरिसरैः, पूर्णचन्द्रस्य प्रभामिव, तद्वनं शोभते स्म। शाखापङ्क्तिसमूहेन घनं, कपिञ्जलानां कूजनैः, किन्नरगीतैः च, तद्वनं सिद्धमार्गमिव उत्थितम्। मयूरगणैः शाखातले लम्बमानैः, पत्रासनस्थैः, नभः इन्द्रधनुषा मेघैः च शोभितम्। सर्वत्र श्वेतचामरैः, उत्थापितनमितैः, पूर्णचन्द्रैः कपिञ्जलानुगमैः च, तद्वर्षः पूर्णचन्द्रमयमिव दीप्तम्। भरद्वाजविलापैः, कोकिलमधुररवैः, जीवजीवशब्दैः च, वनं सम्पूर्णस्वरेण गायति इव। कदम्बपक्षिणां विहारैः, तेषां नीडेषु, सिद्धैः स्वर्गकन्दरावासिभिः परिवृतम्, जगदिव परिवेष्टितम्। यत्र कुत्रापि पुष्पगुच्छैः, पाटलदण्डैः, भ्रमराक्षिभिः आलिङ्गितम्, स्वर्गमिव अप्सरसामुपस्थितम्। तत्र विकीर्णपुष्परेणुभिः, इन्द्रधनुषा शोभितम्, स घनपुष्पसमूहः विद्युत्सम्पृक्तमेघमिव दृश्यते। एवं दशूरमुनिः, तस्मिन् वनराज्ये, कदम्बशाखायां वासमास्थाय, तपसा चात्मानं पूर्णं कृत्वा, दिव्यं जीवनं प्राप्नोति स्म।