पुनः, इन्द्रसदृशः मधुपः राजराजस्सारं आस्वाद्य यदा निर्गच्छति, तदा अन्यः देवपतिः दिव्ये पद्मे समुपैति। पुनः, कालः शुद्धीकृतः सन् अपि, कलियुगेन मलिनीकृतः भवति, यथा प्रसारितः वातः निर्मलेऽपि सागरे पङ्कं उद्भावयति। कालकुंभकारेण पुनः भूतानां पात्रं निर्मीयते, यत्र कालचक्रं शीघ्रं च निरन्तरं च प्रवर्तते। यदा युगान्ते समुपसर्पति, तदा पुनः संसारः सारशून्यः शुभावस्थाहीनः भवति, यथा शुष्कवने। कालान्ते, सूर्याग्निगणैः पुनः सर्वदेहान् दग्ध्वा, अस्थिभिः पूर्णं जगत् श्मशानसदृशं जायते। पुनः, पर्वतसदृशपद्मविवरनिर्गतैः प्रवाहैः, फेनिलभस्मनृत्ययुक्तं जगत् एकमिव सागरं भवति। यदा वातजलानि शान्तानि भवन्ति, सर्वं च रिक्तीकृतम्, तदा पुनः जगत् शून्यताम् एव प्रतिपद्यते, यथा पूर्वं नभः। ततः किञ्चिद्कालं सुखेन स्थित्वा, समचित्तेन मनसा, जीवः क्षीणः सन् परात्मनि लीयते, यथा जीर्णशरीरं। कालान्तरात् पुनः, मनः शून्ये जगद्विस्तारं कल्पयति, यथा दिव्यवीणावादकः गगननगरे सृष्टिं करोति। पुनः सृष्ट्यादिः, पुनः प्रलयः; एषः चक्रवत् पुनः पुनः प्रवर्तते, हे राम। अस्मिन्महान्मायामहोत्सवे दीर्घप्रदर्शने च, हे राम, किमत्र वस्तुतः सत्यम् असत् वा, परीक्षायाम्? एषः संसारचक्रः दासूरकथासदृशः—कल्पनया निर्मितः, वस्तुतः निरर्थकः। यदपि निरन्तरं व्याप्यते, तदपि कल्पनया एव, मिथ्यावस्तुभिः निर्मितम्, यथा द्विचन्द्रमायया; मिथ्यया सृष्टं न सत्यम्—कस्मात् तर्हि अस्मिन्संसारे भ्रमः? यदा जनाः कर्मसु प्रवृत्ताः, सुखैश्वर्याभिलाषेण चित्तं मलिनीकृतम्, तदा ते सत्यं न पश्यन्ति; तस्मिन्काले, मायाविनः अपि न पश्यन्ति। ये तु बुद्धिं अतीत्येन्द्रियनिग्रहेण स्थिताः, ते संसारमायां हस्तस्थफलवत् पश्यन्ति। यदा विवेकिनः embodied आत्मा एतां मायां पश्यति, तदा अहंभावं परित्यजति, यथा सर्पः त्वचं त्यजति। एवं वैराग्यं प्राप्तः, पुनर्जन्म न प्राप्नोति; दीर्घकालं शरीरे स्थातुं शक्नोति, तथापि स अग्निदग्धबीजवत् न प्ररोहति। अज्ञाः शरीरस्य हिताय प्रयत्नं कुर्वन्ति, रोगैः पीड्यमानाः, न तु आत्मनः। त्वमपि, हे राम, अज्ञानवत् शरीरार्थं न यत्नं कुर्याः, दुःखदायकस्य तस्य; केवलं आत्मनि भक्तिं कुरु। एषः संसारचक्रः दासूरकथासदृशः—कल्पनया निर्मितः, निरर्थकः; किं बहु वक्तव्यम्, प्रभो? शृणु, राम, अहं तव कथयामि दासूराख्यां कथां, यथार्थमायास्वरूपोपदेशार्थं। अस्यां पृथिव्याम् अस्ति महती विश्रुता च भूमिः, मगधाख्या, अद्भुतवृक्षपुष्पविभूषिता। सा विस्तीर्णा कदम्बकाननैः, ताळवनान्तरेण, अद्भुतपक्षिसमूहैः शोभिता, दृष्ट्वा मनोहरिणी। सस्यशालिभिः क्षेत्रैः सीम्ना समलंकृता, नगरारमैर् भूषिता, सर्वतीरमध्ये पद्मोत्पलशतदलकुलैश्च। यत्र स्त्रीणां किङ्किणीजलनिनादः उद्यानदोलायां क्रीडायाम्, रात्रिपुष्पगन्धः च चन्द्रप्रभायाम् उपभुज्यते। तत्र कस्यचित् पर्वतस्य शृङ्गे, कर्णिकारसमूहेन घने, कदलीच्छायायाम्, निपवृक्षैः च दीप्ते। यत्र वनकुक्कुटाः कूजन्ति, जलप्रपातनिनादः श्रूयते, आम्रलताः पुष्पन्ति, कोकिलाः मधुरं गायन्ति। यत्र वन्यजनकन्यकाः क्रीडन्ति, ताळपत्रैः व्याप्तमाकाशम्, सरः पद्मैः पूर्णं, जीवैः चाकुलम्। यत्र वातः पुष्परजः सञ्चालयन्, केसररजसा पीतः, जलचरशब्दैः शरदम्बुधिषु प्रतिध्वनति। तस्मिन्नुत्तमपवित्रे पर्वते, अद्भुतपक्षिसमाकीर्णवृक्षेषु, कश्चित् महातपस्वी धर्मात्मा मुनी निवसति। तत्र दासूरनाम्ना महातपस्वी मुनिः, कदम्बशाखायाम् अलिप्तः, महाबुद्धिः वसति। भगवन्, किमर्थं स मुनिः वने वसति, कथं वा स महाकदम्बशाखायाम् स्थितः इति? तस्य पिता शरलोमः नाम्ना विख्यातः, ब्रह्मणः सदृशः, तस्मिन्नेव पर्वते वसति स्म। स एक एव पुत्रः, यथा कचः देवगुरोः; तेन सह स पिता वने जीवितम् अतीतवान्। बहूनि वर्षसहस्राणि यापयित्वा, शरलोमः शरीरं परित्यज्य, स्वर्गलोकं गतः, यथा खगः पञ्जरं त्यजति। तस्मिन्वने दासूरः एकाकी विलपन्, पित्र्वियोगदुःखेन शुष्कः, यथा शिशुः कुररः जनकविहीनः। मातृपितृवियोगशोकविह्वलः स बालः, शिशिरकाले कमलं इव, क्षीणः अभवत्। ततः, तं दुःखार्तं बालं, वनदेवता, अदृश्यशरीरा, तत्रैव सान्त्वयामास, हे राम। "मुने, किमर्थं त्वं अज्ञानवत् रुदसि? न जानासि संसारस्य चञ्चलतां?" "संसारिणः सदा एवं; संसारचक्रं च स्थिरं न भवति—जायते, जीवति, अन्ते नश्यति।