सा मायावी शक्तिः, गन्धर्वनगरस्य सदृशं मोहं निर्माय, विपर्ययमधिकृत्य, सूक्ष्माङ्गविन्यासैः मोहिनी च, विशालव्यवहारैः रमणीया च दृश्यते। पुनः पुनः सा विद्युत्सदृशं चञ्चलप्रभां प्रसारयति; हे ब्रह्मन्, संसारमायायाः नृत्यवत् मोहः प्रकाशते। गतानि तानि दिनानि, गतं तद्वित्तं, गता तानि कर्माणि; सर्वमिदं स्मृतिग्राह्यं जातं, वयं च क्षणेन गच्छामः। प्रतिदिनं पतनं, प्रतिदिनं पुनरुत्थानं; इदानीं अपि, भग्नरूपस्य, दग्धसंसारस्य अन्तः नास्ति। मनुष्याः पशवः भवन्ति, पशवो मानवत्वं यान्ति; देवाः अपि दिव्यत्वं ह्रासयन्ति—किमत्र, हे प्रभो, स्थिरमस्ति? सूर्यः पुनः पुनः रश्मिभिः दिनरात्रं विनिर्माय, कालं शीघ्रं गच्छति, विनाशसीमां पश्यति। ब्रह्मा विष्णु रुद्रः सर्वे च प्राणीः केवलं विनाशं अन्विष्यन्ति, यथा जलानि पातालाग्निं प्रति धावन्ति। आकाशः, पृथिवी, वायुः, अन्तरिक्षं, पर्वतानदीदिशः—सर्वे विनाशाग्नेः शुष्कद्रव्याणि। वित्तं, बान्धवः, सेवकः, मित्राणि, सम्पत्तयः—सर्वं विनाशभीतस्य नीरसत्वं गच्छति। एते संसारस्थितयः स्मृत्यां यावत् स्थिताः, तावत् एव विवेकिनां मोदं जनयन्ति, विनाशराक्षसस्य आगमनात् पूर्वम्। क्षणमेकं समृद्धिः, क्षणमेकं दरिद्रता; क्षणमेकं स्वास्थ्यं, क्षणमेकं व्याधिः। प्रत्येकक्षणं महामाया विपर्ययं जनयति; कोऽपि, अपि पण्डितः, संसारमोहात् विमुक्तः न भवति? क्षणमेकं आकाशस्य विस्तारः तमसो मलिनः, क्षणमेकं सुवर्णप्रभायाः मृदुलतेजसा शोभितः। क्षणमेकं नीलोत्पलमालाभिः मेघैः भूषितः, क्षणमेकं घोषपूर्णः, क्षणमेकं तु निःशब्दः। क्षणमेकं ताराभिः दीप्तः, क्षणमेकं सूर्येण शोभितः, क्षणमेकं चन्द्रेण हृष्टः, क्षणमेकं सर्वथा नष्टः। परमागमनगमनं, सत्ताविनाशं च—कः, अपि पण्डितः, इदं संसारं न बिभेति? क्षणमेकं आपदा, क्षणमेकं लाभः; जन्ममृत्युः अपि क्षणमात्रम्—हे मुनि, किमत्र न क्षणिकम्? पूर्वं अत्र अन्यदासीत्, अद्य अन्यदुत्पन्नम्; हे प्रभो, यदेकरूपं दृश्यते, तदपि न स्थिरम्। वस्त्रं घटः इव दृश्यते, घटस्य सत्ता वस्त्रे दृश्यते; यन्न दृश्यते, तन्नास्ति—एवं सृष्टिचक्रं विपर्ययमाप्नोति। वीरः भीरुणा हन्यते, एकः शतं हन्ति; साधारणाः प्रभुत्वं यान्ति—सर्वं संसारं चक्रवत् परिवर्तते। संसारः अविरतं भ्रमं अनुगच्छति, मन्दग्रहणव्यग्रत्वात्, यथा तरङ्गश्रेणी। बाल्यं अल्पदिनानि तिष्ठति, ततः यौवनस्य शोभा, ततो वृद्धावस्था; शरीरमपि न तिष्ठति, यथा दारु बाह्यवस्तुषु। क्षणमेकं हर्षितम्, क्षणमेकं दुःखितम्, क्षणमेकं मृदुत्वं प्राप्नोति; मनः सर्वत्र नटस्येव व्यवहरति। इतः तत्र, इतः तत्र, इतः तत्र—एषा दैवी शक्तिः श्रान्तिहीनं वस्तूनि निर्माति, बालकस्य क्रीडायामिव। सा संगृह्णाति, उत्साहयति, उपयुञ्जते, विनाशयति, आघातयति, अवशोषयति; अस्य जगतः स्रष्टा शतशः उत्थानपतनानि साधयति। क्षणमेकं अन्यदस्ति, दिवसे अन्यदस्ति, प्रातः अन्यदस्ति, तथा; दैवम् मायावि, कोऽपि न पश्यति। यदद्य, न तत् श्वः; यत् श्वः, न तदद्य; यत् अन्यकाले, न तदद्य; सर्वं पुनः पुनः परिवर्तते। अत्र दुःखानि सततं, सुखानि दुर्लभानि; यथा दिनरात्रं, तानि व्यक्तेः चक्रवत् वर्तन्ते। यः जन्ममृत्युसंयुक्तः, आगमगमनशीलः, तस्य न दुःखं न सुखं स्थिरम्। क्रमशः पापं सर्वान् आपदं नयति; शिथिलं त्यक्तं, कालस्य तमः इव, दुष्टत्वस्य अवशेषः तिष्ठति। त्रैलोक्ये प्राणिसंक्रमस्य फलं, सुखदुःखविपाकविभिन्नं, प्रतिदिनं कालवायुभिः संसारवृक्षस्य शाखायाः तु पतनं यान्ति। एवं, यदा महत् मनः विवेकाग्निना दग्धं भवति, तदा भोगेच्छाः न उत्पद्यन्ते, यथा मृगजलानि शुद्धसरोवरे न दृश्यन्ते। प्रतिदिनं संसारचक्रं तीक्ष्णं तिक्तं भवति, यथा निम्बस्य स्वादः कालेन वृद्धः। हे राजन्, जनानां हृदये प्रतिदिनं कठोरता वर्धते, सौजन्यं ह्रासयति, यथा करञ्जवनस्य कठोरता। पृथिव्याः सीमाः सर्वतोऽपि आकस्मिकं भग्नाः, यथा शुष्कमाषफलानि क्रूरघोषेण विदारितानि। राजानः, राज्यसम्पद्विभूतिसम्पन्नाः अपि, चिन्तायुक्ताः; एकाकीभावः, चिन्ताकुरणां मुक्तः, श्रेयः। मम उद्यानं न हर्षं जनयति, वित्तं न सुखं ददाति; लाभेच्छाः न मोदं यच्छन्ति—मम मनः विश्रान्तम्। संसारः अनित्यः, सुखरहितः, तृष्णा दुःसह—व्यग्रेण मनसा कथं विश्रान्तिः? न मृत्युम् आह्वयामि, न जीवनम्; यथास्थितः तिष्ठामि—तृष्णारहितः। किम् मम राज्येन, भोगैः, वित्तेन, अभिलाषैः? सर्वम् अहङ्कारवशम् आसीत्, अद्य अहं तस्माद् मुक्तः।