राघवः करं कपोलस्थं कृत्वा पद्मासनस्थः सन्, चिन्तायामग्नः मौनं स्थित्वा निष्क्रियः बभूव। तस्य शरीरं कृशं, मनसि संलग्नः, क्लान्तः च दुःखितः, न किञ्चिदपि कस्यचित् प्रोवाच, चित्रपटे चित्रितप्रतिमेव। पुनः पुनः स्वजनैः स्नेहेन प्रेरितोऽपि, सः स्वकार्याणि कृशपद्ममुखः अकुर्वत्। तं ऋषिसत्तमं गुणनिधिं रामं तथा स्थितं दृष्ट्वा, तस्य भ्रातरौ अपि तादृशं भावमुपगतौ। एवं दुःखितेषु कृशेषु च पुत्रेषु, राजा च तस्य पत्न्यः च शोकपाशे पतिताः। पुनः पुनः राजा सान्त्वयन् रामं पप्रच्छ—"किमेतत् महद्दुःखं पुत्र?"—इति, किन्तु रामः न किञ्चिद् अकथयत्। सः "पितः, मम किञ्चित् दुःखं नास्ति," इति उक्त्वा, पद्मपत्रनयनः, तस्य पितुः अङ्के मौनं स्थितवान्। ततः दशरथः राजा, रामस्य दुःखकारणं विचिन्तयन्, वसिष्ठं वाक्पतिं सर्वधर्मवित् पप्रच्छ। वसिष्ठः मुनिः उवाच—"राजन्, हेतुरत्रास्ति, मा शुचः।" इति श्रुत्वा राजा गम्भीरं चिन्तयामास। "राजन्, बुद्धिमन्तः न लघुकारणैः क्रोधं शोकं वा प्रमोदं वा शीघ्रं कुर्वन्ति; अस्मिन्संसारे सृष्टिबलप्रेरितः कृत्यपरिणामः विना भूतानां महान् विकारः न जायते।" एवं मुनिवरस्य वचः श्रुत्वा, राजा संशयशोकयुतः मौनं कृत्वा किञ्चित्कालं स्थितवान्। तस्मिन्नेव समये, राजमहिष्यः सर्वाः शोकाकुलाः अभवन्, सर्वे च रामस्य व्यवहारं सर्वत्र पश्यन्तः आसन्। तस्मिन्नन्तरे प्रसिद्धः महर्षिः विश्वामित्रः अयोध्याधिपतिं द्रष्टुं समुपाजगाम। तस्य यज्ञः तदा राक्षसैः मायाबलमदोत्कटैः विघ्नितः, सः धर्मनिष्ठः सन् अपि। तस्य यज्ञस्य रक्षार्थं सः राजानं द्रष्टुमिच्छन्, स्वतन्त्रेण तं कर्म समापयितुं न शशाक। तदा तपोनिधिः महातेजाः विश्वामित्रः तेषां तापसानां विनाशाय अयोध्यां प्रति अगच्छत्। सः राजानं द्रष्टुमिच्छन् द्वारपालान् उवाच—"शीघ्रं राजानं निवेदयत, अहं कौशिकः गाधिसुतः आगतः" इति। तस्य वचः श्रुत्वा द्वारपालाः सन्देशेन कम्पितचित्ताः राजगृहं ययुः। तत्र गत्वा मुख्यप्रहरीणं निवेदयामासुः यः विश्वामित्रमुनिः आगतः। ततः सः प्रमुखः सभायां स्थितस्य राज्ञः समीपं शीघ्रं गत्वा निवेदयामास—"देव, द्वारे तिष्ठति तेजस्वी पुरुषः, नवसूर्यसमप्रभः, ज्वलद्रक्तजटाधरः, महातेजाः।" "सः तं स्थानं चामरध्वजैः, अश्वैः गजैः नरैः शस्त्रैः च शोभयन्, स्वतेजसा सुवर्णवद् विराजयति। शीघ्रं गत्वा विनयेन राजानं निवेदय, विश्वामित्रमुनिः आगतः" इति। इति तस्य वचनं श्रुत्वा, स्रग्वी राजा मन्त्रिभिः उपरिचरैः च सह सुवर्णासनात् उत्थाय स्थितः। सः अन्यैः राजभिः पादातिभिः परिवृतः, उपरिचरैः स्तुतः, वसिष्ठवामदेवाभ्यां सह ययौ। सः यत्र महर्षिः विश्वामित्रः तिष्ठति तत्र गत्वा, स मुनिवरं द्वारस्थं ददर्श। कस्मिंश्चित् हेतोः सः भूतले आदित्यवत् ब्राह्मतेजसा क्षात्रवीर्येण च पूर्णः आसीत्। तस्य स्कन्धौ जटाभिः युक्तौ, तपसा कठिनीकृतौ, कालपरिपक्वौ, सायंसंध्याघनसङ्काशौ पर्वतौ इव। शान्तः सुन्दरः तेजस्वी, अविघ्नः, स्थिरः, विशालवपुः, दिव्यतेजसा युक्तः। सः सौम्यः सन् अपि भीमः, शान्तः सन् अपि घनः, गम्भीरः, प्रौढतेजसा जनान् प्रेरयन् आसीत्। सः हस्ते सुश्लक्ष्णवीणां धारयन्, अक्षीणचेताः, जीवितमित्रेण सह आगतः। करुणया परिपूर्णहृदयः, विशदस्मितलोचनः, दृष्ट्या अमृतवर्षीव जनान् सिञ्चन् इव आसीत्। सः दीप्तश्च श्यामश्च दृष्ट्या, उन्नतनासिकभ्रूभ्यां, हर्षं च भीतिं च जनानां हृदि ददौ। स मुनिं दूरात् दृष्ट्वा राजा प्रणम्य, रत्नमुकुटेन भूमौ स्पृष्ट्वा, साष्टाङ्गं नमस्कृतवान्। मुनिरपि भूमिपतिं तत्र आदित्य इव इन्द्रं मधुरया वाचा सुस्वागतम् अभाषत। ततः वसिष्ठप्रमुखाः सर्वे द्विजाः तं यथार्हं सत्कृत्य पूजयामासुः। "भगवन्, भवतः आगमनेन वयं धन्याः, यथा पद्मानि सूर्येण। यदनाद्यविकल्पनिरस्तनाशं सुखं तत् अद्य प्राप्तं, भगवन्, भवदर्शनात्। नूनं वयं पुण्यश्लाघ्याः, धर्मस्य प्रभावात् भवतः आगमनस्य लक्ष्यभूताः अभवाम।" इति परस्परं संवाद्य, राजानः मुनयश्च सभायां आसनानि उपाविशत्।