ततः सूक्ष्मभूतैः आवृतम् इदं, स्वस्य सूक्ष्मत्वं त्यजति। आकाशे अग्निशिखासदृशं रूपं किञ्चिद् दीप्तिमन्तं दृश्यते। अहंकारेण, बुद्ध्या, जीवात्मना च संयुक्तं, एतत् ‘अष्टfoldं सूक्ष्मशरीरम्’ इति कथ्यते, यः भूतहृदयस्थे पद्मे मधुकरीव स्थितः। तस्मिन्नेव, तीव्रबलात् मनः उज्ज्वलशरीरं उत्पादयति; परिपाकेन, फलस्य यथानियतं पक्वत्वं, स्थूलत्वं प्राप्नोति। शुद्धे व्योम्नि स्फटिकसदृशं, कुम्भात् स्रवद्घनस्वर्णमिव, सा दीप्तिः स्वभावेन स्वं रूपं धत्ते। तत्र मनः, उज्ज्वलतेजःसमूहमयं, स्वाभाविकं दृढं विस्तीर्णं कल्पनां गृह्णाति। ऊर्ध्वे शिरःस्थानं कल्पयति; अधस्तात् पादसदृशं अधारम्; उभयतो हस्तव्यवस्थानं; मध्ये उदररूपं। तत्र बालकः प्रकटाङ्गः, शुद्धज्वालासमूहसदृशः, तिष्ठति, मनसः इच्छानुसारं शरीरं गृह्णन्। एवं, स्ववासनाबलेन, मुनिस्य मनः कल्पिताङ्गानि, स्वशरीरवृद्धिं साधयति, ऋतुस्वभावेन फलं यथा। कालात्, पृथक्त्वं प्राप्त्वा, निर्मलरूपं गच्छति, युक्तं बुद्ध्या, शुद्ध्या, बलं, उत्साहं, विवेकं, ऐश्वर्यं च। स एव पुण्यः ब्रह्मा, सर्वलोकाधिपः, स्फटिकसदृशः, परमव्योमोत्थितः। ततः, परमव्योम्नि स्थित्वा, परमं रूपं धारयन्, स्वमनोविलासेन स्वं निवासं निर्माय, स्वात्मनि स्थितः। कदाचित्, केवलं शुद्धं व्योम, परमं, भेदरहितं; कदाचित्, शुद्धं वारि, अनादि, अमध्य, अनन्तम्। कदाचित्, युगान्ताग्निज्वालाद्युतिसंयुक्तं; कदाचित्, रम्यं वनं, नाभिपद्मकोषं वा। स राजा, स्वेच्छया, सहजं, असंख्यं विविधरूपं जन्मस्थानं निर्माति। एषु, ब्रह्मावस्थात् प्रथमं पतन्, ज्ञानात्, तस्य शरीरं सुगठितं इति गण्यते। गर्भनिद्रा व्यपगम्य, स उज्ज्वलशरीरं पश्यति, प्राणापानप्रवाहयुक्तं, द्रव्यैः निर्मितम्। केशाग्रैः आवृतं, द्वात्रिंशद् दन्तैः युक्तं, त्रिप्रधानेन संस्थितम्, पञ्चदशदेवता युक्तं, अधः पादतलचिह्नम्। पञ्चभागविभक्तम्, नवद्वारयुक्तम्, सुकुमाराङ्गं, सुरभिस्निग्धमण्डितम्, विंशति अङ्गुल्यः, विंशति नखचिह्नानि। द्वौ भुजौ, द्वौ स्तनौ, द्वौ नेत्रे—कदाचित् बहुशिरसो बहुभुजाः—मनःपक्षिणः निवासः, कामसर्पस्य गुहा। तृष्णाराक्षस्य निवासः, आत्मसिंहस्य गुहा, अहंकारगजस्य स्थली, पद्ममुखेन शोभितम्। स्वं उज्ज्वलम्, परमं रूपं दृष्ट्वा, ब्रह्मा, त्रिकालशुद्धदृष्टिः, चिन्तनं आरब्धवान्। व्योमगुहायाम्, मधुरोपान्ते, अनन्ते, अदृश्यसीमनि, पूर्वं किम् आसीद् इति विचारयामास। एवं चिन्तयन्, नवोत्थितः, निर्मलात्मदृष्टिः, ब्रह्मा, अनन्तानि पूर्वसृष्टानि विलीनानि अपश्यत्। ततः, सर्ववेदान्, कर्मगुणान्वितान्, वसन्ते कुसुमानि स्मरन् इव, वाक्यर्थसम्बद्धान् स्मृतवान्। सहजेन, विविधविचारजन्मान्, विविधाचारप्रवृत्तान्, मनोजातान् प्राणिनः निर्मितवान्, गन्धर्वनगरमिव। तेषां हितार्थं—स्वर्ग, मोक्ष, धर्म, काम, अर्थसिद्ध्यर्थं—असंख्यानि अद्भुतानि शास्त्राणि रचितवान्। एवं, हे राम, सृष्टिः अस्मिन चक्रे स्थित्वा, वसन्ते पुष्परश्मिरिव, ब्रह्मणः मनसा रूपं प्राप्ता। नानाविधान् विन्यासैः, लीलया, पद्मजमनोरूपेण, हे रघुनन्दन, सृष्ट्यैश्वर्यं अस्मिन जगति अतुलं प्रतिष्ठितम्। एवं सर्वं सम्पाद्य, किञ्चिद् न स्थितम्; केवलं व्योमविस्तारः, परमं मनोलीलायाः क्षेत्रम्। तत्र न देशः, न कालः, किञ्चित् ब्रह्माण्डमध्ये, महत्त्वं दृश्यते, आकाशसदृशं। एषा केवलं चिन्तारसः, स्वप्ननगरसदृशः; यत्र दृश्यते, तत्र शुद्धं व्योम एव। दीवारचना, वर्णनं च, दृश्यते अपि, न सत्यम्; अक्रियं कृतम् इव दृश्यते, व्योम्नि चित्रमिव। सर्वं—शरीरं, त्रिलोक्यः—मनसा कल्पितम्; एषा संसरणस्य कारणम्, यथा नेत्रेण दर्शनम्। जगत् केवलं आभासः, घट, कुटी, वस्त्रादि प्रसारितम्; वस्तुतः नास्ति, न च पृथग् दीवारादि स्थितम्। एतत् शरीरं, वासाय मनसा निर्मितम्, यथा कृमिः स्वं कूटं निर्माति। न किञ्चिद् नास्ति, न च नाम, यत् मनः, मन्दनिश्चयम्, न निर्माति, न प्राप्नोति—even दुष्करम् अपि। परमेश्वरे, सर्वशक्तिमता, पृथग्शक्तयः किम्? नास्ति; ताभिः एव अन्तर्गुहा मनसः आच्छन्ना इव दृश्यते। हे महाबाहो, सर्वस्य वस्तुनः अस्तित्वम्, अनस्तित्वं वा, सर्वशक्तिमता, सर्वव्यापिना, सदा उपस्थित्या एव उद्भवति। पद्मजशरीरस्य कल्पनया प्राप्तिः मनसा दृश्यते; तस्मात्, हे राम, सर्वं प्रपञ्चं सर्वशक्तिसंपन्नं उद्भवति इति विद्धि। देवा, दानवाः, मनुष्याः, पशवः च, सृष्ट्यादौ स्वविचारैः सृज्यन्ते; तेषां विचारः शमः, दीपस्य तैलाभावे यथा, तेषां क्षयः।