अद्यापि यदि लोकेषु किंचित् लोभरेणुना अपि न स्पृष्टाः स्युः, तेषु सत्कथानां समुत्पत्तिर्न जायते, यथा नभःलते महाफलोत्पत्तिर्न दृश्यते। सत्पदं प्राप्नुमिच्छन्ति जनाः, किन्तु स्वचेतसैव बाध्यमानाः, गिरिशृङ्गात् नीललतापत्रच्छायां काङ्क्षमाणः पशुरिव, वेगात् पतन्ति। यथा गह्वरस्थितवृक्षेषु अन्तः शाखाश्छायाफलपुष्पादीनि व्यर्थानि संनिहितानि भवन्ति, एवं देहसम्पदः, एवं जनाः अपि अद्य तिष्ठन्ति। जनाः कदाचित् सौम्यसुन्दरैः सह, कदाचित् तिक्तैः सह विचरन्ति, यथा कृष्णमृगाः विविधकाननान्तरेषु विचरन्ति। प्रतिदिनं कृतदुष्फलपरिपाकात् नूतनानि भीषणानि वा प्रियाणि वा कर्माणि समुत्पद्यन्ते, येन सर्वे जनाः चञ्चलिताः भवन्ति, तथापि मायाविनां चेतांसि न विस्मयन्ति। जनाः कामेषु आसक्ताः, नानापापविद्यापरायणाः, स्वप्नेऽपि सजनः दुर्लभः अद्य लोके। दुःखसम्बन्धात् सर्वाणि कर्माणि अनिश्चितानि विघ्नितानि च; नाहं जानामि कथं जीविताख्यावस्था नेतव्या इति। यत्किञ्चिदिह दृश्यते, चलं स्थिरं वा, हे ब्रह्मन्, सर्वमेतदस्थिरमेव स्वप्नसमागमवत्। यदद्य शुष्कसागररूपेण दृश्यते, शोकृत्संलग्नं च, प्रातः स एव मेघाच्छन्नपर्वतरूपेण दृश्यते। स एव पर्वतः, विपुलवनयुक्तः, गगनस्पृक्, अचलः, कतिपयदिनेषु भूमिसमः वा गह्वरावस्थां वा गच्छति। यः देहः अद्य रेशममाल्यैः सुगन्धितलेपैश्च अलङ्कृतः, सः श्वः तस्मिन्नेव निर्जने स्थले दूरस्थः, प्रकृतिपातितः दृश्यते। यत्र अद्य नगरी दृश्यते, विविधव्यग्रकर्मणि संलग्ना, तत्रैव कतिपयदिनेषु निर्जनकाननं वा शुष्कभूमिः वा जायते। यः नरः अद्य, हे राजन्, बलवान्, राज्यानि च पालयति, सः कतिपयदिनेषु भस्मपुञ्जसमानः भवति। या भीषणा वनराजिः, व्योमवत् विस्तीर्णा, ध्वजैः छादिता, सा एव नगरी भवति। या घनलतायुक्ता काननभूमिः अद्य शोभते, सा एव कतिपयदिनेषु शुष्कभूमिरूपेण परिणमति। जलं स्थली भवति, स्थली जलरूपा च; एवं लोके दारुजलतृणादीनि स्थानं परिवर्तयन्ति। यौवनं, बाल्यं, देहः, वित्तसमूहः—सर्वमेतत् अनित्यं, अवस्थान्तरेण अवस्थां गच्छन्ति, तरङ्गवत् अनवरतम्। अस्य जीवनस्य चपलता वातकम्पितदीपशिखेव; त्रिलोक्यां वस्तूनां शोभा विद्युज्ज्योत्स्नेव स्फुरति। एषां भूतानां समूहो नित्यं विक्रियते, बीजपुञ्जस्य पुनः पुनः अंकुरवद्। मनः वातेन कम्प्यमानं, असंख्यभूतधूलिं विक्षिपति, विपत्तिविपर्यासलीलाविभूषितं, सौभाग्यदुर्भाग्यप्रदर्शनयुक्तम्। अयं संसारीविलासः, मोहजन्मा, अवस्थारूपेण दृश्यते; नर्तकीव नृत्यनाट्यं आरभते। सा मायां निर्माति गन्धर्वनगरवत्, विपर्यासान् स्थापयति; सूक्ष्मचेष्टया रम्या, महाकृत्येषु च मनोहराः। पुनः पुनः सा विद्युज्ज्योत्स्नेव स्फुरन्तीं दीप्तिं विक्षिपति; हे ब्रह्मन्, संसृतिमायया नृत्यशोभा स्फुरति। गताः ते दिवसाः, गतं तद्वित्तं, गतानि तानि कर्माणि; सर्वमिदं स्मृतिपथं प्रविष्टं, वयं च क्षणेन गच्छामः। प्रतिदिनं पतनं, प्रतिदिनं उत्थानं; अपि च, अस्य भग्नरूपस्य, न समाप्तिः अस्य दग्धसंसारस्य। मनुष्याः पशवः भवन्ति, पशवः मानवत्वं प्राप्नुवन्ति; देवाः अपि दिव्यत्वं ह्रियन्ते—किं तत्र, हे भगवन्, स्थिरमस्ति? सूर्यः पुनः पुनः दिनरात्र्यौ रश्मिभिः विविनक्ति, शीघ्रं कालमतिक्रम्य विनाशसीमां पश्यति। ब्रह्मा, विष्णु, रुद्रादयः सर्वे च, केवलं विनाशमेव अन्विष्यन्ति, यथा जलानि वडवानलं प्रति धावन्ति। द्यौः, पृथिवी, वायुः, आकाशः, पर्वताः, नद्यः, दिशः—सर्वमिदं विनाशाग्नये शुष्कदर्भवत्। वित्तं, बान्धवाः, दासाः, मित्राणि, वस्तूनि च—यस्य विनाशभीतिः, तस्य सर्वमिदं निरसवाद्येव। एते संसारावस्थाः पण्डितानां केवलं स्मृतौ यावत् रोचन्ते, यावत् विनाशराक्षस आगच्छति। क्षणमेकं समृद्धिः, क्षणमेकं दरिद्रता; क्षणमेकं आरोग्यं, क्षणमेकं व्याधिः। प्रतिक्षणं महानयं मोहः विपर्यासं करोति; कः, अपि पण्डितः, न मुह्यति संसृतिमोहात्? क्षणमेकं व्योम, तमसो मलिनतया आवृत्तं; क्षणमेकं सुवर्णरश्मिस्रवणया शोभते। क्षणमेकं नीलोत्पलमालामेघमण्डितगह्वररूपं, क्षणमेकं कोलाहलपूर्णं, क्षणमेकं शान्तमौनमस्ति। क्षणमेकं तारारुचिरं, क्षणमेकं सूर्येण शोभितं, क्षणमेकं चन्द्रेण हृष्टं, क्षणमेकं सर्वथा तिरस्कृतम्। परमागमविगमेन, स्थितिविनाशेन च, कोऽत्र, अपि पण्डितः, न बिभेति? क्षणमेकं विपत्तयः, क्षणमेकं सौभाग्यानि; जन्म मरणं च क्षणमात्रम्—हे मुनिवर, किमत्र न क्षणिकम्? पूर्वं अन्यत् आसीत्, इदानीं अन्यत् अभवत् दिनैः; हे भगवन्, यदपि समं दृश्यते, तदपि न स्थिरम्। वस्त्रं घटरूपेण दृश्यते, घटस्य च वस्त्रसत्त्वं दृश्यते; यन्न दृश्यते, तन्नास्ति—एवं संसारचक्रं विपर्यस्तम्। वीरः कातरैः हन्यते, एकः शतम् अपि हन्ति; सामान्याः प्रभुतां प्राप्नुवन्ति—सर्वमिदं संसारि चक्रवत् परिवर्तते।