अतीतान्तेऽनन्तशः सन्तानाः जाताः, अद्यापि सर्वत्र जायन्ते, अपरं चानन्तरं स्रवन्ति, यथा जलपातात् कणिकास्त्रोटसि पतन्ति। स्वस्ववासनाबलात् अभिभूताः, तैः स्वेच्छया विविधान्यवस्थायाम् इच्छावशाः भवन्ति। निरन्तरं सर्वदिक् सर्वदेशे, सलिले स्थले च, सततं सन्तानाः जायन्ते म्रियन्ते च, यथा सलिले बुभ्बुदाः। कश्चित् प्रथमे जन्मनि स्थितः, कश्चित् जन्मबन्धनात् परं गतः, कश्चित् अनन्तानि जन्मानि प्राप्नोति, कश्चित् शतानि जन्मानि पृथक् प्राप्नोति। कश्चित् जन्मान्तरं प्रतिपालयन्, कश्चित् पूर्वे महात्मानः, कश्चित् वर्तमानः, कश्चित् नष्टः। केचन सहस्रकल्पान्यपि पुनः पुनर्जायन्ते, तदेव गर्भं प्रविशन्तः, अन्ये तु नानागर्भेषु शरणं यान्ति। केचन महादुःखेन पीडिताः, केचन कौमार्ये स्थिताः, केचन परमोत्कर्षमाप्नुवन्ति, केचन सूर्यवत् प्रकाशन्ते। केचन किन्नराः, गन्धर्वाः, विद्याधराः, महोरगाश्च; केचन सूर्ये, इन्द्रे, वरुणे, त्रिनेत्रे, पातालेशे, ब्रह्मणि वा जाताः। केचन कुम्भाण्डाः, भूताः, यक्षाः, राक्षसाः, पिशाचाश्च; केचन ब्राह्मणाः, राजानः, वैश्याः, शूद्राश्च सञ्जाताः। केचन श्वपचाः, चाण्डालाः, किराताः, खशाः, पुक्कसाश्च; केचन तृण-ओषधि-पर्ण-फल-मूलभावं प्राप्ताः। केचन लता-झष-तृण-शीतांशुभिः शुष्कीकृताः, केचन कदम्ब-जम्बू-शाल-ताल-तमालवृक्षाः। केचन देशाधिपतयः, वित्तमदेन मोहिताः; केचन वल्कलधारिणः मुनिशान्तिं शरणं गताः। केचन सर्पाः, गावः, गजाः, कृमयः, कीटाः, पिपीलिकाश्च; केचन सिंहाः, महिषाः, मृगाः, ऋक्षाः, यक्षाः, हरिणाश्च। केचन बकाः, चक्रवाकाः, क्रौञ्चाः, काकाः, कोकिलाश्च; केचन पद्म-उदुम्बर-पुण्डरीक-नीलोत्पलरूपिणः। केचन उष्ट्राः, गजाः, पतङ्गाः, वृषाः, गर्दभाश्च; केचन मधुका, मशका, मक्षिका, यवकाः, दंशकुलोत्पन्नाश्च। केचन दारिद्र्येण पीडिताः, केचन समृद्धिं प्राप्ताः; केचन स्वर्गपुरीं प्राप्ताः, केचन नरकं गताः। केचन नक्षत्रमण्डले स्थिताः, अन्ये तरूच्छिद्रे; केचन वातरूपे स्थिताः, केचन आकाशे प्रतिष्ठिताः। केचन सूर्यरश्मिषु, केचन चन्द्ररश्मिषु; केचन तृण-लता-गुल्ममधुरसस्थाः। केचन जीवन्मुक्ताः, शुभपात्रत्वेन अत्र विचरन्ति; केचन चिरमुक्ताः, परमसिद्धिं प्राप्ताः। केचन चिरात् मुच्यन्ते, मिथ्याचारिणः; केचन कुप्रवृत्तयः, शुद्धात्मभावं निन्दन्ति। केचन अस्मिन्लोके जायन्ते, केचन अन्यत्र स्थिताः; केचन नात्र नापि अन्यत्र, केवलं परमपदे स्थिताः। केचन महेन्द्र-मलय-सह्य-मन्दर-मेरुशैलाः; केचन लवण-दुग्ध-घृत-इक्षु-वारिधयः। केचन दिशः, केचन महानद्यः; केचन सुन्दरस्त्रियः, केचन उग्रनपुंसकाः। केचन जागरूकबुद्धयः, केचन मन्दधीः; केचन ज्ञानाचार्याः, केचन समाधौ लीनाः। एवं जीवाः स्ववासनाभिः क्लिष्टाः, अशक्तभावं प्राप्ताः, स्वकल्पनाबन्धनैः विविधान्यवस्थायाम् स्थिताः। ते लोकरत्नकोषे भ्रमन्ति, पतन्ति चोत्तिष्ठन्ति च, मृत्युनाऽनवरतं ताड्यमानाः, यथा हस्तेन पिण्डाः क्षिप्यन्ते। शतशः कामपाशैः बद्धाः, वासनाभारं वहन्तः, ते शरीरात् शरीरं यान्ति, यथा पक्षिणः वृक्षात् वृक्षं गच्छन्ति। अनन्तासु कल्पनासु, चिन्तामायाम् च, ते विश्वमिदं मायया विविन्वन्ति। संसारसागरे, यथा वर्त्मनि तरङ्गाः, ते भ्रमन्ति, स्वात्मानं निष्कलुषं न पश्यन्ति मोहात्। यदा आत्मानं पश्यन्ति, असत्यम् त्यजन्ति, तदा सम्यग्ज्ञानं लभन्ति, कालान्तरे परमपदं गच्छन्ति, पुनः न जायन्ते। सहस्रजन्मानन्तरं, ज्ञानात् वा तपसा वा, केचन ब्रह्मणः परमपदं प्राप्य, परमगत्यां यान्ति। केचन इन्द्रपदं प्राप्त्वा अपि, तुच्छभावेन, पुनः तिर्यग्योनिं यान्ति, तिर्यग्योनिं त्यक्त्वा मानुषत्वं च। केचन महाबुद्धयः ब्रह्मपदात् जायन्ते, एकैव जन्मनि तत्रैव लीयन्ते। अन्ये च विविधाण्डेषु, पद्मसम्भवाः भवन्ति, हरिपदं वा प्राप्नुवन्ति; एवं जीवाः स्वस्वकर्मानुसारं प्रवर्तन्ते। केचन पशुभावं यान्ति, अन्ये देवत्वं, केचन न किञ्चिदवस्थाम् आप्नुवन्ति, हे राम, यथा अत्र तथा अन्यत्र अपि। यथा अयं विश्वं विशालम्, एवं अनन्तानि अन्यानि च विश्वानि; बहूनि गतानि, बहूनि च भविष्यन्ति। नानाप्रकारैः कारणैः, विचित्रैश्च उपायैः, तेषां सृष्टयः क्रमेण उत्पद्यन्ते विलीयन्ते च। केचन गन्धर्वत्वं प्राप्नुवन्ति, केचन यक्षत्वं, केचन सुरस्त्रीभावं, केचन दैत्यत्वं। येन येन आचरणेन जनाः अस्मिन्विश्वे तिष्ठन्ति, तेन तेनैव अन्यत्र अपि, भेदमात्रेण व्यवस्थाः। स्वभावबलात्, परस्परसंयोगेन च, सृष्टयः नद्याः तरङ्गवत् प्रवर्तन्ते।