सर्वं इदं संसारमण्डलं, आशाबन्धनैः बद्धम्, अन्तःफलहीनत्वं वहन्तं, वटबीजस्यान्तर्गते शुष्कवटवृक्षवत् दृश्यते। चिन्ताज्वलनशिखाभिः दग्धं, क्रोधभुजङ्गदंष्ट्राभिः दष्टं, कामसागरतरङ्गैः ताडितं, स्वजननस्थानं विस्मृत्य भ्रमति। मृगः यथा स्वगणात् विविक्तः दुःखेन मनसा पीडितः, पतङ्गः यथा दीप्ताग्नौ दग्धः, तथा इन्द्रियविषयाग्निना दग्धं मनः। मूलच्छिन्नं कमलमिव, सम्पूर्णशोषणं प्राप्तम्; आशाच्छेदेन स्वस्थानात् च्युतं, परदेशे दुःखानि सहमानम्। इन्द्रियसुखमध्ये, मित्रशत्रुवद्भिः परिवृतम्, नानावस्थाभिः चालयितम्, क्लेशपूर्णेषु कृत्येषु महतीं पीडां अनुभवति। महतीं पीडां प्राप्तं, जाले पतितं पक्षिणमिव, संसारजाले बद्धं, गन्धर्वनगरशून्ये स्थितम्। इन्द्रियविषयैः प्रेरितं मनः, दैन्यसागरे वह्यमानं; हे राम, अमृतबलात् हस्तिनं यथा पङ्कात् उद्धरेत्, तथा मनः उद्धरे। चिन्तामृदितं मनः, गवां यथा पङ्के निमग्नं, अंगैः विदारितं—हे राम, दृढेन प्रयत्नेन तदुत्थापय। यस्य मनः शुभाशुभप्रवाहैरपि, जरामरणशोकाग्निना दग्धमपि, करुणां न जनयति, सः जनः, हे राम, लोके राक्षसः इति विज्ञेयः। एवं, संसारचिन्तया मनसः उत्पादितया विनष्टानि भूतानि अनन्तानि, अनगण्यानि, ब्रह्मस्वरूपरहितानि। अनादिकालात् जातानि, अधुनापि सर्वत्र जायमानानि, अन्यानि च भविष्यन्ति, जलपातबिन्दुव्रातवत्। स्वस्वभावबलात् वशीकृताः, इच्छावशेन नानाविधेषु अवस्थासु बद्धाः। अनवरतं, सर्वदिक्सु, जलस्थले च, भूतानि जायन्ते म्रियन्ते च, जलफेनवत्। केचन प्रथमजन्मनि, केचन जन्मनियमान्निर्गताः, केचन अनन्तजन्मनः, केचन शतजन्मविभक्ताः। केचन अजायत, केचन अतीतमहात्मानः, केचन वर्तमानाः, केचन नष्टाः। केचन पुनःपुनः सहस्रयुगपर्यन्तं तस्मिन्नेव योनौ प्रविशन्ति, अन्ये नानायोनिषु शरणं गच्छन्ति। केचन महदुःखेन पीडिताः, केचन बाल्ये स्थिताः, केचन परमोत्कर्षं प्राप्ताः, केचन सूर्यवत् प्रकाशन्ते। केचन किन्नरगन्धर्वविद्याधरमहानागाः, केचन सूर्येन्द्रवरुणत्रिनेत्रयमब्रह्मजाः। केचन कुम्भाण्डभूतयक्षराक्षसपिशाचाः, केचन ब्राह्मणराजवणिज्शूद्राख्याः। केचन श्वपचचाण्डालकिरातखशपुक्कसाः, केचन तृणोषधिपर्णफलमूलरूपिणः। केचन वने लतानिर्दग्धाः, केचन कदम्बजम्बूसालतालतमालवृक्षाः। केचन देशाधिपाः, धनमदेन मोहिताः, केचन वल्कलवस्त्रधारिणः, मुनिसन्निधौ शरणं प्राप्ताः। केचन सर्पगवयोनिकृमिकीटकिटपिपीलिकाः, केचन सिंहमहिषमृगभल्लूकयक्षरुशाब्धयः। केचन बकचक्रवाकक्रौञ्चकाककोकिलाः, केचन पद्मशतदलोत्पलनीलोत्पलरूपिणः। केचन उष्ट्रगजपतङ्गवृषवार्द्राः, केचन मधुमक्षिकामक्षिकाशलभमशकदंशवर्गजा अपि। केचन दैन्येन पीडिताः, केचन सम्पदं प्राप्ताः, केचन स्वर्गपुरीस्थिताः, केचन नरकं प्रविष्टाः। केचन तारमण्डले, केचन वृक्षकन्दरमध्ये, केचन वायुरूपे, केचन आकाशे स्थिताः। केचन सूर्यकिरणेषु, केचन चन्द्रकिरणेषु, केचन तृणलतानिर्गते मधुररसे प्रतिष्ठिताः। केचन जीवन्मुक्ताः, शुभपात्रत्वेन चरन्ति; केचन चिरमुक्ताः, परमपक्वतां प्राप्ताः। केचन चिरात् मोक्षं प्राप्स्यन्ति, मिथ्याचारिणः; केचन दुष्टबुद्धयः, शुद्धात्मभावं निन्दन्ति। केचन अस्मिन्लोके जाताः, केचन अन्यत्र स्थिताः, केचन नात्र नापि तत्र, केवलं परमावस्थायामेव स्थिताः। केचन महेन्द्रमलयसह्यमन्दरमेरुपर्वताः, केचन लवणदुग्धसर्पिरिक्षुरसवारिधयः। केचन विशालदिग्भागाः, केचन महानद्यः, केचन रम्यरूपिण्यः स्त्रियां, केचन उग्रनपुंसकाः। केचन प्रबुद्धबुद्धयः, केचन मन्दबुद्धयः, केचन ज्ञानोपदेशकाः, केचन समाधिस्थाः। एवं स्ववासनावशेन भूतानि दीनभावं प्राप्तानि, नानारूपेषु अवस्थासु स्वकल्पनया बद्धानि। ते लोकरत्नकोशे भ्रमन्ति, पतन्ति पुनः उत्थाय; मृत्युनाऽनवरतं ताडिताः, हस्तेन क्षिप्तकन्दुकवत्। शतशः कामपाशैः बद्धाः, वासनाभारं वहन्तः, देहात् देहं यान्ति, विटपितः विटपिं पक्षिण इव। अनन्तानन्तविचारकल्पनाभिः, मायया च, इदं विशालं जगत् मायावद् वितन्वन्ति। संसारसिन्धौ भ्रमन्ति, चक्रवाततरङ्गवत्, स्वदोषरहितात्मानं न पश्यन्ति, मोहावृतचित्ताः। यदा आत्मानं दृष्ट्वा, असत्यम् उत्सृज्य, यथार्थबोधं प्राप्ताः, तदा कालान्तरे परमां स्थितिं गच्छन्ति, पुनः अत्र न जायन्ते।