यदा अग्नेः ज्वाला उत्पन्ना भवति, तदा मनः चञ्चलतया तस्याः पृथक् ज्वालायाः कल्पना जायते; वस्तुतः तत्र भेदः नास्ति। भेदस्य प्रतिपादनम् अपि असत्यं, किन्तु मोहात् विक्षिप्तदृष्ट्या तद् सत्यम् इव कल्प्यते, यथा द्वौ चन्द्रौ दृश्येते। ब्रह्मणः, सर्वस्य, सर्वत्र, अनन्तस्य, किमपि अन्यत् न जायते; यद् अस्ति, तदेव तत्। ब्रह्मणः सतत्त्वं विना, किमपि न संभवति; सर्वं ब्रह्मैव—एषा परमार्थसत्यता। तथा, हे बुद्धिमन्, तव निष्कर्षः एषः भविष्यति; इदानीं संक्षेपेण तत्त्वस्य सारं वदामि। अत्र केवलं अज्ञानाद्यवस्थाः एव सन्ति; अन्याः अनुक्रमाः न सन्ति; अज्ञानस्य विनाशे सर्वं पूर्णतया ज्ञास्यसि। असत्यस्य लयात् सत्यम् यथार्थरूपेण प्रकाशिते, यथा रात्रेः तमः नष्टे जगत् यथावत् दृश्यते। हे राम, सम्यक् दृष्टिः उत्पन्ने, मनः शान्ते, यद् मिथ्यादृष्ट्या विस्तृतम्, तद् तव सत्यबुद्ध्या यथार्थतया दृश्यते—नात्र संशयः। तव अद्भुतानि गम्भीराणि वचनानि, शीतलशुद्धप्रभया क्षीरसागरस्य जलानि इव सर्वतः मां आवृत्य तिष्ठन्ति। किञ्चित् तमः, किञ्चित् प्रकाशः—यथा दिवः वर्षाकाले शीतलमेघैः निस्तेजः। अनन्ते, अपरिमिते, सर्वव्यापिनि, दीप्ते, नित्यनिर्येते तत्त्वे कथं सीमितता उत्पन्ना? मम सर्वाणि वचनानि यथार्थार्थप्रदानि; न तानि शक्तिहीनानि, न विकृतानि, न विरोधयुक्तानि। यदा ज्ञानदृष्टिः निर्मला भवति, जागरणं स्थिरं जायते, तदा तव शान्तौ मम दृष्टिकोणं यथार्थतया ज्ञास्यसि—इतिः पर्याप्तम्। वाक्यशब्दार्थविन्यासः क्षणमात्रं तव भ्रान्तिः, शिक्षायै, शास्त्रार्थबोधाय कल्पितः। यदा तत्त्वं शुद्धं ज्ञास्यसि, तदा शब्दस्यार्थस्य, उक्तस्य तात्पर्यस्य च भेदं अवश्यम् अवगमिष्यसि। वाक्यविलासः, यः भेदं करोति, शिक्षायै कल्पितः; सः ज्ञातृणां नास्ति, केवलं अज्ञातृणां अस्ति। सर्वे गणनाः, इच्छाः, प्रयत्नाः आत्मनि नास्ति; ब्रह्मणः असङ्गत्वं, अद्वैतत्वं—एव विश्वस्य वास्तविकं अधिष्ठानम्। एषा उपदेशः पुनःपुनः, नानाविधैः, विस्तृतया व्याख्येयः, हे निष्पाप, यदा अन्तिमोपदेशस्य समयः आगच्छति। वाक्यबहुल्यं विना, अज्ञानस्य अतुल्यं तमः न नश्यति; अन्यस्य प्रकाशाय प्रयत्नः विना तद् न शक्यते। हे राम, अज्ञानस्यैव उत्तमरूपेण, यः आत्मनाशे स्पृहां जनयति, ज्ञानम् लभ्यते—यत् सर्वदोषनाशकं। यथा शस्त्रं शस्त्रेण, मलः मलेन, विषं विषेण, शत्रुः शत्रुणा नश्यति। एवं अयं तत्त्वमाया—स्वनाशेन आनन्दं जनयति; तस्य स्वरूपं न दृश्यते, यतः दृष्टे तद् विलीयते। सा विवेकं गुप्त्वा लोकान् उत्पादयति, किन्तु न कस्यचित् ज्ञायते—एतत् महद् आश्चर्यं। अदृष्टा, सा चलति; दृष्टे, सा लीयते; तस्याः स्वरूपं कदापि न ज्ञायते, सा नृत्यति। सा मायाः, संसारबन्धनाय अद्भुतम्, असत्यत्वे अपि अत्यन्तसत्यरूपेण दृश्यते, ज्ञातृणाम् अपि बाधां करोति। अखण्डे तत्त्वे भेदप्रक्षेपणं करोति; यः एतां मायां जानाति, सः परमपुरुषः। दृढं विचार्य, "एतत् नास्ति," ज्ञानेन, यदा ज्ञेयम् प्राप्स्यसि, तदा मायायाः सारं ज्ञास्यसि। जागरणं यावत् न भवति, तव निश्चयः मम वाक्यैः प्रेरितः दृढः भवतु—"अज्ञानं नास्ति।" यत् महत् मानसिकम् प्रतिबिम्बम् दृश्यते—यः अन्तः असत्यत्वं निश्चितं मन्यते, सः मोक्षम् प्राप्नोति। यत् मनःमात्रं प्रकटितम्, यः अन्तः तस्य सत्यत्वं, ब्रह्मत्वं निश्चितं मन्यते, सः अपि मोक्षम् प्राप्नोति। तृतीयं यत् दृष्टिपथं, चलनाचलनरूपं, कल्पनायाः स्थिरता; तदेव सर्वजीवान् जालबद्धान् इव बन्धयति। यः विरक्तचित्तः, संसारं अनिश्चितं, सत्-असत्, स्वप्नमोहवत् पश्यति, सः दुःखं न प्राप्नोति। यस्य आत्मकल्पनाः विविधकल्पितरूपेषु उत्पन्नाः, यत्र सत्यासत्यरूपे भ्रमः, तत्र केवलं अज्ञानम् अस्ति। विकारादयः दोषाः महात्मनि, परमात्मनि, नास्ति—यथा शुद्धजले रजः न स्थाति। कल्पना, यः शब्दार्थैः जगत् वर्णयति, लोकव्यवहाराय उत्पन्ना, आत्मनः पृथक् नास्ति। व्यवहारं विना, शास्त्रदृष्टयः स्थिरत्वं न यान्ति—यथा तन्तवः वस्त्रं विना न सञ्जायन्ते। अज्ञानमार्गे विचरन् आत्मा अत्र न दृश्यते; आत्मज्ञानात् एव उपलब्धः, यः शास्त्रार्थात् लभ्यते। हे राम, अज्ञाननद्याः पारं आत्मलाभं विना न गच्छति; तदेव अक्षरं, नित्यं स्थितम्। अज्ञानं, यः मोहं जनयति, कुतश्चित् उत्पन्नम्; तद् सत्त्वं आच्छाद्य स्थितम्। हे राम, तस्य उत्पत्तिं चिन्तय न; अपि तु, कथं तस्य नाशः स्यात्, इति तव अन्वेषणं भवतु। इति, यथाक्रमं, शास्त्रवचनानुसारं, तत्त्वस्य गम्भीरं रहस्यं, आत्मज्ञानस्य पथं, अज्ञानस्य विनाशं, मायायाः अद्भुतं स्वरूपं, ब्रह्मणः सर्वव्यापकत्वं, शब्दार्थयोः भेदं, लोकव्यवहारस्य महत्त्वं, आत्मलाभस्य परमं प्रयोजनं च, एकस्मिन् सौम्ये, श्रद्धायुक्ते, कथा रूपेण प्रकाशितम्।