सावित्री, स्नेहेन यमं विजित्य, तस्य प्रतिज्ञाम् पालनं कृत्वा, पतिं सत्यवानं परलोकात् पुनरानीतवती। तस्याः प्रेमबलात् यमः वचनं रक्षित्वा सत्यवानं जीवितं दत्तवान्। इदं जगति यः कश्चन विशुद्धफलः श्रेष्ठत्वं अस्ति, तस्य स्पष्टं परिणामः नित्यं दृश्यते; यः सर्वगुणसम्पन्नः, सः यथायोग्यं विधिं विचारयेत्। आत्मज्ञानं, यः सुखदुःखयोः मूलकारणं अस्ति, तद् अतः साधकः साधनं कुर्यात्। विविधविषयैः तथा दोषदृष्ट्या यः जनः भ्रमितदृष्टिः अस्ति, तस्य दुःखं विना अन्यत् किञ्चित् निष्क्लेशं न लभ्यते। चञ्चलता परं ब्रह्म, शान्तिः परमं पदम्; तथापि, परमशान्तिः शुभा इति ज्ञातव्यम्। गर्वं त्यक्त्वा, नित्यशान्तिं आलम्ब्य, विवेकपूर्वकं सत्पुरुषसेवया उत्तमाचरणं साधयेत्। तपः, तीर्थयात्रा, शास्त्राध्ययनं च, संसारसागरात् उद्धारं न करोत्, यथा सत्पुरुषसेवा। यः जनः लोभमोहक्रोधान् दिनप्रतिदिनं क्षपयति, स्वधर्मे शास्त्रानुसारं कर्म करोति, सः सत्पुरुषः इति कथ्यते। आत्मज्ञानीजनसंगेन बुद्धिः प्रकाशिता भवति, येन दृश्यस्य सर्वथा अभावः अनुभूयते। दृश्ये सर्वथा अभावे, केवलं परं शेषं; सर्वस्य अभावे जीवः शीघ्रं तत्र लीयते। दृश्यं न उत्पद्यते, न आसीत्, न भविष्यति; वर्तमानकाले अपि नास्ति—केवलं परं, यद् अगम्यं, तद् अस्ति। एषा युक्तिः सहस्रशः प्रदर्शिता, अनुभविता च, इदानीं अहं तां प्रकाशयामि। यथा एषा शान्तचैतन्यविस्तीर्णा त्रिलोक्यः, सा एव वस्तुतः; तत्र किम् असत्यम् वा अन्यत् किञ्चित् स्यात्? चैतन्यं स्वयमेव अद्भुतं, चञ्चलतायां शान्ततायां च रमते; तेन चैतन्येन एषा जगती दृश्यमाना। त्रिलोक्यनुभवः चैतन्यसूर्यस्य मण्डलवत्; कथय, हे विद्वन्, सूर्यस्य किरणेषु कः भेदः? दृष्टिप्रवेशः निष्क्रमणं च, स्वभावतः, लोकानुभवस्य उदयास्तमयौ। यदा 'अहं' इति न ज्ञायते, तदा परमवस्तुनि आकाशे मलः; यदा 'अहं' इति ज्ञायते, तदा परमवस्तुनि आकाशः। यदा 'अहं' इति ज्ञायते, तदा 'अहं' न शेषः; यथा जलं जले लीयते, तथा चैतन्ये एकत्वं गच्छति। 'अहं' आरम्भः जगतः केवलं आभासः, न वस्तुतः अस्ति; तस्मात् यः 'अहं' स्वरूपं विचिन्वन्, तस्य किम् तद् स्थायि? राक्षसस्य अपि मनः तान् जनान् क्लेशयति, येषां बुद्धिः तमसाच्छन्ना; किन्तु शुद्धान्तरात्मनां बालानां तद् न भवति, तेषां अन्वेषणाभावात्। यावत् चैतन्यदीप्तिः अन्तः अहंकारघनमेघेन आच्छादिता, तावत् न खिलति, यथा रात्रिकमलम् न प्रस्फुटति। यदा 'अहम् अस्मि' इति भावः पूर्णतः नश्यति, तदा नरकस्वर्गमोक्षाद्यभिलाषकल्पनायाः स्थानं नास्ति। यावत् अहंकारमेघः हृदये प्रसारयति, तावत् कामपुष्पाणि कुटजकलिकावत् प्रस्फुटन्ति। यदा अहंकारमेघः ज्ञानसूर्यं बाधते, तदा केवलं जडतायाः स्थितिः, कदापि प्रकाशः न। अहंकारः, समीपस्थः अपि, स्वयमेव कल्पितः, दुःखं एव जनयति, सुखं न यथा ज्वरः बालं मोहयति। अहंकारः व्यर्थकल्पितः, मोहं जनयति, अनन्तसंसारचक्रं उत्पादयति, यथा बन्धनानि विमूढानां। 'एषः अहम्' इति भावः गाढमोहात् उत्पन्नः—तमस्य अन्यः स्वरूपः—यः संसारविपत्तेः कारणं, नास्ति, न भविष्यति। यत्र सुखदुःखं उत्पद्यते, यथा दण्डाग्निविलासः, तद् अहंकारचक्रस्य विकसनं क्रीडा च। अहंकारबीजं, यदा हृदये आरोपितं, तदा दुःखरूपः संसारवनः सहस्रशाखः, छेदितुं कठिनः। 'अहं' इति भावः अनन्तजन्मवृक्षस्य अंकुरः; तस्य अनन्तशाखाः 'एषः मम' इति चिन्ताः। विषयाः, संस्कारोत्क्षेपात् उत्पन्नाः, शुष्ककाष्ठस्य वातनादवत्, तरङ्गश्रेणिविलासवत् प्रकटन्ते। त्वम्, अहंकाररहितः, स्वयमेव अहंकारचक्रं, यः महद् धुरी अहंकारः, नियन्त्रय। यावत् अहंकारतमः मनुष्यो वनं व्याप्य तिष्ठति, तावत् चिन्ताराक्षसाः मदान्धाः नृत्यन्ति। दीनः जनः अहंकारराक्षसगृहीतः, तस्य शान्तिं न यज्ञः, न मन्त्रः दातुं शक्नोति। यदा शुद्धात्मा निर्मलदर्पणवत् शुद्धचैतन्यरूपे स्थितः, तदा तस्मिन् अहंकारप्रतिबिम्बं दृश्यते; तत्र जनस्य किं वस्तुतः कथ्यते? अहंकारविलासः, हे राघव, न वस्तुनः स्वरूपम्; संस्कारैः निर्मितः, यः प्रयत्नेन निवर्तते। 'नाहम्, न मम धनं, न सुखं, न दुःखम्' इति चिन्तयन्, अहंकारः नोत्पद्यते। 'एषा मायासम्पद् मिथ्या—मम आसक्तिवैराग्ययोः का चिन्ता?' इति अन्तरङ्गे विचारयन्, अहंकारः नोत्पद्यते। 'नाहम् आत्मनि, न दृश्ये विश्वसौन्दर्ये' इति शान्तया आचारयन्, अहंकारवृद्धिः न भवति। यदा 'अहं' च 'जगत्' च अन्तः लीयते, समता स्पष्टा भवति, तदा अहंकारः न प्रवर्तते।