मा निद्रां तिष्ठ; वृद्धश्लथकूर्मवत् शनैः शनैः उत्तिष्ठ, जागरणं आलिङ्ग्य, जरामरणयोः क्षयाय प्रवर्तस्व। भोगार्थं वस्तुसंचयः संसाररोगाय कारणं भवति; सर्वत्र उदासीनतया विपत्तौ अपि सम्पदः सुलभाः भवन्ति। ये कर्मसु प्रवृत्ताः, ते लौकिकाचारानुसारेण, विवेकपूर्वकं, शास्त्रसङ्गतचेष्टया एव सुखं प्राप्नुवन्ति। यस्य आचारः शुद्धः, जीवनं एकान्तप्रियं, लोभः च नास्ति—स दुःखसुखयोः अपि दीर्घायुः, कीर्तिमान्, गुणवान्, ऐश्वर्ययुक्तः च भवति, यथा मल्लिकालता पुष्पितफलिनी। यतः परिपूर्णसिद्धिः सर्वमधिकृत्य तिष्ठति, तस्मात् सर्वत्र सर्वदा सर्वं साध्यम्; अतः स्वशुभचेष्टां कदापि न परित्यजेत्। देवाः अपि, स्वश्रेष्ठत्वे स्थिताः, शक्तिसम्पन्नैः दैत्यैः विजिताः, यथा पद्मपूर्णे सरसि गजेन्द्रः। मारुत्तस्य राज्ञः यज्ञकाले, महर्षिः संवर्तः ब्रह्मवत् देवदानवानां नवसृष्टिं चकार। विश्वामित्रः अपि महर्षिः, अतिदुर्लभं फलम् अत्यन्तक्लेशेन तपसा पुनःपुनः प्राप्तवान्। उपमन्युर्नाम ऋषिः, दुर्भाग्येन अपि, पिष्टोदकप्राशनवद् दुर्लभं क्षीरसागरं प्राप्तवान्। कालः अपि, अतिविवेकबलात्, त्रैलोक्यवीरान्—विष्णु-ब्रह्मादीन्—तृणवत् विजित्य, श्वेताय पराजितः। सवित्री अपि, स्नेहेन यमं जयित्वा, तं प्रतिज्ञाय, पत्युः सत्यवतः पुनः प्राप्तिं कृतवती। नास्ति किञ्चिदपि लोके श्रेयः यस्य स्पष्टं फलम् न दृश्यते; यद् यद् विधिना निश्चितं, तत् सर्वगुणसम्पन्नेन विचिन्त्यं। आत्मज्ञानं, यः सर्वसुखदुःखानां मूलकारणं, तस्मात् साधुना साध्यं। बहुविषयदोषदृष्ट्या विक्षिप्तचेतसः दुःखं विना अन्यत् किमपि न लभ्यते। विक्षेपः परं ब्रह्म, शमः परं पदम्; तथापि, परमशमः शुभः इति विद्धि। अहंकारं परित्यज्य, नित्यशमं आलम्ब्य, विवेकपूर्वकं साधुसङ्गतया उत्तमाचारः सेवनीयः। न तपः, न तीर्थयात्रा, न शास्त्रचर्चा—एते संसारसागरात् उद्धर्तुं न शक्नुवन्ति, यथा साधुसङ्गः। यस्मात् यस्य लोभमोहक्रोधाः प्रतिदिनं क्षीयन्ते, स्वधर्मे शास्त्रानुसारः आचरणं च, स एव साधुः। आत्मविद्भिः सह सङ्गेन तस्य बुद्धिः प्रस्फुटति, येन दृश्यस्य पूर्णाभावः अनुभूयते। दृश्ये पूर्णरूपेण अभवे, केवलं परम् एव शेषं; अन्यस्य अभावे, जीवः शीघ्रं तत्र लीयते। दृश्यं न उत्पद्यते, न आसीत्, न भविष्यति; वर्तमानकाले अपि नास्ति, केवलं परं, यत् अज्ञेयं, तिष्ठति। एतत् सहस्रयुक्तिभिः प्रतिपादितम्, अनुभवेन अपि दर्शितम्, अद्य अहं तव प्रकाशयामि। यथा एषा शान्ता चित्तविस्तीर्णा त्रयो लोकाः, एषा एव वस्तुतः; कथं तत्र अन्यत् किञ्चिदसत् वा स्यात्? चैतन्यं स्वयमेव विस्मयकरं, गत्याम् स्थित्यां च रमते; तेनैव चैतन्येन इदं जगत् दृश्यते। त्रैलोक्यस्य अनुभवः चैतन्यसूर्यस्य मण्डलवत्; ब्रूहि, बुद्धिमन्, सूर्यस्य किरणानां च भेदः कुत्र? ज्ञानेन्द्रियवृत्तेः उन्मीलननिमीलने एव जगदनुभवस्य उदयास्तमयौ। ‘अहं’ इति न अवगम्यते चेत्, तर्हि सः परमार्थाकाशे मलः; यदि तु अवगम्यते, सः एव परमार्थाकाशः भवति। ‘अहं’ इत्यस्य साक्षात्कारे, तदा तद्रूपं न तिष्ठति; यथा जलस्य जले एकत्वम्, तथा चैतन्याकाशे लीयते। अयं जगत् ‘अहं’ आरभ्य केवलं आभासः, न तु वस्तुतः अस्ति; तस्मात् ‘अहं’ स्वरूपविचारे कृत्ये, कथं तस्य स्थितिः? येषां बुद्धिः तमसा आवृता, तेषां राक्षसस्य अपि मनः क्लेशदायकम्; शुद्धान्तरात्मनां बालानाम्, विचाराभावात्, न तथा। यावत् अन्तरङ्गे चैतन्यतेजः अहंकारघनमेघेन आच्छाद्यते, तावत् निशापद्मवत् न प्रस्फुटति। ‘अहं अस्मि’ इति कल्पना यदा नश्यति, तदा नरकस्वर्गमोक्षादिकामनायाः कल्पनायाः स्थानं नास्ति। यावत् हृदये अहंकारमेघः वर्धते, तावत् कामपुष्पाणां कुटजकलिकावद् समूहो विकसति। यदा अहंकारमेघः चैतन्यसूर्यं निवारयति, तदा केवलं मूढता शेषः, न किञ्चिदपि तेजः। अयं अहंकारः, समीपस्थः अपि, आत्मनैव कल्पितः, दुःखदायकः, न तु सुखदायकः; यथा ज्वरः बालकं मोहितवान्। अहंकारः व्यर्थकल्पितः, मोहस्य कारणं, अनन्तसंसारचक्रस्य उत्पादकः, यथा पथभ्रष्टस्य बन्धनम्। ‘अयं अहम्’ इति भावना, तीव्रमोहजन्यतमसा, संसारदुःखहेतुः, नास्ति, न भविष्यति च। यत् किञ्चिदिह सुखदुःखम् उत्पद्यते, यथा अग्निशिखायाः परिभ्रमणम्, तदपि अहंकारचक्रस्य विकासविलासः। अहंकारबीजं दुःखरूपं हृदये आरोपितं चेत्, तर्हि तद् संसारवनं सहस्रशाखं, दुरुद्धरं भवति। ‘अहं’ इति विकल्पः अनन्तजन्मतरूणां अंकुरः; तेषां अनन्तशाखाः, ‘इदं मम’ इति चिन्ताः। एवं शास्त्रवचनानुसारं, जागरणात् आरभ्य, साधुसङ्गस्य महिम्ना, आत्मज्ञानस्य अन्वेषणेन, अहंकारस्य परित्यागेन, चैतन्यैक्यस्य अनुभवेन, जीवः संसारदुःखात् विमुक्तिं प्राप्नोति।