अत्र सरसिषु जलकुमुदमालाभिः पद्मगुच्छैः शैवाललता-वलयितैश्च तरङ्गैः स्फुरद्भिः रम्यं स्थलमासीत्। तत्र शुभ्रकुमुदशय्यासु, नीलोत्पललतासु, हिमबिन्दुसमूहैः जातमेखलामिव मेघरेखासु, शीतलविप्रवाहितवर्त्मसु च, लोकभूषणाः तानि सरांसि सलिलानि च भूयः समयं यावत्सुखानि भुक्त्वा क्रीडित्वा च अन्ते विशुद्धिं प्राप्नुवन्। ते च, यदा एकत्वं प्राप्य, मोक्षार्थं पुनः पृथग्भावं यास्यन्ति, यथा रजः सत्त्वं तमश्च कदाचिद्यदृच्छया पृथक्भावं प्राप्नुवन्ति। कश्मीरदेशे तु, पर्वतशोभया भूषितं एकं दिव्यं नगरं भविष्यति, यस्य नामाधिष्ठानमिति। तस्य नगरस्य मध्ये, पद्मस्य कर्णिकाचक्रवत् प्रकाशमानं शिखरं, प्रद्युम्नशिखरमिति प्रसिद्धं, वर्तिष्यते। तत्रैव शिखरे, कश्चन नृपः स्वमहालयं निर्मास्यति, यत् मेघमण्डपवदुन्नतम्, शिखरशिखरमिव। तस्य गृहस्य ईशान्यां दिशि, पर्वतपृष्ठे, तद्गुहायाम्, यत्र वातः सततम् चिह्नितकुशशरान् समीरयति, तत्रैव तस्मिन्निवासे, व्यालाख्यः दानवः चटकत्वं गमिष्यति, अल्पविद्यायुक्तशिष्यवत्, निष्फलनादं कुर्वन्। तस्मिन्नेव काले स्थले च, श्रीयशस्करदेव इति नाम्ना राजा भविष्यति, स्वर्गेन्द्र इव। तस्य गृहे, दामाख्यः दानवः मशकत्वं गमिष्यति, महास्तम्भस्य छिद्रे मृदुनादं कुर्वन्। तस्मिन्नेव भीमाधिष्ठाने, रत्नावलिविहाराख्यं विहारं भविष्यति। तत्र, नृपस्य मन्त्रिणा नरसिंहेन, बन्धमोक्षयोः साक्षात्कारः करतालामलकीय इव स्फुटो भविष्यति। तस्य गृहे, कटाख्यः पक्षी, मायावी दानवः, तिंतिडीकदण्डकबद्धपञ्जरे क्रीडनकत्वेन स्थाप्यते। स एव मन्त्रिणार्यः नरसिंहः, दामव्यालकटादीनां विषये श्लोकबद्धां कथां प्रवक्ष्यति। तस्य कथाश्रवणेन, कटः पक्षी स्वस्वरूपस्मरणेन, मिथ्याभिमानशान्त्याऽन्तः परमं मोक्षं यास्यति। प्रद्युम्नशिखरसंनिहितः कलविङ्कः अपि, स्वकथाश्रवणेन, परमं मोक्षं प्राप्स्यति। राजमहालयदर्भकाष्ठव्रणनिवासिनः मशकः अपि, तद्वदेतद्वृत्तान्तश्रवणात् शमं यास्यति। एवं राघव, प्रद्युम्नशिखरचटकः, राजमहालयमशकः, उद्यानशारिकः च मोक्षं प्राप्स्यन्ति। एषा सम्पूर्णा रज्जुसर्पदण्डगाथा ते निगदिता; अयं संसारः केवलं माया—शून्य एव, किन्तु परमप्रभामयः। यदा न विज्ञायते, तदा मरीचिसमुद्रवत् भ्रमयति; विज्ञाय तु, स एव मरीचिसमुद्र इव शमं याति। एवं, हे राम, महान्निपातादपि, मोहिताः मूढाश्च, अज्ञानवशात् पतन्ति, यथा रज्जुसर्पदण्डन्यायेन। कुत्र मेरुमन्दरसह्याद्रिणां भ्रुकुटिमात्रेण दलनं, कुत्र च राजमहालयदर्भकाष्ठव्रणमशकत्वम्? कुत्र चन्द्रमण्डलस्य ताडनमात्रेण पतनं, कुत्र च प्रद्युम्नशिखरगृहपृष्ठव्रणपक्षित्वम्? कुत्र हस्तेन मेरुं पुष्पवदुत्क्षिप्य क्रीडा, कुत्र च निर्जनशिखरस्य सिंहगृहस्थकम्पमानकपोतवत्स्थितिः? चित्ताकाशः रागरञ्जितः वस्तुतः माया; स्वस्वरूपं विना पररूपमिव प्रकाशते। स्वसंस्कारमोहात्, असत्यमपि सत्यमिव दृश्यते; यथा मरीचिकां जलमिव भ्रमात् प्राणी अन्तर्मुखो भवति। ये शिक्षया संसारसिन्धुम् आत्मबुद्धिनदीया तरन्ति, ते संस्काररहिताः, जगदिदं असत्यं विदित्वा, पारं यान्ति। ये तर्कवितर्ककलिलेन विक्षिप्तचेतसः, ते शीघ्रं भ्रमगर्ते पतन्ति, न तु अनिष्टं नाशयन्ति। प्रत्यक्षानुभवपूर्वकमार्गं विना केवलशास्त्रपथेन न गच्छतः, पततः वा, मोक्षः न सम्भवति, यथा विनष्टस्य। "एतन्मम भवतु, एतन्मम भवतु" इति चिन्ता, दारिद्र्यपापफलात्, बुद्धिमतां नापि भस्मावशेषं करोति। यः सदा धीरया बुद्ध्या, त्रैलोक्यं तृणवत् वेत्ति, तं सर्वदुःखानि परित्यजन्ति, यथा वृद्धतृणं गावः। यस्य हृदि शुद्धसत्त्वविस्मयः सदा प्रकाशते, तम् अखण्डब्रह्माण्डवत् लोकनाथाः रक्षन्ति। महाप्रपत्तौ अपि, अधर्मं नाचरेत्; राहुः हि, अमृतपानात् अपि, विनष्टः। ये शास्त्रसज्जनसंगमं सूर्यसन्निभं प्रार्थयन्ति, ते पुनः मोहान्धकारे न पतन्ति। सर्वेऽपि क्लेशाः अनिवार्यं आगच्छन्ति यान्ति च; पुण्यकीर्तेः सत्त्वस्य अनिवार्यं श्रेयः उदेति। ये स्वगुणैः न तुष्टाः, न च विद्यासक्ताः, सत्ये स्थिताः—ते एव नराः, अन्ये तु पशवः। ये यशःप्रभया हृदयाकाशं दीप्तवन्तः, तेषु मूर्तिमात्रे हि हरिः क्षीराब्धिवन्निवसति। यत् भोक्तव्यं तत् भुक्तम्, द्रष्टव्यं दृष्टम्; पुनः पुनः भोगलालस्यत्यागात् संसारच्छेदाय किमपरं आवश्यकम्? आज्ञाशास्त्राचारस्थित्या स्थेयम्; मिथ्याभोगासक्तिं परित्यज्य, विमुक्तः भवेत्।