यद्यपि प्रयत्नः क्रियते, न ज्ञानी न मूढोऽपि प्रत्यक्षानुभूतिं नाकर्तुं शक्नोति—यथा मृतशरीरं गन्तुं न शक्नोति, तथा। तस्मात् यो ज्ञानी, स एवमुक्तुं युक्तः—"सर्वं खल्विदं ब्रह्म" इति; स हि अज्ञानं अतिक्रम्य तां सत्यमेव प्रत्यक्षेण अनुभूतवान्। एषा वाणी केवलं जागरितेषु एव प्रकाशते; यः जागरितः, तस्य "अहं इदं अस्मि" इति किञ्चित् नास्ति। यः पण्डितः, स "एष एव परमारामः शान्तः ब्रह्म" इति प्रत्यक्षानुभवेन ज्ञात्वा, कथं स्वानुभवस्य निषेधं कुर्यात्? मम आत्मनि परात्परात् अन्यत् किञ्चित् नास्ति; यथा सुवर्णे न सुवर्णकारता न भूषणता विद्यते, एवं मयि न वसिष्ठता अस्ति। मूढस्य तु, पञ्चभूतातिरिक्तं किञ्चित् नास्ति; यथा सुवर्णे तरङ्गादीनां कल्पना न वस्तुतः अस्ति, तथा अज्ञानिनः सत्यं नास्ति। मूढः मिथ्याहंकाररूपः, ज्ञानी तु एकात्मरूपः; उभयोः स्वभावस्य निषेधः न कदापि भवति। यः यद्रूपः, तस्मिन्नेव निषेधः कथं संभवेत्? यथा कश्चन "अहं घटः" इति वदति, तद्वद् एषा अपि मूर्खता एव। अतः न वयं सत्यम्, न एते पाशादयः क्वचित्; एते च वयं च असत्यं, न हि अस्माकं कश्चन आदिः अस्ति। केवलं शुद्धसत्यचेतन्यं, चिदाकाशं, निर्मलं, सर्वगतं, शान्तं, अव्ययप्रभं एव अस्ति। सर्वं तत् एव सत्यम्, शून्यरहितं, शून्यवद् स्थितम्; तस्मिन्स्थले, प्रिय, एतानि प्रतितीः आत्मदीप्तयः इव प्रकाशन्ते। यथा व्यङ्गदृष्टेः स्वाभाविकदृश्यं रोमपिण्डादि दृश्यते, तथैव तत्र सृष्टयः अपि दृश्यन्ते। यः यथात्मानं वेत्ति, स तदनुभवति; एवं चिदाकाशे अपि, अवस्तुत्वेऽपि, तद्ग्राह्यत्वात् वस्तुतया दृश्यते। अत्र न किञ्चित् सत्यम्, नासत्यम्; यत् यद्रूपं चेतना पश्यति, तत् एव निःसंशयं उदेति। यथा पाशादयः दृश्यन्ते, तथैव वयं अपि उदिताः; सत्यम् वा असत्यम् वा, किं नाम विशेषः, प्रिय, यतः तत्र अपि केवलं संकल्प एव। अनन्तेऽस्मिन् चिदाकाशे, सर्वगतं, निराकारं चेतन्यं यथेष्टं उदेति, सञ्चरति, तथा तत्र पूर्णतया प्रकाशते। यत्र चेतन्यं पाशरूपेण प्रकटते, तत्र तस्य तस्य रूपस्य अनुभववशात् तद् एव विद्यमानं भवति। स्वप्नस्य स्वस्य प्रकाश एव "जगत्" इति कथ्यते; चिदाकाशे तस्य रूपं मृगस्य तृष्णारूपजलमिव। यत्र चिदाकाशं जागरितं, तत्र "दृश्य" इति नाम; यत्र तद् सुप्तम्, तत्र एव मुक्तिरिति नाम। न च पूर्णतः सुप्तं, न पूर्णतः जागरितम्; केवलं चिदाकाशमेव जगत् इति ज्ञातव्यम्। मोक्ष एव सृष्टेः श्रीः, सृष्टेः श्रीरेव मोक्षः; न तयोः अर्थभेदः, यथा पर्यायशब्दयोः। परमार्थतः, "जगत्" इति रूपं स्वात्मानमेव पश्यति, यथा व्यङ्गदृष्टेः लोमपिण्डं वा बिन्दुं वा पश्यति। न तत्र कश्चन लोमपिण्डः, केवलं दृश्यते; न इदं दृश्यं, न किञ्चन अस्ति; एवं चिदाकाशः प्रतिष्ठितः। सर्वत्र सर्वं यथानुभूतं एव अस्ति; यन्नानुभूतं, तत् नास्ति। एषः शान्तः, निरन्तरः, सर्वव्यापी, निःसंशयः, निःसङ्गः; अतः अस्मिन्नेव स्थितव्यम्। एषा महाचेतन्यस्य रूपम्, गुहागिरिपिङ्गलमिव घनं, शान्तं, व्योमवत् प्रकाशमानम्। न कुत्रापि अस्तित्वम्, नास्तित्वं दृश्यते; यत् अस्ति, तत् एव शुभं प्रकाशते। एतेषां पाशसर्पघटादीनां हेतोः, तस्यैव क्षणे, यमदूतैः निवेदिते, यमः इदं वचनम् अवदत्—"शृणु, हे रघुनन्दन।" यदा ते पृथक्करणं प्राप्य स्वकथां शृण्वन्ति, तदा पाशादयः निःसंशयं विमुच्यन्ते। "कदा, कुत्र, कथं च एषां स्वकथां त्वत्तः शृण्वन्ति? केन चैतस्य कथायाः क्रमः श्रोतव्यः?" इति पृष्टम्। "कश्मीरदेशे महापद्मसरसः पुलिनेषु, मत्स्ययोनि-क्रमान् पुनः पुनः अनुभूय, तृष्णया चाञ्चलाः, कालेन लयं गमिष्यन्ति; तत्र पद्मसरसि हंसत्वं यास्यन्ति। तत्र, उत्पलमालासु, पद्मगुच्छेषु, शैवाललतासु, तरङ्गेषु च सञ्चलत्सु— श्वेतोत्पलशय्यासु, नीलोत्पलवल्लीषु, हिमबिन्दुसमूहैः मेघपङ्क्तिषु, शीतलजलवर्तिषु च, जगद्भूषणाः तस्याः सरितः सलिलस्य च रमणीयानि भोगान् भुक्त्वा, तत्र चिरकालं क्रीडित्वा, अन्ते विशुद्धिं यास्यन्ति। ते, सङ्गम्य, मोक्षार्थं पृथक् भविष्यन्ति, यथा रजः, सत्त्वं, तमश्च यदृच्छया पृथक् भवति। कश्मीरमण्डले भविष्यति शोभनपुरी, पर्वतैः भूषिता, 'अधिष्ठान' इति नाम्ना। तस्यां मध्ये भविष्यति शिखरं 'प्रद्युम्नशिखर' इति, पद्मस्य कर्णिकाचक्रवत् प्रकाशमानम्। तस्य शिखरस्य उपरि कश्चन नृपः स्वगृहं निर्मास्यति—मेघैः आवृतपिञ्जरशृङ्गमिव महद् मन्दिरम्। तस्य गृहस्य ईशानकोणे, पर्वतपृष्ठे, गुहायाम्, यत्र वातः चिह्नितकुशान् सदा सञ्चालयति— तस्मिन् मन्दिरे, व्यालराक्षसः चटकत्वं यास्यति, अल्पविद्यः शिष्यवत्, निरर्थकवाक्यं उच्चारयन्। तस्मिन्नेव काले च तत्र भविष्यति राजा श्रीयशस्करदेवः, स्वर्गेन्द्र इव।