शृणु, राम, यत्र तद् ऐश्वर्यं यत् सुरासुरगणान् विनाशयामास, तत्र कुतः इयं मत्स्यभावः, यः तापनिषेधक्लिष्टः मलदग्धः च दृश्यते? यत्र सा वीर्यता या देवसेनान् अपासरत्, तत्र कुतः अयं लघुसेवकत्वम् अथवा जनपदाधिपत्यं वा? कुतः सा चित्तनिष्ठा या अहंकाररहितम्, कुतः चायं मिथ्याभिमानः यो मोहवासनासंभूतः? एष संसारतरुः घनलतासमः, यस्य शाखाः सर्वत्र व्याप्यन्ते, सः केवलं अहंकारबीजादेव उत्पद्यते। तस्मात्, हे राम, त्वं अहंकारं स्वान्तः सम्यक् निष्कुरु; "अहं कश्चन अस्मि" इति भावनां विलाप्य, सुखी भव। परमार्थचन्द्रमण्डलं, शीतलममृतपूर्णं, अहंकारमेघेन आच्छन्नं सन् अदृश्यं जातम्। लोभक्रोधमोहनामकास्त्रयः राक्षसाः, अहंकारपिशाचेन ग्रस्ताः, यद्यपि अवास्तवाः, मायाशक्त्या सत्यमिव दृश्यन्ते। कश्मीरदेशस्य महापद्मसरोवरतीरेषु, हे राम, अद्यापि मीनाः सलिलशाकानां कोमलाङ्कुरेषु रमन्ते। यदसत् तस्य किञ्चिदस्तित्वं नास्ति, यच्च सत् तस्याभावः नास्ति; कथं तर्हि असत् सत् भवेत्, ब्रूहि। एवं, महाबाहो, असतः कदापि न किञ्चिदुत्पद्यते; कदाचित् स्थूलरूपेण वा सूक्ष्मरूपेण वा दृश्यते, परं तु नास्ति। किं तत् असत् यत् सत् इव दृश्यते? किं वा सत् यत् असत् इव दृश्यते? अनेनैव दृष्टान्तेन त्वां बोधयामि। यः एव सत्, स एव सत् अस्ति, हे ब्रह्मन्; वयं तु तादृशाः एव। यदिव रज्ज्वादीनि, यद्यपि असन्ति, तानि अपि सत् इति त्वं वदसि। यथा रज्ज्वादयः, हे राम, मृगत्रिष्णिकायां जलवत्, मायया कृतानि असन्ति अपि सत्यमिव दृश्यन्ते, एवं वयं, देवदानवादयः च, केवलं आभासीः एव; गच्छामः, चरामः, सर्वं केवलं आभासः। तव अहम्भावः कल्पितः, ममापि अहम्भावः कल्पितः; अनुभव्यमपि, सः असत्यः एव, स्वप्नमरणवत्। यथा स्वप्ने मित्रमरणं अनुभव्यमपि असत्यमेव, "सः मृतः" इति भावनाप्रत्ययः जायते, एवं अयं जगत्। एवंविधः संवादः केवलं मोहितेषु एव दृश्यते, न तु स्वयमेव प्रकाशते; अभ्यासेन सः निवार्यते, प्रत्यक्षानुभवः न कदापि निःसृत्यते। या निश्चयः अन्तः संप्राप्तः, न च प्रयत्नेन न पुनः अभ्यासेन, सः कदापि न नश्यति। यः वदति "अयं जगत् असत्यः, ब्रह्मैव सत्यम्," तं मोहिता उपहसन्ति, यथा उन्मत्ताः अन्यं उन्मत्तं हास्यन्ति। ज्ञानी अज्ञानिनः च एकत्वं कुतः? यथा अन्धस्य च दृष्ट्वः, छायायाः च प्रकाशस्य च, एकत्वं न सम्भवति। यथापि प्रयत्नेन, न ज्ञानी न अज्ञानी, प्रत्यक्षानुभूतं न निवारयितुं शक्नुतः, यथा मृतशरीरं न चालयितुं शक्यते। ज्ञानी युक्तं वदति, "सर्वं जगत् ब्रह्मैव," सः अज्ञानं अतिक्रम्य, तत् प्रत्यक्षानुभवम् अवाप्तवान्। हे राम, एषा वाणी केवलं प्रबुद्धेषु एव प्रकाशते; प्रबुद्धस्य, "अहं इदं अस्मि" इति किञ्चिदपि नास्ति। ज्ञानी, यः प्रत्यक्षानुभवेन "एष एव परं शान्तं ब्रह्म" इति जानाति, सः स्वानुभवं कथं निवारयेत्? मम आत्मनि परात्परात् अन्यत् किञ्चिदपि नास्ति; यथा सुवर्णे सुवर्णकारत्वं वा भूषणत्वं वा नास्ति, तथैव मयि "वसिष्ठत्वम्" नास्ति। मोहिनः आत्मनि भूतातिरिक्तम् किञ्चिदपि नास्ति; यथा सुवर्णे तरङ्गादिकल्पना नास्ति, तथैव अज्ञस्य न किञ्चित् सत्यम्। मूढः मिथ्याहंकारमयः, पण्डितः तु एकात्ममयः; उभयोः स्वभावनिषेधः न कदापि भवति। स्वभाववतः न कदापि निवारणम्; यः वदति "अहं घटः," सः केवलं उन्मत्तः। तस्मात्, न वयं सत्यम्, न रज्ज्वादयः क्वचित्; वयं च रज्ज्वादयः च असत्याः एव, न कदापि उत्पत्तिः अस्ति। सत्यबोधचैतन्यं, चिदाकाशं, निर्मलम्, सर्वगतं, शान्तं, अनवच्छिन्नोत्थानम्, केवलं अस्ति। सर्वं तत् सत्यमेव, शून्यरहितं, किञ्चिदपि न इव स्थितम्; तस्मिन् चिदाकाशे, हे प्रिय, एतानि अनुभवानि स्वप्रभया प्रकाशन्ते। यथा विकारदृष्टेः स्वाभाविकदृश्याः रोमावलयादयः दृश्यन्ते, तथैव अत्र सृष्टयः दृश्यन्ते। यथात्मानं जानाति, तथैव क्षणेन अनुभवति; अतः चिदाकाशे अपि असत्यम् सत्यमिव दृश्यते तदनुभवात्। अत्र न किञ्चित् सत्यम्, न असत्यम्; यद्रूपं चैतन्यं पश्यति, तत् एव निष्कलङ्कम् उदेति। यथा रज्ज्वादीनि दृश्यन्ते, तथैव वयम्; सत्यं वा असत्यं वा, किं नाम, हे प्रिय, यतः तत्र अपि केवलं विचारः एव अस्ति। अस्मिन् अनन्ते चिदाकाशे, सर्वव्यापके, अमूर्ते, चेतना स्वेच्छया उदेति, गच्छति, एवं तत्र पूर्णतया प्रकाशते। यत्र चैतन्यं रज्ज्वादिरूपेण प्रकाशते, तत्र तस्य रूपानुसारं पूर्णम् एव तिष्ठति। स्वप्नस्य स्वप्रकाशनं "जगत्" इति कथ्यते; चिदाकाशे तद्रूपं मृगत्रिष्णिकायां जलस्य इव। यत्र चिदाकाशः प्रबुद्धः, तत्र "दृश्य" इति नाम; यत्र सुप्तः, तत्र तेनैव न्यायेन "मोक्ष" इति नाम। सः न कदापि पूर्णतः सुप्तः, न पूर्णतः प्रबुद्धः; केवलं चिदाकाशः एव जगत् इति अवगन्तव्यम्। एवं, हे राम, चिदाकाशस्यैव लीलायाम्, सर्वं दृश्यते, सर्वं अनुभव्यम्, सर्वं ब्रह्मैव।