वैवस्वतस्य आज्ञया तदा ते तीव्रदाहशिखिभूमिषु स्थापिता अभवन्, भ्रूभिर्दृढनिश्चयेन समायुक्ताः। तत्र प्रियसुहृद्भिः, भार्याभिः, बन्धुभिश्च सह, ते दुःखार्ताः विलपन्तः दग्धवनस्पतय इव, अग्निना दग्धशाखाः, संतप्ताः। स्वकृतैः क्रूरवृत्तिभिः ते तादृशेषु स्वरूपेषु पुनर्जाताः—शूली, व्याधाः, राजसेवकाः च अभवन्। ततः तद्जन्म परित्यज्य, ते सुह्मदेशे काकाः अभवन्; अनन्तरं गृध्राः, ततो बकाः इति पुनः पुनः जन्मनि स्थिताः। तेषां विकृतबुद्धीनां त्रिगर्तेषु मृतदेहाः, बार्बरदेशे मेषाः, मगधेषु कीटाः च अभवन्। अत्र, जन्मनाम् अपारपरम्परा अनुभवति; अद्य कश्मीरदेशस्य सरःकान्तारेषु केचन मत्स्याः सन्ति। ते वनदाहदग्धाः, कर्दमसंकटे पतिताः, न म्रियन्ते न जीवन्ति, क्लान्ताः, जीर्णमशकवद् नष्टाः। विविधेषु जन्मसु पुनः पुनः प्रवृत्ताः, पुनः पुनः लीयन्ते, सागरतरङ्गवत्। वृत्तिवातैः दीर्घकालं नीताः, ते सन्सारसागरे प्रविष्टाः, तृणतरङ्गवत् देहं वहन्तः; अद्यापि, हे राम, शान्तिं न प्राप्ताः—वृत्तिशक्तेः भीषणं महत्त्वं पश्य। अविवेकस्य अनुयानेन, मनः स्वक्रीडया तादृशं विपत्तिं गृह्णाति, अनन्तदुःखस्य कारणं भवति। कुतः सा ऐश्वर्यश्रीः या देवासुरसमूहं नाशयामास, कुतश्चेदं मत्स्यत्वं, तप्तकर्दमदग्धं च? कुतः सा वीर्यश्रीः या देवसेनां निर्गमयामास, कुतश्चेदं दास्यं, शबराधिपत्यं, लघुराज्यं वा? कुतः सा निरहंकारचित्तस्य धैर्यनिष्ठा, कुतश्चायं मिथ्याहंकारकल्पनाजनितो मोहः? संसारलताग्रन्थिः, तस्य शाखाः सर्वत्र प्रसारिताः, केवलम् अहंकाराङ्कुरात् उत्पद्यन्ते। अतः, हे राम, यत्नेन अन्तःस्थितमहम् अपाकुरु; 'अहं कश्चन' इति भावनां विनाश्य, सुखी भव। परमार्थचन्द्रमण्डलं, शीतलं अमृतपूर्णं, अहंकारमेखलया आच्छन्नं, अदृश्यं जातम्। लोभक्रोधमोहाख्यास्त्रयः राक्षसाः, अहंकारभूतपिशाचेन ग्रस्यमानाः, सत्तया नास्ति, मायेयशक्त्या सन्ति इव दृश्यन्ते। कश्मीरपद्मसरोवरतीरेषु, हे राम, अद्यापि मत्स्याः, जलकन्दमूल्ये रमन्ते। असतः सतत्त्वं नास्ति, सतः चासत्त्वं नास्ति; कथं तर्हि असन्तो जनाः सन्तः स्युः? एवं खलु, महाबाहो; असत् कदापि न जायते; कदाचित् स्थूलं वा सूक्ष्मं वा दृश्यते, परन्तु नास्ति एव। किं सत्तया असत् दृश्यते, किं वा असत्तया सत् दृश्यते? एतेनैव दृष्टान्तेन त्वां बोधयिष्यामि। सत्यं केवलं सत्यमस्ति, हे ब्रह्मन्; वयं तादृशा एव। परन्तु रज्ज्वादयः, असन्तोऽपि, सन्त इव दृश्यन्ते। रज्ज्वादयः, हे राम, मायासृष्टयः, असन्तोऽपि सन्त इव, मरीचिकाजलवद्, इह दृश्यन्ते। एवं वयं, देवासुरादयः च, केवलं सन्त इव; चरामः, कुर्मः, परन्तु सर्वं मायैव। अहंबुद्धिः केवलकल्पिता, ममापि अहंबुद्धिः कल्पिता; अनुभूयमाना अपि, असत्यस्वभावा, स्वप्नमरणवत्। स्वप्ने मृतमित्रवत्, अनुभव्यमानः अपि, असत्यः; 'स मृतः' इति भावः जायते—एवं ह्ययं जगत्। एषा चर्चा केवलं मोहितानां; न प्रकाशते। अभ्यासेन नश्यति—अनुभवः न निवार्यः। या निश्चयता अन्तः स्थित्वा, न प्रयत्नेन न पुनरभ्यासेन, सा कदापि न नश्यति कस्यचित्। यः वदति, 'अयं जगत् असत्यः, ब्रह्मैव सत्यम्,' तं मोहिता उपहसन्ति, यथा उन्मत्ताः अन्यं उन्मत्तं हसन्ति। कुतः ज्ञस्य मूढस्य चैक्यं? यथा अन्धस्य चक्षुष्मतः छायायाः च सूर्यप्रभायाः च नास्ति। यत्नेन अपि, न ज्ञः न मूढः, प्रत्यक्षानुभूतिं न निवारयितुं शक्नोति, यथा मृतशरीरं न चलति। ज्ञायते युक्तं वक्तुम्, 'सर्वं ब्रह्मैव,' यः अज्ञानं अतिक्रम्य, प्रत्यक्षानुभवेन तद् सत्यं अनुभूतवान्। हे राम, एषा वाणी केवलं बोधवतां क्षेत्रे प्रकाशते; बोधितस्य, 'अहं इदम्' इति किञ्चिद् नास्ति। यः पश्यति, 'एष एव परमं शान्तं ब्रह्म,' स कथं स्वानुभवम् अपलपेत्? मम आत्मनि परं विना किञ्चिद् नास्ति; यथा सुवर्णे सुवर्णकारत्वं भूषणत्वं वा नास्ति, तथा मम वसिष्ठत्वं नास्ति। भूतातिरिक्तं, मूढस्य किञ्चिद् नास्ति; यथा सुवर्णे तरङ्गादि कल्पना नास्ति, तथा अज्ञानिनः नास्ति सत्यम्। मूढः मिथ्याहंकारसम्भूतः, पण्डितः एकात्मस्वरूपः; न कदापि स्वस्वभावे निवारणमस्ति। स्वभावविशिष्टस्य निवारणं कथं सम्भवेत्? यः वदेत्, 'अहं घटः,' स उन्मत्तवत्। अतः, वयं न सन्तः, न रज्ज्वादयः क्वापि; एते च वयं च असत्याः—न हि किञ्चिद् आरम्भः। सत्यमेव तत्त्वचैतन्यं, चिदाकाशं, निर्मलम्, सर्वगतं, शान्तम्, अव्ययप्रभं, केवलं विद्यते।