ततः तस्मिन् समये दानवानां सा महती सेना दिशः सर्वतः पलायिता, युगान्तवायुनाऽभिहता तारकाजालमिव पतन्ती। देवानां पर्वतखण्डेषु, शिखरशिलासु, समुद्रतीरेषु, मेघपटलमण्डलेषु च तेषां पलायनम् अभवत्। समुद्रविवरेषु, गह्वरेषु, नद्यां, मरुप्रदेशेषु, दिशामन्तेषु, दग्धवनान्तरेषु च ते न्यपतन्। रणभूमिषु रिक्तनिधिषु, ग्रामेषु, नगरेषु, भीमयक्षाकुलवनेषु, दग्धमरुषु च दानवाः निपेतुः। लोकालोकपर्वतान्ते, शैलेषु, सरःस्वेषु, आन्ध्रद्राविडकाश्मीरपारस्यनगर्यः च तेषां शरणस्थानानि अभवन्। विविधसागरतरङ्गेषु, गङ्गाकुम्भेषु, दूरद्वीपेषु, जम्बूमूलवनेषु च दानवाः पतिताः। सर्वत्र, ते देवद्विषः पर्वतसन्निभाः, भग्नाङ्घ्रिपाणयः, भग्नबाहवः, भग्नहस्ताः पतिताः। तत्र केचन शाखासु उल्बण्त्राणि उपविष्टानि, रक्तप्रवाहः मुक्तः, भग्नाङ्गानि, छिन्नमस्तकानि, क्रुद्धलोचनानि मृत्युसन्धौ दृष्टानि। स्वशस्त्रवेगेन भग्नकवचानि, विदीर्णवस्त्राणि, दूरतः पतितानि च तेषां द्रष्टव्यानि। शिरस्स्रग्भिः कण्ठे लग्नैः, कठोरशब्दैः भीतिं जनयन्ति, शिलाखण्डैः विदारिताङ्गानि स्फुटन्ति। सिम्बलिवृक्षकण्टकाग्रेषु तेषां कवचानि विदारितानि, शतमुखविभिन्नानि शिरांसि शिलातले पतितानि। सर्वे दानवनायका विविधायुधधारिणः पतित्वा क्षणेन विनष्टाः, तेषां धूलिः दिशः सर्वतः विलीनाः, यथा सलिले सलिलस्य विलयनम्। शम्बरः तु क्रोधाग्निना युगान्ताग्निवद् दामव्यालकटदानवान् प्रति दग्धवान्। तस्य भीतया दामव्यालकटदानवाः स्वसैन्यं परित्यज्य सप्तमपातालं प्रपन्नाः, तत्रैव स्थिताः। तत्र यमदूताः, कुकुहा नाम्नः, भीषणपिशाचान् अपि त्रासयितुं समर्थाः, नरकसागरस्य रक्षिणः तिष्ठन्ति। ते तु घनमेघरूपिण्यः चिन्ताः इव, शनैः कन्याः दत्तवन्तः। तैः सह ते छेदकाः तत्रैव दुष्टवृत्तिभिः हृतचित्ताः, दशसहस्रवर्षपर्यन्तं तत्र कालं निन्युः। ‘एषा सुन्दरी मम, ममैव सा, अहमेव स्वामी’—इति मिथ्याभिमानबन्धनैः प्रेम्णः कालः व्यतीतः। अथ कदाचित् धर्माधिपः तत्रैव महानरकविचारणाय यदृच्छया आगतः। त्रयः असुराः तं धर्माधिपं नाजानन्, तं सामान्यदासमिव ज्ञात्वा न प्रणेमुः, तेन स्वविनाशाय कारणम् अभवन्। ततः वैवस्वताज्ञया ते ज्वलन्त्यां भूमौ निष्कम्पभ्रूभङ्गाः स्थापिता अभवन्। तत्र स्वजनैः, भार्याभिः, बन्धुभिः सह ते दुःखेन क्रन्दन्तः, वनदाहे पत्रशाखावन्त इव वृक्षाः दग्धाः। स्वदुष्टवृत्तिभिः ते पुनः छेदकाः, व्याधाः, राजदासाः इति तादृशेषु रूपेषु जाताः। ततः तां जातिं परित्यज्य, शुह्मेषु काकाः, ततो गृध्राः, ततो बकाः अभवन्। ते कुटिलचित्ताः त्रिगर्तेषु प्रेताः, बार्बरेषु मेषाः, मगधेषु कीटाः अभवन्। एवं जन्मपरम्परा मोहिनी दृश्यते; अद्य कश्मीरस्य सरसिषु वनेषु च केचन मत्स्याः सन्ति, हे राम। ते वनदाहदग्धाः, मलिनकर्दमे निमग्नाः, न म्रियन्ते न जीवन्ति, क्षीणाः, पूतिपङ्कवत् पतन्ति। नानाविधानि जन्मानि पुनः पुनः प्राप्य, पुनः पुनः उत्पद्य विनश्यन्ति, यथा सागरतरङ्गाः। दीर्घकालं वासना-वातैः वह्यमानाः, सत्त्वतरङ्गरूपशरीराः सन्तः, भवसागरे प्रविष्टाः; अद्यापि, हे राम, शान्तिं न प्राप्ताः—वासनाशक्तेः भीमत्वं पश्य। अविवेकान्वेषणात् मनः स्वक्रीडया तादृशं दुःखान्तरम् उपनयति, अनन्तदुःखस्य कारणम्। क्व सा ऐश्वर्या या देवासुरसेनां विनाशयामास, क्व चेदानीं मत्स्यत्वं, उष्णदाहमलदुःखपीडितम्? क्व सा धैर्यशक्तिः या देवसेनां व्यपोह्य स्थितवती, क्व चेदानीं दास्यं, जनपदाध्यक्षत्वं, क्षुद्रराज्यं वा? क्व सा निरहङ्कारचित्तस्य स्थैर्यम्, क्व च मिथ्यावासनाजन्यः अहङ्कारकल्पनावशः? संसारलतायाः घनशाखा केवलं अहङ्कारबीजात् उद्भूय सर्वत्र व्याप्यते। तस्मात्, हे राम, अन्तःस्थितमहम् उत्सारय; ‘अहमस्मि’ इति भावं नश्यित्वा सुखी भव। परमार्थचन्द्रमण्डलः शीतलः सुधामयः, अहङ्कारमेघेन छन्नः अदृश्यः जातः। लोभक्रोधमोहाः त्रीणि दानवानि अहङ्कारभूतपिशाचेन ग्रस्यमानानि, सत्यमेव न सन्ति, मायाशक्त्या सत्यानि इव दृश्यन्ते। कश्मीरसरोवरतीरेषु, हे राम, अद्य मत्स्याः कोमलपद्मशाखासु रमन्ते। असतः सतत्त्वं नास्ति, न च सतः असत्त्वम्; कथं तर्हि असन्तः सतः स्युः, स्थिराः वा? एवं, महाबाहो, असतः कदापि नोत्पत्तिः; कदाचित् स्थूलं वा सूक्ष्मं वा इव दृश्यते, परन्तु सतत्त्वं कदापि नास्ति।