ततः येषां चित्तानि बन्धनैः बद्धानि सन्ति, ते विनाशयोग्या भवन्ति; अस्मिन लोके, ये पिपासायाः अपेक्षया युक्ताः सन्ति, तेषां कोऽपि दुर्बलः नास्ति। अयं च जगत्, समः विषमः च, स्वप्रवृत्त्या एव स्थितिं प्राप्तवान्; सागरस्य तरङ्गसमूहवत् सदा चलति—अतः अत्र, सा प्रवृत्तिः एव उपचरणीयाः, च समाप्तव्या। देवाः तु, तानि वचनानि श्रुत्वा, स्वस्वदिशं प्रस्थितवन्तः, तेषां सहैव कमलसुगन्धं गृहीत्वा, वनमालावहः वायवः इव। स्वतेजस्वि दिव्यधामेषु, अपि च स्वप्रभायुक्तेषु, तानि दिव्यस्थानानि, ते दिवाः बहवः विश्रान्ताः, स्थिरकमलेषु भ्रमराः इव। कालेन, आत्मोदयकारिणी शुभता प्राप्ता, तदा ते देवाः मेघसंवृतप्रलयगर्जनवत् नगरेषु नगरेषु दुन्दुभीन् निनादयन्ति। ततः, अधोलोकात् उत्पन्नैः दैत्यैः सह, भयङ्करः दीर्घकालः युद्धः पुनः आकाशे प्रवर्तते। तत्र शस्त्राणां, बाणानां, शूलानां, गदाः, मुसलानां, अन्यशस्त्राणां, परशूनां, तीक्ष्णचक्राणां, वज्राणां, पर्वतानां, शिलानां, दह्यमानवृक्षाणां, नागरूपशस्त्राणां, गरुडादिरूपशस्त्राणां च धाराः प्रवहन्ति। मायया कृतः महती नदी, शीघ्रं सर्वदिशासु प्रवहति, अश्मसमूहानां, पर्वतानां, भूम्यन्तवृक्षाणां, जलतरङ्गाणां च शब्दैः मेघसमूहवत् निनादयन्ति। तेजस्वि मशालः, शूलाः, शिलाः, शूल्यः, खड्गाः, बाणाः, तोमराः, गदाः च मध्यप्रवाहे वहन्ति; दिव्यमन्दिराणि गङ्गायाः जलसमूहैः परिवृतानि; सर्वदिशासु शस्त्रवृष्टिः प्रसारयन्ति। सा नदी, भूम्याद्यङ्गसमूहयुक्ता, दानप्रदानकर्मणि तीक्ष्णा, आकाशरश्मिरूपा, देवासुरसिद्धसेनायाः शमने शान्ता भवति; किन्तु मायया निर्मिता, स्वभावेन पुनः उद्गच्छति। शस्त्राघातैः पर्वताः, महाशिलाः, समुद्राः रक्तजलसम्पूर्णाः, देवासुरशिखरस्थ ताडितपलाशवनानि, इत्यादि, आकाशस्य मुखानि अभवन्। शूलबाणतोमरगदखड्गचक्राणि विक्षिप्तानि, देवासुरैः क्रोधात् पर्वतानि विक्षिप्तानि, तीक्ष्णदन्तनखध्वनिः—एवं सिंहवृष्टिः जीवन् भयंकरः भूमौ पातितः। दीप्तनेत्रैः, विषाग्निशिखैः, तीक्ष्णतापेन, सूर्यसेनाः युगान्ते दिशाः दहन्ति; नागाः मदसागरवत् भूमौ पर्वतेषु च प्रसारयन्ति। गर्जितैः, मकरनादैः, आकाशसागरतरङ्गैः, महापर्वतपरिवृतैः, लोकः सङ्कुचितः भयङ्करः च अभवत्; विविधनदीशस्त्रप्रवाहैः सर्वत्र प्रवहन्ति। आकाशः पर्वतैः, शस्त्रैः, गरुडशिखरैः विभूषितः, महानागासुरशरीरैः पूरितः; क्षणं मेघैः, ततोऽग्निना, ततो रश्मिभिः, ततोऽन्धकारेण व्याप्तः। लोकः असह्यः अभवत्, युगाग्निभिः सर्वलोकाः दह्यमानाः; गरुडगर्जनैः आकाशं पूरितम्, शस्त्राग्निपर्वतसमूहवृष्टिः देवालयानि अन्तरिक्षानि च दहन्ति। दैत्याः भूमेः उत्थाय, पर्वतशिखरात् पक्षिणः इव आकाशं याताः; देवाः तु, अभिभूताः, पर्वतशिलावद् भूमौ पतिताः। देवासुराः, महाग्निना दग्धशस्त्रवृक्षवनैः शरीरदग्धाः, आकाशस्य शिखरं प्राप्ताः, यत्र युगवायुभिः पर्वताः स्फुरन्ति। आकाशः सर्वतः देवासुरपर्वतपतिसरीररक्तप्रवाहैः रक्तवर्णः अभवत्, प्रातर्गङ्गावत् आकाशं समुद्रं च आवृत्य दीप्तः। पर्वतवृष्टिः, जलवृष्टिः, तीक्ष्णशस्त्रवृष्टिः, विषमशिलावृष्टिः, ततोऽग्निवृष्टिः, परस्परं अभवत्। युद्धकुशलाः, महापर्वतभित्तीन् विदार्य, सर्वत्र पुष्पवृष्टिं प्रसारयन्ति, दिशाशाखासु इव। देवासुराः, युद्धनिनादेन व्याकुलाः, शस्त्रधारणे भ्रमणेन परस्परं ताडयन्तः, इन्द्रवज्राग्निना शरीरदग्धाः, महासनासु स्थिताः, आकाशे रक्तप्रवाहं प्रसारयन्ति। तदा, लोकनाभिः छिन्नमस्तकहस्तबाहुःजङ्घैः पूरितः, आकाशे अशुभशलभवत् घूर्णमानः, मेघसमूहैः पर्वतवत् सूर्यं च दिशान्तपर्वतानि छादयन्ति। विश्वं भयङ्करं युगान्तवत् अभवत्, अग्निजलवायुसूर्यैः व्याकुलम्, वनानि विदारितानि, देवासुरसमूहाः विनष्टाः, ब्रह्माण्डकोष्ठकानि च अक्षुण्णानि। सर्वदिशाः पर्वतशिखरघातैः भ्रमिताः, ताडितशस्त्रपर्वतानि मेघसिंहनिनादैः गुहाजन्तुसमूहनिनादैः प्रतिध्वनितानि। आकाशः मायानदीसमुद्रैः, अग्निस्मोक्क्लाउडैः, वृक्षैः, देवासुरशवैः, पर्वतैः, शिलावृष्टिभिः पूरितः; शिरांसि, बाणाः, शूलाः, गदाः, शस्त्राणि, पत्राणि इव वातेन विक्षिप्तानि। हस्ताघातैः, पर्वतपक्षिणां गमनागमनवत्, जलप्रवाहः—समुद्रवत् पूर्णः—देवनगरभ्रष्टयोद्धाशरीरपतनात् एकस्मिन क्षणे प्रवहति। आकाशे गम्भीरगर्जनाः, पर्वतान्तरेषु रक्तप्रवाहः, विश्वगुहा रक्तसरोवरवत् युद्धप्रवाहैः घूर्णमानः अभवत्। स युद्धनिनादः, देवासुरसमूहयुक्तः, सर्वदिशासु प्रसारितः, सुखदुःखजनकः, सृष्टिसंहारकारकः, साक्षात् संसारचक्रवत् अभवत्। ततः, मायया, विवादेन, संयोगेन, संघर्षेण, पलायनेन, स्थैर्येण, कौशलयुक्तोपायैः, स्वदुःखेन, शस्त्रयुद्धैः, पुनः पुनः अदर्शनैः, एतैः उपायैः, देवयुद्धं पञ्चत्रिंशद्वर्षाणि प्रवृत्तम्। वर्षाणि, दिनानि, मासाः—दश, अष्ट, पञ्च, सप्त—वृक्षाणां, अग्नीनां, शस्त्राणां, जलानां, खाद्यानां, पर्वतानां च व्यतीतानि। तस्मिन काले, अभ्यासेन, बन्धनादयः, मनः दग्ध्वा, दृढं अहंकारभावं—‘अहं’—स्वीकृतवन्तः। यथा, अत्यन्तसमीप्यात् दर्पणः प्रतिबिम्बवत् दृश्यते, तथा, अभ्यासतीव्रतया, अहंभावं प्राप्ताः। यथा, दूरवस्तु दर्पणे प्रतिबिम्बं न दृश्यते, तथा, अनभ्यासेन, वस्तुसंस्कारः चित्ते न जायते। यदा बन्धनादयः उद्भूताः, अहंकारसंस्कारः जातः, तदा ‘मम जीवः, मम धनम्’ इति चिन्ता, ततो दुःखम् आगतम्। भीतिसंस्कारग्रस्ताः, मोहसंस्कारपीडिताः, आशाबन्धनैः बद्धाः, दीनावस्था प्राप्ताः। ‘मम’ इति कल्पना, अहंकाररहितैः कल्प्यते, यथा रज्जुसर्पचिह्नात् सर्पकल्पना रज्जौ आरोप्यते। ‘एष शिरः पादपर्यन्तं शरीरं स्थिरं भवतु’—एषा दीनस्पृहा, ‘मम’ इति चिन्तयन्तः, शोकं पतन्ति। ‘मम शरीरं स्थिरं भवतु, मम धनं सुखाय भवतु’—एताः चिन्ताः मनः बध्नन्ति, तेषां धैर्यं नश्यति। एवं, यथाक्रमं, यथार्थं, सम्यक्, यथाशास्त्रं, स युद्धकथा, बन्धनकथा, संसारकथा संतानवता, मायया, अभ्यासेन, अहंकारसंस्कारैः च, दुःखसुखयुतं, सृष्टिसंहारमिश्रितं, सर्वत्र प्रवृत्तम्।