शुभग्रहैः महाग्रहमण्डलैश्च निरन्तरं रक्षिते तस्मिन्महाभीषणे रणभूमौ, विविधा अपशकुनाः संकुला जनसमूहाः स्वकण्ठान् उन्नमयन्ति स्म। तत्र तु प्रबलवैरभावेन प्रवाहितरक्तधाराभिः पर्वतानां समुद्राणां नभसश्च सहितं जगत्सर्वं किंशुकवनस्य श्यामलारुणप्रसूनसङ्घातमिव बभासे। सागरः अपि पर्वतसंख्यैः मृतशरीरैः पूर्णः अभवत्, तानि च महानि मृतदेहानि सर्वद्रुमशाखासु काण्डेषु च लम्बमानानि कम्पमानानि दृष्टानि। तत्र वातैः प्रवाहिताः पत्रपुष्पफलयुक्ता दीर्घतलवृक्षा इव बाणवनानि व्योम्नि व्याप्तानि आसन्। पर्वताकारमृतशरीरसमूहैः बाहुभिः नृत्यमानैः सुराङ्गनास्तारागणाश्च स्वगगनयानात् पतित्वा जलनिधौ निपेतुः। पर्वताः अपि बाणैः शूलैः गदाभिश्चर्मणां शकलैः खड्गैश्च विदारिताः आसन्; सप्तलोकभित्तिशकलानि च व्योम्नि पतितानि दृष्टानि। अनवरतं मदोन्मत्तमहत्स्यन्दनघोषमिव मेघगर्जितमिव च महादुन्दुभीनां शब्दः पातालगजाञ्श्च कम्पयामास। विनायकादिभिः बलिभिः दैत्यहस्तैः पर्वताः उद्धृत्य प्रक्षिप्ताः, एकस्मिन्पार्श्वे तु सिद्धगणाः पवनदेवताश्च तिष्ठन्तः स्थिराः आसन्। गन्धर्वकिन्नरदेवतर्षयश्च सर्वतः पलायमानाः, तेषां नायकाः शरपीडिताः श्रान्ताश्च भूमौ पतिताः। दैत्यदानवसेना किंचित्सिद्धिं लब्ध्वा विनष्टप्रायाः अभवन्; सुरसेना विदारिताः, इन्द्रश्चैकाकी सन्तप्तचित्तः स्थितः। तत्रोत्तरे दिशि रक्तायुधारुणदीप्तज्वालया महाज्वलनः प्रकाशमानः, स घोरः सदा दीप्तिमान् तमः विनुदन् ददृशे। वाताः च महाभुजगनादानिव भीमस्वनाः दिशः समन्तात् प्रवहन्तः, वज्राहतानां शरीराणां शिलाखण्डानां च विक्षेपेण देवतानां प्रलयलक्षणानि प्रदर्शयन्ति स्म। रक्तनद्यः गगनात् प्लावयन्त्यः गङ्गायाः प्रवाहमिव प्रवहन्त्यः, तत्र देवगणाः बन्धनैः संयोज्य घोरनिनादेन मेघगर्जनमिव नादयन्तः। तत्र सर्पः स्वहस्तेन सर्वदेवायतनान् गृहीत्वा निष्पीड्य, युद्धनिनादेन कमलं कटिप्रदेशे छादयामास। ऐरावतः अपि गर्वशिथिलः पलायनाय प्रवृत्तः दैत्यसेनया परिवृतः, मध्याह्नसूर्यः मेघगणैः आवृत इव बभूव। सुरसेनाः शस्त्रपातेन च अंगपातेन च रक्तप्रवाहैः स्रवन्त्यः, उदकनिच्युतजलधारावद् भग्नबन्धात् पलायमानाः। तानि बन्धनानि सर्पाः मेखलाश्च दीर्घकालं निहितानि सन्ति, किन्तु तदा शब्दयन्तः इन्धनानुगता वह्निज्वालाः इव अनुगतानि। दानवाः यत्नपूर्वकं विचिन्वन्तः अपि देवान् न प्राप्नुवन्, यथा सिंहाः घनमेघगहनं प्रविष्टाः मृगान् न पश्यन्ति। देवगणेषु अप्राप्तेषु, तानि बन्धनानि सर्पाः मेखलाश्च हृष्टाः स्वस्वामिनं पातालतलनिवासिनं प्रति जग्मुः। ततोऽन्ये देवाः दुःखिता मनः समाश्वास्य ब्रह्माणं अनन्ततेजसं विजयं प्रति उपायमिच्छन्तः उपजग्मुः। तत्र ब्रह्मा सन्ध्यायामुदितचन्द्रमण्डलरागवदनः तेषां पुरतः प्रादुरासीत्। ते सर्वे ब्रह्माणं प्रणम्य, शम्बरवचः यथावत् निवेदयन्ति स्म, दाम, व्याल, कटसेनानां क्रमेण प्रवृत्तिं चाख्यायन्तः। सर्वं श्रुत्वा विचिन्त्य च ब्रह्मा प्राज्ञः तेषां देवगणानां मध्ये शमवचनानि प्रोवाच। "सहस्रसंवत्सरान्ते शम्भरः हरिणा निहन्यते; तावत् कालं प्रतीक्षध्वम्, अमरनाथ! अद्य त्वं दाम, व्याल, कटसेनया सह युद्धं कुरु, ततः मायाविभिः दानवैः सह युद्धात् निवर्तस्व। तेषां युद्धाभ्यासात् वीर्यगर्वः दर्पमिव दर्पणप्रतिबिम्बवत् स्वस्मिन्नेव उत्पद्यते। यदा दाम, व्याल, कटसेनाः वासनाभिः युक्ताः स्युः, तदा तान् जालबद्धपक्षिण इव त्वया सहजं जितुं शक्यन्ते। अद्य तु, वासनारहिताः सुखदुःखस्पर्शविवर्जिताः सन्तः, शत्रून् हत्वा अमराः अभविष्यथ। यः वासनासूत्रैः बद्धः कामपाशैः च संयतः, स संसारमिव पक्षिशिशुर्भवति। ये तु वासनारहिताः सर्वत्रासक्तचित्ताः, न हृष्यन्ति न कोप्यन्ति; तादृशा महाधियः दुर्जेयाः। यः अन्तःकरणे वासनाग्रन्थिना बद्धः, स महानपि बालकादपि पराजितः। यः सर्वदा अहम् इदमिति, इदम् मम, तत् तदिति चिन्तयति, स आपदां पात्रमिव सागरः सलिलस्य भवति। यः आत्मानं केवलं सीमितमिति मन्यते, स सर्वज्ञः अपि सर्वोपरि दीनताम् आप्नोति। येन अनन्ते आत्मस्वरूपे कल्पिता सीमाः, तेनैव आत्मा स्वभावेन निगृह्यते। आत्मनः भिन्नं यत्किञ्चिदस्ति, तदुपादेयत्वेन मन्यमानः बन्धकारणम् भवति। ये जानन्ति, केवलं आसक्तिः दुःखानां कारणम्, केवलविरक्तिः सुखस्य हेतुः। यावत् आत्मभावे अविमर्शः, तावत् कामपाशो न जय्यः, यथा वातः मक्षिकाः न जयति। यो वासनया निगृहीतः दुर्बलत्वेन नीयते, स एव विजितः; अन्यथा मक्षिका अपि स्थिरपर्वतवत् स्यात्। यत्र वासना, तत्र दुर्बलता; गुणदोषौ सति दृश्ये, न तु अदृश्ये। अन्तः स्ववासनासु स्थित्वा, अहम् इदम्, इदम् मम इति मन्यते; यथावासनापाशः चित्तं योजयति, तथा कुरु, हे इन्द्र!" एवं सम्यग् ब्रह्मणा उपदिष्टाः देवाः तस्याः महायुद्धकथायाः मध्ये आत्मस्वरूपज्ञानस्य महत्त्वं विज्ञाय, तदनुसारं कर्तुम् आरब्धाः।