सर्वेषु त्रिषु लोकेषु विचिन्वन् स तु देवतान् न प्राप्नोत्; यत्नपरः स केवलं साधून् एवापश्यत्, यथा दुष्टान् कश्चन प्राप्नोति। ततः मायाशक्त्या तेन त्रयः भीषणा बलवन्तः दानवा निर्मिताः, ये बलस्य रक्षणाय उत्पन्नाः, कालस्वरूपत्वेन स्थिताः। मायया सृजिताः ते भीमाकाराः दानवाः कल्पतरूशाखाभिः तुल्यभुजा, पर्वतैः पक्षैः कम्पितैः इव महता आकारेण उद्भूताः। तेषां नामानि दम, व्याल, कत इति प्रसिद्धानि; तान् तेन नामभिः चिह्नितान्, प्रत्येकः स्वकाले स्वभावेन प्रवर्तते, केवलं चैतन्यस्वरूपत्वं तेषां। पूर्वकर्मवासनाभावात् तेषां संस्काराः न सन्ति; तेषां क्रिया केवलं शुद्धचैतन्यकम्पनं, भेदरहितं। सूक्ष्मकर्मबीजं, यत् चिन्तारूपं, तेषां अन्तः अप्रबलं कृत्रिमं च, तेन तेषां उत्पत्तिः अभवत्। क्रमेण ते वीराः यथाकाकतालीयमिव, स्वाभाविककर्मपथं अनुगच्छन्ति, वासनां परित्यज्य। यथा सुप्तबालाः केवलं स्वाङ्गानि चलयन्ति, तथा ते संस्काराहंकाराभावात् तद्वत् एव प्रवर्तन्ते। न तैः पतनं, न आघातः, न पलायनम्; न जीवितं, न मृत्युः, न युद्धं, न जयपराजयः ज्ञातम्। केवलं तेषां पुरतः स्थितान् सैनिकान् दृष्ट्वा, तैः शत्रवः युद्धे प्रहारिताः, पर्वताः प्रहारैः विदारिताः इव। शम्बरः स्वनगर्यां सन्तुष्टचित्तः विचारयामास—"नूनं मम सेना मायादानवेन रक्षिताः विजयी भविष्यति।" यतः तेषां शत्रवः कामद्वेषरहिताः; अतः युद्धे न ते भीषन्ति, न पलायन्ति, न स्थिरा एव। यदा ते देवैः प्रहृत्य अपि न पलायन्ति, तदा नूनं मम सेना अतिबलादानवेन रक्षिताः स्थिरा भविष्यति। यथा दिव्यगजश्रेष्ठस्य दन्तैः प्रहृत्य अपि सुवर्णमयी दिव्यपर्वती स्थिरा तिष्ठति, तथा मम सेना अतिबलादानवेन रक्षिता स्थिरत्वं गमिष्यति। ततः दानवाः भीषणनादैः समुद्रगुहाभ्यः, पर्वतखण्डाभ्यः, दिव्यपर्वतशिखराभ्यः उदतिष्ठन्, पक्षपर्वतान् क्रीडया उत्थापयन्त इव। दानवाः दिव्यसर्पप्रहारैः विदारिताङ्गाः, आकाशगर्तं पूरयामासुः, सूर्यं हस्तैः निहत्य। ततः, यथा कल्पान्ते, त्रस्ताः दिव्यलोकनिवासिनः काननगुहापर्वतान् त्यक्त्वा उदतिष्ठन्। तयोः देवदानवयोः सेनापतिभिः अन्यत्र भयंकरं युद्धम् अभवत्, यथा जगद्विनाशकालः। आकाशे शिरांसि पतितानि, यथा चन्द्रसूर्यौ विनाशबलात् पतितौ, तेषां कर्णकुण्डलप्रभया मांसं श्यामितम्। ते युद्धनिनादैः सिंहनादैः च कम्पमानाः, पर्वताः विनाशवायुनादे हासन्त इव। पुण्यपर्वतानां शिखराणि कम्पितानि, सुवर्णशिखराः भ्रमिताः, शस्त्रप्रहारैः स्वशिलासमत्वेन कम्पिताः। शस्त्रसंघर्षजन्याः अग्निस्फुलिङ्गाः युगान्ते विनष्टताराभिः समाना विखरिताः। नदीतीरे रक्तमांसतरङ्गैः पूरिते, दीर्घाङ्गाः प्रेताः युगान्ते तालवृक्षवत् गीतानि गायन्ति। आकाशे, रक्तधूलिवृष्ट्या स्थगितमेघमध्ये, शस्त्रप्रहारेण भग्नमुकुटकुण्डलाग्राणि दीप्तानि। दिशः दुर्गमाः अभवन्, यथा पर्वतराजः दानवप्रहारैः भग्नः, कल्पतरुशाखाभुजैः, सूर्यसमानवपुषा। पर्वताः ज्वलत्खड्गप्रहारैः भग्नशिलासङ्घातवत्, विनाशाग्निना भस्मीभूताः इव। देवाः स्वतेजः अश्वमेधाग्निना प्रेरितम् इव संहित्य, मेघान् अनिलैः इव दानवान् अन्वधावत्। ततः जित्वा, देवाः दानवान् व्याघ्राः जीर्णमूषकान् इव गृहीत्वा, आकाशे देवदानवाः पर्वतशिखरस्थविकसितवनैः समुल्लसन्ति। ते दशदिशः शस्त्रवर्षैः पूरयन्ति, यथा मेरुवनानि पुष्पराशिभिः अनिलैः पूर्यन्ते। तत्र देवदानवसेनयोः भीषणं युद्धम् अभवत्, यथा वटवृक्षगर्ते विशालमच्छकसमूहस्य संघर्षः। तदा लोकपालसमूहैः ध्वजाः उच्चारोपिताः, युद्धनादः आकाशं युगान्तमेघैः पूरयन् अभवत्। आकाशे, भूमेः अंशं गृहीत्वा इव, महती घनसङ्घातः उदतिष्ठत्, पर्वतपार्थिवं बृहदुदरं मुष्टिप्रहारैः उद्दीर्णम्। शस्त्रपर्वतप्रहारैः प्रथमप्रहारेण भग्नैः, हृदयभिन्नशून्यजीवितैः क्रूरनादः अभवत्। युगान्तमेघवत् आकाशे प्रसारितम्, द्वादशसूर्यैः तप्तसुवर्णवत् दीप्तमभवत्। ब्रह्माण्डभित्तिसंघर्षात् पुनः भूमौ पतितम्, यथा महानदी बन्धं भित्वा खन्यां प्रविष्टा। नादः पक्षपर्वतान् अनिलैः प्रहार्यते, भग्नगुहाशिलासङ्घातेषु प्रतिनादितः। यथा मन्दरमथनात् क्षीरसागरः कम्पितः, द्वीपाः जीवाः च प्रहारेण नादघोषैः प्रतिनादिताः। तयोः क्रुद्धसेनयोः मध्ये भयंकरं युद्धम् अभवत्, दानवक्रोधेन नगरग्रामपर्वतवनपुरुषान् विदारयन्। दिशः पर्वतदानवैः शस्त्रशतैः भग्नैः पूरिताः, आकाशे शस्त्रशिलाप्रहारैः उत्पन्नधूलिपूर्णम्। अस्त्रचक्रसंघर्षेण मेरुशिखरशतानि भग्नानि, बाणवातः दानवदेवासुरपद्मान् अपवाहयन्।