इह लोके जीवन्, विवेकपूर्वकं भोगान् अनुतिष्ठन्, उत्तमं श्रेयः प्राप्नोति; परमपुरुषार्थं प्राप्नुम् इच्छन्, हिते स्थित्वा प्रयत्नं कुर्यात्। हे राघव, त्वयि सर्परज्जुस्रष्टान्तः न जायेत; त्वं दुःखात्यन्तविमुक्तः स्याः, तीव्रतेजसा दग्धवृक्षवत् स्थिरः भव। रज्जुसर्पदण्डोपमा यया उक्ता, सा त्वयि न जायेत; एषा त्वया ब्रह्मन्, संसारदुःखनाशन, किमर्थं उक्ता? त्वं या शुद्धा वाणी उक्तवान्, तया मां बोधय; यथा वर्षमेखला तीव्रोष्णं शमयति, तथा मां बोधय, यथा नीलकण्ठः वर्षाकाले जाग्रति। राघव, रज्जुसर्पदण्डोपमां तीव्रतेजसा दग्धवृक्षस्थैर्यं च श्रुत्वा, ततः यथेष्टं कुरु। कदाचित् अधोलोकगुहायां, अद्भुतरम्यायां, शम्बरः नाम दानवराजाः, मणिरत्नसमुद्रः, निवसति स्म। स देवालयान् नगरसुन्दर्यां चाकाशवनेषु निर्माय, स्वं राज्यं परमचन्द्रसूर्यैः अलङ्कृतवान्। तस्य रत्ननिर्मितपद्मशोभिताः रम्यगिरयः, अनन्तधनसमृद्धिः चासीत्। तस्य रत्नमन्दिरेषु स्त्रीणां गीतध्वनिः अप्सरसां संगीतं अतिशेते स्म; तस्य विहारवनेषु वृक्षाः पूर्णचन्द्रफलाः आसन्। तस्य रम्यनिवेशाः नीलोत्पलसंकुलाः, सुवर्णहंसाः सुवर्णोत्पलशतं जलकुक्कुटान् आह्वयन्ति स्म। तस्य सुवर्णवृक्षशिखराणि पद्मकोषैः शोभितानि, करञ्जकाननानि मन्दारपुष्पवृष्टिभिः सिञ्चितानि। तस्य सर्वऋतुपुष्पितानि उद्यानानि, स्वर्गस्य नन्दनानपि अतिक्रान्तानि; मलयचन्दनं मायासर्पव्याघ्रैः रक्षितम्। तस्य स्वर्णान्तःपुरनारीणां सौन्दर्यं त्रैलोक्यं व्यतिशेते; चक्रगदाधरदेवाः अपि तस्य क्रीडायां समं न प्राप्तुम् अशक्नुवन्। तस्य नगरी अपि नक्षत्रसमुन्नतानां रत्नप्रवाहैः शोभिता; स्त्रियः पुष्पभूषणाः, रत्नसमृद्ध्या जानूनि स्पृशन्ति स्म। तत्र अधोलोकस्य रात्रिषु, शतमिन्दवः आकाशे विराजन्ते; तत्र स्वस्त्रीणां गीतवाद्यध्वनिः प्रतिध्वनति। तस्य मायया देवगजः ऐरावतः अपाकृतः; अन्तःपुरं त्रैलोक्यसमृद्ध्या पूर्णम्। स सर्वसमृद्ध्या, परमेश्वरत्वेन, सर्वदानवमुख्यैः पूजितः। तस्य बाहुप्रच्छाये देवसंघः विश्रान्तिम् अलभत; स सर्वसमुद्रगुहामणिरसकुण्डलैः भूषितः। तस्मिन् निष्कासिते देवाय, महती बलवती दानवानीका उत्पन्ना, देवसंहाराय प्रवृत्ता। स मायापतिः अन्यदेशं गत्वा सुप्तः, तदा देवाः अवसरं लब्ध्वा तस्य सैन्यमध्ये प्रविश्य, तस्य रक्षायै दुद्रिकः ह्वद्रुमः इत्यादीन् शक्तिमतः सेनापतीन् शम्बरः नियुक्तवान्। देवमुख्याः तान् पक्षिणः भ्रमरगणं यथा आक्रमन्ति, तथा आक्रम्य, तान् नाशितवन्तः। ततः असुरश्रेष्ठः पुनः अन्यान् उच्चस्वरान्, चलमानान् सेनापतीन् नियुक्तवान्, यथा उदधिवेगाः। देवाः तान् अपि शीघ्रं निहत्य, स कोपात् स्वर्गं प्रति प्रस्थितः, तस्य संहाराय। तत्र देवाः तस्य मायया भीताः, मृगाः मेरुगहने सिंहागमने यथा पलायन्ति, तथा अदृश्याः अभवन्। शम्बरः स्वर्गं रिक्तं दृष्ट्वा, देवमुखानि अश्रुपूर्णानि, अप्सरसः विलपन्तीः अपश्यत्—यथा कल्पान्ते जगत्। तत्र कोपात् शम्बरः यत् यत् शक्नोति, तत् गृहित्वा, लोकपालनगर्यः दग्ध्वा, स्वं निवेशनं प्रत्यागच्छत्। एवं देवासुरवैरं वृद्धिं गच्छति स्म; देवाः स्वर्गं परित्यज्य, दिशः सर्वतः अदृश्याः अभवन्। शम्बरः यान् यान् सेनापतीन् यत्नेन नियुक्तवान्, तान् तान् देवाः यत्नेन निहत्य, सः क्रुद्धः अग्निवातदग्धः इव, तीव्रश्वासं कुर्वन्, प्रज्वलितः। त्रैलोक्यं विचिन्त्य अपि, देवाः न दृष्टाः; स तु महायत्नेन, धर्मिष्ठान् एव, पापकान् यथा, दृष्टवान्। तदा स मायया तीव्रबलान् त्रीन् दानवान् ससृजत्, ये शक्तिरक्षणाय, कालस्वरूपिणः, उत्पन्नाः। मायया निर्मिताः ते घोराः, कल्पवृक्षशाखाभुजाः, पर्वतानिव पक्षा इव उत्तिष्ठन्ति स्म। तेषां नामानि दम, व्याल, कट इति; ते स्वयम् अवसरं लब्ध्वा, केवलं चैतन्यस्वभावाः, प्रवर्तन्ते स्म। तेषां पूर्वकर्मवासनाभावात्, वासनारहिताः, केवलं शुद्धचैतन्यस्पन्दनरूपेण प्रवृत्तिः। सूक्ष्मं कृत्बीजं, यत् चिन्मयं, अन्तः दुर्बलम्, कृत्रिमं च, धारयन्तः, ते उत्पन्नाः। एते अनुक्रमेण, यथा काकतालीयम्, कर्मणः प्रवृत्तिम् अनुवर्तन्ते, वासनां परित्यज्य। यथा सुप्तबालकाः केवलं स्वाङ्गानि चलयन्ति, तथा वासनाहंकाररहिताः, ते अपि तद्वत् प्रवर्तन्ते। ते न पतनं न निपातं न पलायनं न जीवनं न मरणं न युद्धं न जयपराजयम् अपि जानन्ति। केवलं पुरतः स्थितान् सैनिकान् दृष्ट्वा, शत्रून् आक्रम्य, पर्वतान् प्रहारेण विदारितान् इव, तान् विदारयन्ति स्म।