पोषणेन सौम्यत्वं संवर्ध्यते, रक्षणेन पितरः शुद्धिम् आप्नोति; मुनिनां मनः परमविश्वाससमन्वितं श्रेष्ठमित्रं मया मन्यते। यदा मनः शास्त्रदृष्ट्या प्रेरितं, स्वबुद्ध्या विशुद्धं जागरूकं च, स्वं त्यजति, तदा परमसिद्धिं ददाति। सुसंस्कृतं सम्यग् विशुद्धं दृढनिष्ठितं स्वज्ञानप्रबोधितं सद्गुणालङ्कृतं च मनोमणिर्हृदि हर्षेण प्रभाति। एषः मनसः मन्त्री शुभकर्मणा जन्मवृक्षं छित्तुं कुल्हारान् ददाति, तेषां च फलान्यपि सम्पादयति। अतः हे राम, मनोमणिं बहुमलदूषितं विवेकवारिणा विशुद्ध्य तेजस्वी भव। विवेकः संसारभयेषु व्याप्यापि, साधारणवत् दुःखपूर्णेषु न पत, न च विवेकं त्यज। इदं महन्मोहमेघं, संसारसमुत्थं, शतशो मायाजन्यदुःखसमाकुलं, न तु तिरस्कुर्याः। परमविवेकं आश्रित्य, बुद्ध्या सत्यं दृष्ट्वा, इन्द्रियनिग्रहशत्रून् जित्वा, भवसागरं तर। हे राघव, अस्य शरीरस्य सुखदुःखयोश्च, यथारज्जुसर्पदण्डदृष्टान्तः न सञ्जायेत्—एतदपि असद्वस्तु, तस्मात् न त्वं मोहं कुरु। हे बुध, 'अहमेव अयम्' इति मिथ्यावधारणां सम्यग्विवेकात् परित्यज्य, परं निश्चयं आश्रित्य, तत्रैव स्थित्वा, पिब, खाद, मुक्तः, चित्तचेष्टारहितः भव। संसारे जीवन्, बुद्ध्या तत्रैव रममाणः, श्रेयः प्रयत्नं कुरु, परमपुरुषार्थं साधयन्, हिते स्थितः सन्। रज्जुसर्पदण्डदृष्टान्तः न सञ्जायेत्, हे राघव; ते दुःखातिशयविमुक्तिः स्यात्, तीक्ष्णप्रभया दग्धवृक्षवत् स्थैर्येण युक्तस्य। रज्जुसर्पदण्डदृष्टान्तः 'न सञ्जायेत्' इति उक्तः; हे ब्रह्मन्, एषः कोऽयं वचनं भवता लोकोपद्रवशान्तये उक्तम्? एतेन पुण्येन विशुद्धवचसा मां जागरय, यथा मेघः तीक्ष्णतापं शमयति, तथा वर्षाकाले मयूरं प्रबोधयति। हे राघव, रज्जुसर्पदण्डदृष्टान्तं श्रुत्वा, तीक्ष्णप्रभया दग्धवृक्षस्थैर्यं च, अनन्तरं यथेष्टं कुरु। कदाचित् अधोभूमौ गुहायां, अद्भुतरम्यायां, शम्बरः नाम दैत्यराजा, रत्नसागरः, निवसति स्म। तेन नगराणि, देवालयाः, गगनवाटिकाश्च निर्मिताः; तस्य स्वराज्यं च कृत्रिमचन्द्रसूर्यैः शोभितम्। तस्य रत्ननिर्मितपद्मशोभिताः पर्वताः आसन्, तस्य धनं अनन्तं, सर्वरत्नसमृद्धम्। तस्य मणिमयप्रासादेषु स्त्रीणां गीतनिनादः अप्सरसां गीतं अतिशेते स्म; रम्यवाटिकावृक्षेषु पूर्णचन्द्रसमानानि फलानि आसन्। तस्य सुकुमारनिवेशेषु नीलोत्पलसमूहाः सन्ति स्म, सुवर्णहंसाः सुवर्णोत्पलशतं जलचरान् आह्वयन्ति स्म। सुवर्णवृक्षशिखराणि पद्मकोषैः शोभितानि, करण्जकाननानि मन्दारवृष्टिभिः पूरितानि। तस्य सर्वऋतुबहारवाटिकाः नन्दनवनादन्याः; मलयचन्दनं मायासर्पव्याघ्रैः रक्षितम्। तस्य सुवर्णान्तःपुरस्त्रियः त्रैलोक्यसुन्दरीः; चक्रगदाधरदेवाः अपि क्रीडायां तस्य समं न आगच्छन्। तस्य नगरी तारारश्मिसमानरत्नप्रवाहैः शोभिता, विविधपुष्पाभरणिताः स्त्रियः रत्नसमृद्ध्या जानुपर्यन्तं आवृताः। रात्रिषु पातालाकाशः शतचन्द्रैः प्रकाशते स्म, तत्र स्वस्त्रीणां गीतवाद्यनिनादः प्रतिध्वनति स्म। देवगजः ऐरावतः तस्य मायया नीतः, तस्यान्तःपुरं त्रैलोक्यश्रीसमृद्ध्या पूरितम्। सः सर्वसमृद्ध्या, परमेश्वरत्वेन, सर्वदैत्यपतिभिः पूजितः। तस्य बाहुप्रच्छायायां देवसंघः विश्राम्यति स्म; सः सर्वसमुद्रगुहामणिरत्नकुण्डलधारी शोभते स्म। तस्मिन्नेव देवात् निष्कासिते, महती भीषणा च दैत्यसेना उत्पन्ना, देवविनाशे प्रवृत्ता। मायापतिः शम्बरः अन्यदेशं गतः सन्, निद्रायां स्थितः, तदा देवाः तस्य सैन्ये प्रविश्य, सन्धिं लब्धवन्तः। तदा शम्बरेण दैत्यवरैः दुद्रिकः, ह्वद्रुमः च, सेनायाः रक्षणाय नियुक्ताः। देवपत्नयः, तदा अवसरं लब्ध्वा, तान् व्याघ्राः भ्रमरपुङ्गवमिव आक्रम्य, विजितवन्तः। असुरश्रेष्ठः पुनः अन्यान् सेनानायकान् नियुक्तवान्, ये उदधिवेलायां लहरिवत् चञ्चलस्वराः आसन्। देवाः तानपि शीघ्रं हत्वा, शम्बरः क्रोधेन दग्धः, स्वर्गलोके विनाशाय प्रयातः। तत्र देवाः तस्य मायया भीता, दृष्टिविलुप्ताः, मेरुगिरिगहनेषु मृगाः सिंहागमनेन यथा पलायन्ते, तथा लुप्ताः। सः स्वर्गं शून्यं दृष्ट्वा, देवमुखानि अश्रुपूर्णानि, अमरगणानां विलापं च, प्रलयसमये जगदिव, अपश्यत्। तत्र कोपात् शम्बरः यद्वशं प्राप्तम्, तत्सर्वं गृहीत्वा, लोकपालनगराणि दग्ध्वा, स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। एवं, देवाद्यसुरवैरं वर्धमानं, देवाः स्वर्गं परित्यज्य, दिशः दिशः प्रलयं गताः। यः यः सेनापतिः शम्बरेण नियुक्तः, तं तं देवाः प्रयत्नेन हत्वा, शम्बरः महाक्रोधेन ज्वलितः, वातोद्भूताग्निवत् प्रज्वलितः, उच्छ्वसितः।