हे राम, एषा या देहपुरी महती, भोक्तुम् अपि मोक्षाय च, विज्ञायिनः क्रीडावनमिव भवति। सा केवलं सुखस्य निमित्तम् अस्ति, दुःखस्य न कदापि। महर्षे, कथं देहः पुरी इति उच्यते? कथं च योगी तत्र स्थित्वा केवलं स्वाधिकारसुखं भुङ्क्ते इति पृच्छसि। शृणु राम, एषा रम्या देहपुरी सर्वगुणसम्पन्ना, यत्र विज्ञः अनन्तक्रीडायाम् ऐश्वर्येण समृद्धः स्वप्रबोधदीप्त्या शोभते। अस्याः नेत्रद्वाराणि प्रकाशमाना, अन्तरङ्गानि च दीप्तानि; हस्तमार्गाः पुरीमध्येन प्रसारिताः, पादाः सीम्नि व्यापृताः। केशपङ्क्तयः लतानिव भूषिताः, त्वक् भित्तिरिव, गुल्फ-जङ्घा-ऊरु-जानुपादाः स्तम्भाः इव अधिष्ठिताः। तलप्रदेशः रेखाशिलायुक्तः, त्वक् सीमन्तः, मर्मनाड्यस्थिसन्धयः सीमा इव रम्याः। ऊरुद्वये द्वारम्, यत्र योनिः त्वक्चर्मकेशच्छदिता, मांसपङ्कजपत्रैः आवृता निष्क्रान्ता। मुखमण्डलम् भ्रू-ललाट-ओष्ठदीप्त्या शोभितम्, विशालगण्डप्रदेशः क्रीडाभूमिरिव, दृष्टिपद्मैः विततम्। उरः सरोवरम्, स्तनकुसुमानि तत्र पद्मकलिकावत्, स्कन्धौ शिलासङ्कटवत्, घनकेशपङ्क्तिभिः गुह्यम्। उदरं विवरम्, यत्र इच्छितान्नं निक्षिप्य मर्द्यते, कण्ठनलिकायां वातनिःस्वनः शब्दयते। या हृदयविपण्यां यत् यत् लभते तेन भूषिता, प्राणपुरी नवरन्ध्रैः निरन्तरम् प्रवहति। मुखं विवृतं, यत्र दन्तास्थिस्फुटनानि दृश्यन्ते, जिह्वा तत्र सञ्चरन्ती, भक्ष्यम् आस्वादयति। कर्णकूपौ केशकुञ्जेन छन्नौ, पृष्ठप्रदेशः काननमिव, कटिसन्धिपङ्क्तिभिः चिह्नितः। गुदप्रदेशः मलनिर्द्धूतः, अन्तः च नित्यं मलिनः; मनोवाटिकायां आत्मविमर्शवेश्या विचरति। एषा देहपुरी रम्या, यत्र इन्द्रियाणि कपिवत् चञ्चलानि, बुद्धिमीनबन्धनैः बद्धानि; मुखवाटिकायां हासपुष्पाणि विभान्ति। विज्ञस्य स्वदेहपुरी परमसौन्दर्या, परमशुभा, केवलं सुखस्य कारणम्, दुःखस्य न कदापि, परमहितदायिनी च। अज्ञस्य तु एषा अनन्तदुःखरक्षिका, विज्ञस्य तु अनन्तसुखरक्षिका। शत्रुघ्न, एषा यदि नश्यति, विज्ञस्य किंचिदपि न नश्यति; यदि तिष्ठति, सर्वम् एव तिष्ठति। अतः विज्ञस्य एषा सुखदायिनी। यदा विज्ञः एतामारुह्य, सर्वान् भोगान् अनुभूय, तेषां च अतीत्य, लोके विचरति, तदा एषा विज्ञस्य रथः इति कथ्यते। शब्दरूपरसगन्धसंस्पर्शबान्धववित्तानि सर्वाणि अस्यैव कृते लभ्यन्ते, अतः विज्ञस्य लाभदायिनी एषा। राम, यदा एषा सुखदुःखकर्मजालम् वहति, तदा सा सर्वत्र सर्वस्य धारणा समर्था। तस्यां देहपुर्याम्, विमूढतारहितः विज्ञः, इन्द्र इव स्वपुरी, निःशङ्कम् स्वराज्यं पालयति। न सः मदोन्मत्तमनःश्वानम् अन्धकारकूपे क्षिपति, न विवेककन्यां लोभद्वैताकृतये ददाति। न सः अज्ञानप्रदेशे दुर्बलतां पश्यति, अन्तः संसारशत्रोः मूलं छिनत्ति। न सः तृष्णावर्त्मनि, न कामक्लेशदुर्गे, न सुखदुःखविपिनमध्ये निमज्जति। सः निरन्तरं बहिरन्तश्च, मनोवृत्तिप्रवाहानुगमनं कृत्वा, तीर्थसङ्गमे स्नानं करोति। सर्वेन्द्रियैः अदृष्टः, नगरदर्शनात् निवृत्तः, सः सदा अन्तर्बह्यध्याननिवेशे सुखेन वसति। यस्य हृदयं नित्यं प्रमुदितम्, तस्य एषा पुरी सुखदा, दिव्या, भोगमोक्षप्रदा, इन्द्रस्य अमरावतीव। यस्यां यत् स्थाप्यते तत् स्थिरमेव, यत् च न स्थिरं तदेव नश्यति; कथं सा राज्ञः सुखदायिनी न स्यात्? यदा देहपुरी विज्ञस्य नश्यति, तदा किञ्चिदपि न नश्यति, घटाकाशे भङ्गे यथा आकाशस्य हानिः न भवति। यथा वायुः सन्निहितघटम् एव स्पृशति, न तु असन्निहितम्, एवं देही अस्यां देहपुर्याम् एव संलग्नः। अत्रायं पुण्यात्मा आत्मा, सर्वगतः अपि, असङ्ग एव तिष्ठति; स्वकल्पितव्यासङ्गं अनुभूय, स्वस्वरूपदर्शनं लभते। कर्मणि प्रवृत्तः सन् अपि, अकर्तेति तिष्ठन्, कदाचित् फलार्थं स्वाभाविकान्यपि कर्माणि धारयति। कदाचित् सः निर्मलमनोरथरथमधिरुह्य, तेनाक्रान्त्वा, रमणीयं विचरति। तत्र तिष्ठन्, सः सदा रमते, विश्वसुन्दरीया सह, या शीतलाङ्गी, रामया सह, हृदयस्थसख्यया। तस्य पार्श्वयोः सत्यैक्येन प्रियद्वयं तिष्ठति, यथा विशाखानक्षत्रद्वयं चन्द्रस्य पार्श्वयोः, तौ मनः प्रमोदयेते। विज्ञः उपविष्टः, एतान् लोकान् दुःखकुठारैः विकीर्णान् पश्यति, यथा कश्चित् उपविष्टः वामीकान् पश्येत्, वा सूर्यः आकाशात् पश्येत्। सर्वाभिलाषैः पूर्णः, सर्वसमृद्ध्या शोभितः, पूर्णचन्द्रवत् प्रकाशते, यस्य कदापि क्षयः न भवति। भोगसमूहः उपभुक्तः अपि, तं न क्लेशयति; कालकूटविषमिव कण्ठे धार्यते, स एव शोभते। यः विज्ञः, तस्य सुखं बुद्ध्या अनुभूतं तृप्तिदायकं; यथा चौरः ज्ञातः, विश्वस्तः, शत्रुरपि मित्रत्वं प्राप्नोति। एवं, हे राम, या देहपुरी, विज्ञस्य सुखस्य एव कारणं, परमं सौभग्यं, मोक्षस्य द्वारम् अपि भवति।