यदा चेतनासूर्यः दृश्यते, तदा धर्मशाखाभिः शोभितं ज्ञानपद्मं शुद्धतेजसा प्रभातगगनमिव प्रस्फुरति। तदज्ञानं हृदयमाकर्षयति, लोकान् हर्षयितुं समर्थं, पुण्यसम्पद्रूपेण पूर्णचन्द्रकिरणमिव प्रकटते। किं अधिकं वक्तव्यम्? यः महात्मा ज्ञेयमेव जानाति, स नोत्थानं नास्तमयं यथा गगनस्थं आकाशम्। यस्य स्वरूपं शोधनेन ज्ञातं, आत्मा उदितः, तस्य ब्रह्मा विष्णुः इन्द्रः शिवः अपि दया-पात्राणि भवन्ति। बहिरपि प्रकटे, अहंकाररहितस्य मनसि चिन्ताः न गच्छन्ति, यथा मरीचिजलम् मृगं न स्पृशति। इमे लोकाः तरङ्गवत् आगच्छन्ति गच्छन्ति च, किन्तु ज्ञातुः जन्ममृत्यू आत्मनः उत्पन्ने समाहिते, तं न बाधेते। प्रकटिः लयः च—एष एव संसारस्य प्रवाहः, अन्यः न; उभयम् स्पष्टं पश्यन्, स आनन्दति, न च व्यथितः। यथा घटस्थं आकाशम् न जायते न म्रियते, घटे भूषिते वा भग्ने वा, तथा देहे आत्मा अप्रभावितः। विवेकस्य उदये, भ्रान्तिप्रभवः मोहशीतलता निवर्तते; मेघिते मनसि कामः मरुस्थले मरीचिकेव शान्तः। यावत् 'कोऽहम्? किमिदम्?' इति न विचार्यते, तावत् संसारकलः तमः इव स्थितः। भ्रान्तिभारात् उत्पन्नं शरीरं दुःखहेतुः, यः तदात्मत्वेन न पश्यति, स एव पश्यति। यः मोहः नष्टः, स्थानकालसमुत्थं सुखदुःखं शरीरसम्बन्धं आत्मनः न पश्यति, स एव पश्यति। यः आत्मनि सर्वे च अविभक्तदृष्ट्या पश्यति, सर्वं च चेतनालोकमात्रं इति जानाति, स एव पश्यति। यः अनन्तगगने, दिशासु, काले, कर्मणि, सर्वत्र 'अहम् एव' इति पश्यति, स एव पश्यति। यः सूक्ष्मं 'अहम्' अनन्तरूपेण कल्पितं, केशाग्रस्य अंशे अपि व्याप्नोति, स एव पश्यति। यः अन्तरात्मानं अनन्तं सर्वशक्तिमानं सर्वावस्थायाम् अद्वयचेतनारूपेण पश्यति, स एव पश्यति। यः रोगैः, भयैः, क्लेशैः, जरा-मृत्यु-जननव्यथायाः व्याकुलः 'अहम् शरीरम्' इति पश्यति, स न बुद्धिमान्। यः मम महत्त्वम् व्याप्नोति, उपरि अधः च, 'मम द्वितीयः नास्ति' इति जानाति, स एव पश्यति। यः सर्वं मयि सूत्रितम् इति पश्यति, मणिगणः सूत्रे इव, अहम् एव अन्तरचेतना इति जानाति, स एव पश्यति। यः 'नाहम्, नान्यत् अस्ति', केवलं ब्रह्मैव, अस्तित्व-अनस्तित्वयोः मध्ये पश्यति, स एव पश्यति। यत् नाम वा वस्तु वा त्रिलोक्ये अस्ति, तत् मम एकं अंशम्, समुद्रतरङ्गवत्; यः तदन्तरं पश्यति, स एव पश्यति। यस्य महात्मनः आत्मत्वं परत्वं, तव मम च, कल्पनाक्षयात् समाप्तम्, स स्पष्टदृष्ट्या पश्यति। एष संसारः दयनीयः, रक्षणीयः, मम स्वजनः इव, कन्यायाः सदृशः; यः त्रिलोक्यं क्षणभङ्गुरं घोषयन् पश्यति, स एव पश्यति। यः शरीरम् वस्तुनिरपेक्षं, शुद्धचेतनाभयात् निर्मितं, विश्वजालसम्पूर्णं इति पश्यति, स एव पश्यति। सुखदुःखं, सत्-असत्, विवेकगणनाः—यः 'नाहम् एतत्' वा 'अहम् एतत्' इति पश्यति, स न कदाचित् क्षीयते। स्वात्मनः व्याप्यं, अन्यरहितं जगति, यः 'किम् त्याज्यम्? किम् ग्राह्यम्?' इति पश्यति, स बुद्धिमान्। यस्मिन् केवलं शुद्धसत्त्वम्, तर्कातीतं, रूपातीतं, त्याग-ग्रहगणना समाप्ता, तस्मै नमः। यः आकाशवत् एकरसः, सर्वावस्थायाम् स्थितः, किन्तु कस्यापि अवस्थायाः न रञ्जितः, स महात्मा परमेश्वरः। यः तमः-तेजः कल्पनात् मुक्तः, कालस्वरूपं प्राप्तः, शान्तः, समः, स्वस्थः, तं प्राप्तं अवस्थां नमामि। यस्मिन् उदय-अस्तमयः, विविधा शोभा जगति, कर्म समत्वेन, एकाग्रता, अनन्तता च दृश्यते, तस्मै परमज्ञाय, शिवाय, नमः। एषा महानगरी शरीरस्य, भोगमोक्षार्थम्, ज्ञातुः उद्यानमिव, सुखायैव अस्ति, दुःखाय न। महामुने, कथं शरीरम् नगरीति कथ्यते? कथं योगी तत्र स्थित्वा केवलं सौभाग्यसुखं भुङ्क्ते? हे राम, एषा रम्या नगरी शरीरस्य सर्वगुणैः युक्ता, ज्ञातुः अनन्तविलाससमृद्धा, स्वचेतनाप्रकाशिता च। नेत्रजालानि द्वाराणि इव दीप्तानि, अन्तरप्रदेशाः उज्ज्वलाः, हस्तपथाः रचनायाः मार्गाः, पादाः नगरसीमान्तम् गच्छन्ति। रोमपङ्क्तयः लतावल्लीवत् शोभिताः, त्वक् दीवारूपा, गुल्फ-जंघा-ऊरु-जानु स्तम्भरूपेण स्थिताः। पादतलानि रेखापाषाणैः निर्मितानि, त्वचा सीमायाः रम्या, मर्म-नाडी-सन्धि-सीमानि शोभितानि। ऊरुद्वये अग्रभागे द्वारम्, जननाङ्गानि उद्गतानि, त्वक्-रोमपटलैः आच्छादितानि, मांसपल्लवैः आवृतानि। मुखं भ्रू-ललाट-ओष्ठदीप्त्या शोभितम्, विशालगण्डाः स्थलीवत्, दृष्टिपद्मैः विचित्रितम्। वक्षः सरोवरः, स्तनकलिकाः पद्मकलिकावत्, स्कन्धाः शिलाविलासवत्, घनरोमपङ्क्तिभिः छन्नः। उदरम् गह्वरम्, यत्र इच्छितं खाद्यं निक्षिप्यते, चूर्णितं भवति, कण्ठनलिका-मार्गे वायुतुमुलम् निस्सरति। एवं ज्ञानस्य प्रकाशे, आत्मस्वरूपस्य अनुभूते, संसारस्य तरङ्गवत् आगमागमे, ज्ञातुः न बाधा, न मोहः; यः सर्वं स्वात्मनि पश्यति, स एव पश्यति; यः शरीरनगर्याः रम्यत्वं, स्वचेतनाप्रकाशं, अनन्तविलासं च अनुभवति, स योगी सुखसंपन्नः, मुक्तः च।