यः परमार्थे जागरूकः, जीवन् न तु सुप्तः, तस्य संसारमार्गः घननिद्रावत् मोहजनकः दृश्यते। तत्रैव, यदा सर्वेन्द्रियगोचरसुखेषु परमवैराग्यं जायते, तदा तानि रमणीयानि अपि स्वादहीनानि, अनासक्तानि, निराशानि च भवन्ति। यस्य मनः क्लान्तं सर्वासक्तिवर्जितं च स्यात्, स आत्मा परमात्मनि लीयते, यथा सूर्यतेजसा सञ्चितहिमः स्वयमेव विलयं याति। यदा तृष्णातरङ्गाः शान्ताः भवन्ति, घनपातात् निर्झराः यथा शुष्यन्ति, तथा अन्तरङ्गे स्पन्दनं निवर्तते। यदा संसारवासना-जालं मूषिकेण भग्नपञ्जरवत् भग्नं भवति, वैराग्यबलात् ग्रन्थयः अपि मृदुलिताः, तदा मोक्षः उदेति। यथा कतकफलरससंयुक्तं जलं विशुद्धं भवति, तथा ज्ञानबलात् स्वभावः स्वच्छः शान्तः च स्फुरति। यदा मनः राग-द्वेष-द्वन्द्व-आश्रय-वर्जितं भवति, तदा स मोहात् निर्गच्छति, यथा विहङ्गः पञ्जरात्। संशय-हीनं, हीनमलिनं, निर्मूल-ज्ञानासक्तं च मनः पूर्णचन्द्रवत् अन्तः प्रकाशते। परमसौन्दर्यात् जातं, उन्नतम्, व्यापकम्, सम्यग्वातवत् समत्वं सर्वत्र उदेति। यदा अन्तरङ्गे तमः, मोहः, जडता च सन्ति, तदा संसारवासना प्रभाते रात्रिवत् शनैः लीयते। यदा चैतन्यसूर्यः दृश्यते, तदा ज्ञानपद्मं पुण्यशाखाभिः शोभितं प्रभाताम्बरवत् विकसति। सा बुद्धिः हृदयमाकर्षयन्ती, विश्वं हर्षयन्ती, पुण्यसंपदिव पूर्णचन्द्रकिरणवत् प्रकाशते। किमधिकं वक्तव्यम्? महात्मनः ज्ञेयज्ञानेन, नोत्थानम् अस्ति न च अस्तम्, यथा गगनस्थितमाकाशम्। यः आत्मनि विचारेण स्वस्वरूपं वेत्ति, तस्य करुणया ब्रह्मा, विष्णुः, इन्द्रः, शिवः अपि गम्यन्ते। यदा अहंभावरहितस्य मनसि विषयाः प्रकटन्ते अपि, न तं स्पृशन्ति, मृगमरीचिकेव। इमे लोकाः तरङ्गवत् आगच्छन्ति गच्छन्ति च; ज्ञातुः तु जन्ममरणे आत्मनः एव, संगृहीते, न बाधां जनयतः। उत्पादविनाश एव संसारस्य क्रमः; तौ सम्यक् पश्यन्, स न खिद्यते, हृष्टः भवति। यथा घटान्तर्गतमाकाशं नोत्पद्यते न विनश्यति, घटस्य भूषणविनाशयोः, तथा देहे आत्मा न स्पृश्यते। यदा विवेकः उदेति, तदा भ्रान्तिभारसमुत्थितं मोहशीतलता नश्यति; क्लिष्टचित्ते कामः मरीचिकेव लीयते। यावत् 'कोऽहम्? किमिदम्?' इति न पृच्छति, तावत् संसारकल्कलः अन्धकारवत् तिष्ठति। भ्रान्तिभारसमुत्थितं शरीरं दुःखहेतुः; यः तदात्मत्वेन न पश्यति, स एव पश्यति। यः मोहविनिर्मुक्तः, देशकालसमुत्थं सुखदुःखं नात्मन्य् एव पश्यति, स एव पश्यति। यः आत्मानं सर्वं च अद्वैतदृष्ट्या पश्यति, सर्वं चैतन्यरूपम् इति वेत्ति, स एव पश्यति। यः अनन्ते गगने, दिशः, काले, क्रियायाम्, सर्वत्र च 'अहमेव' इति पश्यति, स एव पश्यति। यः सूक्ष्ममपि अहंभावं सर्वत्र व्याप्य कल्पितम् इति वेत्ति, स एव पश्यति। यः अन्तरात्मानं अनन्तं, सर्वशक्तिमन्तं, सर्वावस्थासु स्थितं, अद्वैतचेतन्यरूपं वेत्ति, स एव पश्यति। यः रोगैः, भीतिभिः, क्लेशैः, जरामरणजन्मनः बाध्यते, 'अहं देहः' इति पश्यति, स न यथावत् पश्यति। यः मम महत्त्वं सर्वत्र, ऊर्ध्वे, अधस्तात् व्याप्नोति, न चान्यः अस्ति इति जानाति, स एव पश्यति। यः सर्वम् आत्मनि सूत्रमणिगणवत् स्थितम् इति पश्यति, अहमेव अन्तरचेतना इति वेत्ति, स एव पश्यति। यः पश्यति नाहम्, न च किञ्चिदस्ति, केवलं ब्रह्मैव अस्ति, सत्त्वासत्त्वयोर्मध्ये पश्यति, स एव पश्यति। यत् किञ्चिद् नाम रूपं वा त्रिषु लोकेषु अस्ति, तत् ममैकदेशः, सागरतरङ्गवत्; यः एवं अन्तः पश्यति, स एव पश्यति। यस्य आत्मत्वं परत्वं च, ममत्वं तवत्वं च, विकल्पक्षये नष्टम्, स महात्मा सम्यग्दर्शी। इयं जगती दयनीया, रक्ष्या, मम स्वजनवत्, भगिन्यवत् अपि; यः त्रैलोक्यं दुर्बलम् इति दृढं पश्यति, स एव पश्यति। यः शरीरं विषयशून्यं, शुद्धचैतन्यभयात्मकं, विश्वजालपूरितं च पश्यति, स एव पश्यति। सुखदुःखयोः, सत्त्वासत्त्वयोः, विवेकविचारस्य च, 'नाहम् एतत्', 'अहम् एतत्' इति पश्यन्, कदापि न हीयते। यः आत्मनैव व्याप्य सर्वं, अन्याभावेन, 'किं त्याज्यम्? किं ग्राह्यम्?' इति पश्यति, स पण्डितः। यस्येदं केवलं शुद्धसत्त्वमात्रं, तर्ककल्पनातीतं, त्यागग्रहणविचारपर्यन्तं समाप्तम्, तस्मै नमः। यः आकाशवत् एकरूपः, सर्वावस्थासु स्थितः, न च कस्यचित् अवस्थायाः रङ्गं गृह्णाति, स महात्मा परमेश्वरः। यः तमःप्रकाशयोः कल्पनातीतः, कालसारं प्राप्य, शान्तः, समः, स्वस्थः च, तस्मै स्थितये नमः। यस्योदयेऽस्तमये, विश्वे विविधरूपे रम्ये, यः कर्म समं, एकाग्रं, अनन्तं च तिष्ठति, तं परमज्ञं शिवं नमामि।