यदा कल्पान्ते निनाददुन्दुभिध्वनिभिः पद्मसरःपरिभ्रमणैश्च सह सा देवी सर्वान् कम्पयन्ती दृश्यते, तदा तां दृष्ट्वा तुंबुरु-prabhृतयः अपि भयभीता पलायन्ते। तस्मिन्नन्ते, मृत्युः स्वच्छन्दनर्तनं कुर्वन्, शशिधवलखड्गमुद्यम्य, ताराचन्द्रप्रभया विराजितकेशः, विहायसः पिच्छमुकुटं धारयति। तस्यैकस्मिन्नर्णे हिमवत्पर्वतः कर्णकुण्डलरूपेण दीर्घः शोभते, अन्यस्मिन्न् महमेरुः सुवर्णमणिकुण्डलवत् सुस्निग्धः विराजते। तस्याः लोलकुण्डलेषु चन्द्रसूर्यौ कपोलयोः प्रकाशमानौ दृश्येते; लोकालोकपर्वतशृंखला तु कटिसूत्ररूपेण सर्वतो वलयितवती। यत्र तत्र विचरन्त्या विद्युत्प्रभा वातोल्लासिता मेघपट्टिकावत् शोभां ददाति। तस्याः हस्तेषु गदाशूलत्रिशूलशक्तिप्रासमुसलादयः तीक्ष्णास्त्राणि, जगतां जीर्णगणान् विनाशयन्ति। कालेन प्रवर्तिते संसारपाशे महापन्नगः शेषः हाररूपेण तस्याः शिरसि विराजते। सप्तसागरमणिवलयमाला तु तस्याः बाहुपरिपुष्टिं ददाति, जीवन्मणिप्रभया दीप्तिमती। संसारव्यवहारवर्त्मनि, सुखदुःखपरम्परायाम्, रजःकणैः पूरितायां निशायामिव, केशरेखा तस्याः कण्ठे प्रकाशते। एवं, कल्पान्ते तस्य भीषणनर्तकस्य मृत्योर्योगेन, सृष्टिलीलां सर्वेश्वरसहितां संहरति। पुनः सा देवी हास्यनर्तनरूपेण, जरादुःखशोकविन्यासालङ्कृता, नानारूपधारिणी, लीलां विहरति। पुनः पुनः सा जगत्, वनानि, लोकान्, जनजालं च सृजति; स्थावरजङ्गमविविधाचारं निर्माति, बालकस्य क्रीडामृद्विग्रहवत्। एष एव कालचक्रे, हे महर्षे, अस्मिन्संसारे स्थैर्यं किमस्ति ममादीनां जनानां? वयं हि विधिदैवप्रभृतिभिः क्रीतवत् तिष्ठामः, संसारमायया मोहिता, मृगवद्व्याकुलाः। अयं कालः, दुष्टप्रवृत्तिः, सर्वदा भक्षयितुमिच्छन्, जगद् आपदामम्भसि निमज्जयति। अन्ते तु दैवमपि, क्रूरकर्मणा मृषानन्दाशाप्रमुखैः, जगद् दहति, यथा वह्निः पुष्पार्चिषा तृणानि। दैवम् अस्थिरस्वभावं, रूपप्रियं, एकेनैव व्याधिना दृढतां नाशयति, स्ववशं स्थापयितुम् इच्छति, स्वभावेन स्त्रीवत्। मृत्युः, कठोराचारः, संसारशरीरं जराय नीत्वा, सर्वजनसमूहं अनवरतं निगिरति, वातं निगलद्भुजङ्गवत्। यमः, निर्दयः राजा, दुःखितेषु दयां न दर्शयति; सर्वभूतहितैषिणः जनाः दुर्लभाः। सर्वे जनाः, हे महर्षे, अल्पधनाः, लोभमूलकदुःखानन्ताश्रयाः। जीवितं क्षणिकम्, मृत्युः अनिवर्तनीयः; यौवनं चापि क्षिप्रं गच्छति, बाल्यं तु मूढतायामेव नश्यति। संसारः दोषैः कलुषितः; बन्धवः संसारपाशः; सुखानि महारोगाः, तृष्णा मृगमरीचिका इव। इन्द्रियाण्येव शत्रवः, सत्यमनृतं जातम्; आत्मा स्वयमेवात्मनं प्रहारति, मनः चात्मनः शत्रुः। अहंकारः कलङ्कः, बुद्धयः चञ्चलाः, कर्माणि दुरन्तफलानि, विलासः स्त्रीषु एव प्रवृत्तः। इच्छाः विषयेषु एव लीनाः, ताः अपि रम्याः सन्त्यपि; स्त्रियः दोषपताका, सुखानि निरसानीव जातानि। सत्यमसत्यरूपेण गृह्यते, मनः अहंकारे निमग्नम्; सत्सत्ता असत्तया निवारिता, भवस्य अन्तः न प्राप्तः। हे आर्य, मनः अन्तःक्लिष्टं, तप्यमानमिव; रागवर्णः प्रकाशते, वैराग्यं तु कदापि न लभ्यते। इन्द्रियगोचरः रजसा आहतः, तमसा अधिकं संवृतः; सत्त्वं तु परमदूरे, दुर्लभं प्राप्तुम्। स्थैर्यं चापि चञ्चलतां याति, मृत्युः सन्निकर्षे; दृढता भ्रमरूपा, आसक्तिः तु सदा असत्ये। मनः आलस्येन मलिनीकृतम्, शरीरं केवलं क्षयाभिमुखम्; जरां शरीरमिव दहन्तीं पश्यामि, दुष्कृतं च प्रचण्डमुत्थितम्। यौवनेऽपि प्रयत्नेन सत्संगः दूर एव; मार्गः कश्चिद् न दृश्यते, सत्यम् अपि नोत्पद्यते। मनः अन्तः मोहितमिव, सुखं दूरमितः गतं; करुणा न प्रकाशते, अधमत्वं तु दूरादपि समीपमागच्छति। शौर्यं भीरुत्वं याति, जनाः पतनविनाशेषु प्रवृत्ताः; दुष्टसंगः सहजः, सत्संगः दुर्लभः। भावाः आगच्छन्ति गच्छन्ति च, कल्पनया संसारबन्धः; जनानां अनन्तपरम्परा कुतश्चित् सदा वह्यते। दिशः अपि न दृश्यन्ते, भूमिः सर्वथा निरुपलक्ष्या; पर्वतानि अपि पतन्ति—किं मम आशा? सागराः अपि शुष्यन्ति, तारका अपि लीयन्ते; सिद्धाः अपि न सिद्धाः भवन्ति—किं मम आशा? आकाशः अपि अभावेन ग्रस्यमानः, जगदपि विदल्यमानम्; भूमिः अपि चञ्चला—किं मम आशा? दानवाः अपि विनश्यन्ति, नित्यः अपि अनित्यजीवी; अमराः अपि मृत्युं गच्छन्ति—किं मम आशा? इन्द्रः अपि अन्यैः इन्द्रैः विजितः, यमः अपि निगृहीतः; वायुः अपि गतिविहीनः—किं मम आशा? चन्द्रः अपि नभस्सदृशः, सूर्यः अपि भग्नः; वह्निः अपि दुर्बलः—किं मम आशा? एवं, हे महर्षे, अस्मिन्संसारचक्रे सर्वं क्षयशीलं, सर्वं दुःखमूलं, सर्वं नश्वरम्। अहं च कः, मम आशा किम्? इति।