एतेषु दुःखसुखेषु गहनसंसारभूमिषु, अन्यः रत्नरूपः तत्र प्रकटते—यं लोकः भाग्यं कालं च नाम्ना गृहीत्वा, तद्वै कर्तारं मन्यते। कर्मणः स्वरूपे, केवलं प्रवृत्तिमात्रं दृश्यते; तस्य कंपनमात्रं स्वभावः, न तत्र किमपि रूपं संकल्पितं विद्यते। एतेन, सर्वं प्राणीपरंपरायाः प्रवाहः सदा दुर्बलः तिष्ठति—यथा हिमं तापे क्षीणं दुःखैः सम्प्रवर्तितं। यदिह दृश्यते, विश्वस्य भोगभूमिः—एषा तस्य नर्तनशाला; तत्र सः नृत्यति। तृतीयः, 'मृत्यु' इति भीषणनामधारः, कपालधारिणः शरीरः, मदान्वितः, भाग्यं तत्र जगति नृत्यति। यतः मृत्युः सदा नृत्यति, तस्य प्रियया भाग्यदेव्या सह, हे मुने, परमप्रियः। शेषः, शुद्धः शशांकशकलवत्, गंगाधरः च—एते द्वौ, त्रैधमूर्तिस्वरूपौ, संसारवक्षसि यज्ञसूत्रवत्, सूत्रसहितसूत्रहीनदीप्त्या विराजते। चन्द्रसूर्यगोलकौ, हस्तयोः मूलस्थ सुवर्णकंकणौ, हस्तस्थं क्रीडालोतः, ब्रह्माण्डहृदयस्थं दिव्यलोतः—एते भूषणानि। तारकबिन्दुभिः भूषितः, कमलदलकंपनैः, एकसागरजलैः क्षालितः—एकमेव नभः, केवलं नभः। तस्य रूपस्य पुरतः, भाग्यं सदा कामरूपा, अनवरतारम्भयुक्ता, तत्र नृत्यति। विश्वमण्डपमध्ये, तस्याः नृत्यरमणायाः, रूपं अनियन्त्रितकंपनस्वरूपं, सदा आगमोपगमविचित्रप्रभाम्। तस्याः अंगेषु सुन्दरभूषणानि अन्यलोकमालिका; विशालकेशमण्डलं आकाशात् अधः पातालपर्यन्तं लम्बते। नरकनूपुरमालिका, शब्दयुक्ता, पापकर्मसूत्रे बद्धा, तस्याः पादे कम्पमाना। तस्याः ललाटे कस्तूरिमुद्रा, कर्ममित्रेण रात्रौ चित्रगुप्तेन ललाटपट्टे चित्रिता। युगान्ते कालीरूपं धृत्वा, व्यस्तविन्यासयुक्ता, देवी पुनः नृत्यति, तस्याः गर्जितानि शिखरात् शिखरं प्रतिध्वनन्ति। तस्याः पृष्ठे, उन्मत्तविलसिता, युवाचक्राणि मयूरपिच्छैः भूषितानि; त्रीणि नेत्राणि विकटदृष्ट्या भीमानि। तस्याः केशाः, शरदचन्द्रप्रभावद्, शिरसि विस्तारिता; श्वेतमन्दारपुष्पाणि, गौर्याः चामराणि च लहरयन्ति। भैरवोदरसदृशं डमरुं धृत्वा, उन्मत्तनृत्यं घोषयन्ति; इन्द्रशरीरात् कपालानि, सहस्रछिद्राणि, कम्पयन्ति। आकाशः, शुष्कविगलितशरीरपिण्डैः, गदाभिः च पूर्णः; सा स्वयमेव, स्वस्यापि, घनतममेघवत् कृष्णा दृश्यते। कमलमालाभिः, सर्वजीवशिरःचक्रैः भूषिता, महाकालपर्यन्ते नृत्यन्यायं प्रकाशयति। डमरुगर्जनैः, कमलह्रदवर्तनैः, युगान्ते, तम्बुरुः अन्ये च तस्याः भीमात् पलायन्ति। अन्ते, मृत्युः नृत्यति, चन्द्रमण्डलप्रभास्वर्द्धन्यास्त्रं धृत्वा, ताराचन्द्रप्रभायुक्तकेशः, आकाशपिच्छमुकुटधारी। एकस्मिन् कर्णे हिमवद् पर्वतः कुण्डलरूपः; अन्यस्मिन् मेरुः सुवर्णमणिरूपः। कर्णकुण्डले मध्ये, चन्द्रसूर्यौ कपोलयोः प्रकाशेते; लोकालोकपर्वतशृंखला, कटीप्रदेशे मेखलारूपेण विराजते। यत्र तत्र गच्छन्ती, विद्युत्प्रभा वलयरूपा, वातेन लहरिता, मेघपट्टाभासेन दीप्तिमती। गदा, शूल, त्रिशूल, तोमर, शक्ति, मुद्गराः—तीक्ष्णाः, संसारक्षीणगणनाशकदूतवद्, समाहिताः। संसारबन्धनदीर्घपाशे, कालवर्तनेन, महान् शेषः नागः हाररूपेण तस्याः भूषितः। जीवद्रव्यदीप्तिमद् रत्नकीटमालिका, सप्तसागरकंकणमालिका, तस्याः बाहुभूषणानि। संसारव्यवहारमहावर्तः, सुखदुःखपरंपरा, रजःपूर्णा, रात्रिवत् श्यामला—एषा तस्याः केशरेखा दीप्तिमती। एवं युगान्ते, भीषणनृत्ययुक्तः मृत्युः, सर्वसृष्टिक्रीडां, सर्वेश्वरसहितः, संहरति। पुनः सा हास्यनृत्यक्रीडां करोति, सर्वरूपधारिणी, वृद्धिदुःखशोकनृत्यविन्यासैः भूषिता। पुनः सा लोकान्, वनानि, अन्यलोकान्, जनजालं च सृजति; चराचरव्यवहारविविधं, बालः यथा मृत्पिण्डैः विविधरूपाणि निर्माति, तथैव। एतस्मिन् कालचक्रे, हे महामुने, अस्माकं यत्र संसारः इति प्रसिद्धः, तत्र किम् स्थैर्यं संभवति? वयं भाग्यादिभिः विक्रीताः, संसारकपटकौतुकैः मोहिताः, यथा वन्यजीवाः भ्रमिताः। एषः कालः, नीचवृत्तिः, सदा भक्षणे लुब्धः, संसारं विपत्तिसमुद्रे क्षिपति। अन्ते, भाग्यं क्रूरकर्मणा, मिथ्याशापेन, संसारं दग्ध्वा, यथा अग्निः पुष्पज्वालया दहति। भाग्यं, चपलस्वभावं, रूपेषु रमणीयम्, एकेनापदेन धैर्यं हन्ति; सदा स्वनियमं स्थापयितुम् इच्छति, स्वभावेन स्त्रीवत्। मृत्युः, कठोरवृत्तिः, अनवरतं प्राणिसमूहं ग्रसति, यथा नागः वातं निगिलति, संसारशरीरं वृद्ध्यां नीत्वा। यमः, निर्दयः राजा, दुःखितेषु दया न दर्शयति; सर्वत्र दयाप्रवर्तकाः जनाः दुर्लभाः। सर्वे प्राणी, हे मुने, अल्पधनसम्पन्नाः; तेषां लोभमूलं दुःखं अनन्तं, तीव्रं, शाश्वतम्।