यावत् देहः तिष्ठति, तावत् दुःखेषु दुःखानुभवः, सुखेषु सुखानुभवः भवति; परन्तु यः प्राज्ञः विरक्तचित्तः, सः अवबुद्धवत् न दृश्यते। सुखेषु सदा प्रमुदितः इव, दुःखेषु क्लिष्टः इव च दृश्यते; किन्तु महात्मानः अन्तः शीतलाः, असङ्गाः एव सन्ति। यथा स्थूणे प्रतिबिम्बानि कम्पन्ते, स्थूणिः तु न चलति, तथा ज्ञस्य केवलं कर्मेन्द्रियाणि विक्रियन्ते, स्थिरं मनः तु न विक्रियते। इदं ज्ञात्वा सः संसारव्यवहारेषु, चलन् अथवा अचलन्, सूर्यः इव जलनिम्ने स्पष्टप्रतिबिम्बः, तिष्ठति। यदि कश्चित् संसारकर्माणि त्यक्त्वा अपि, चेतसा न अवबुद्धः, तर्हि सः बध्यते; यः तु मायाक्रिडां न त्यक्त्वा अपि, चेतसा अवबुद्धः, सः एव मुक्तः। यस्य मनः इन्द्रियाणि च मुक्तानि, सः कर्मसु बद्धः अपि मुक्तः; यस्य तु मनः इन्द्रियाणि बद्धानि, सः कर्मसु मुक्तः अपि बद्धः। अस्मिन्संसारे सुखदुःखयोः, बन्धमोक्षयोः च कारणं मनः इन्द्रियाणि एव, यथा प्रकाशस्य कारणं दीपः। बहिः लोकाचारं अनुसर, अन्तः सर्वाचारात् विमुक्तः भव; सर्वकामनाः प्रशान्ताः सन्तः असङ्गवत् तिष्ठ। स्वे आत्मनि स्थित्वा, सर्वकामनाः परित्यज्य, यथाविधि कर्तव्यं कर्म कुरु; एषा एव समत्वावस्था। हे श्रेयःकाङ्क्षिन्, अस्य संसारस्य घोरात् स्वामित्वगर्ते मा पत, यः दुःखरोगमहार्णवः अस्ति। त्वं वस्तुषु नास्ति, न वस्तूनि त्वयि; त्वं विशुद्धः, अवबुद्धः, आत्मस्थः; धैर्येण तिष्ठ। यदि त्वं तं निर्मलावस्थां प्राप्नोषि, यत्र स्वामित्वमहातमः नश्यति, सर्वकामनाः विनश्यन्ति, मनः च प्रकाशमानं भवति, तर्हि अहं त्वां नमामि, यः सत्यम् विवेकी आर्यः असि। भृगुः उवाच—हे भर्गव, यथा राजा नगरे प्रविशति, तथा एषः सूर्यतापितं देहम् उत्सृज्य, अस्मिन्नेव शरीरे प्रविशामः, आर्य। यदा पूर्वदेहेन तपः कृतम्, तदा त्वं पुनः, हे निष्कल्मष, दैत्येश्वराणां महत्त्वं प्राप्स्यसि। यदा महाकल्पस्य अन्तः आगच्छति, तदा एतत् शरीरं त्याज्यम्, न पुनः ग्राह्यम्, यथा शुष्कपुष्पम्। जीवन्मुक्तावस्थां प्राप्य, पूर्वदेहेण, देवानां महागुरोः भूमिं चर, हे बुद्धिमन्। शुभं भवतु, वयम् इच्छितदिशं गच्छामः; यस्य मनसि यत् नास्ति इष्टम्? एवं उक्त्वा, पुष्पं विसृज्य, सः सूर्यः इव स्वकिरणैः सह अन्तरधीयत। तस्य भगवतः नियतं वचनं श्रुत्वा, भर्गवः दैवगतिं चिन्तयामास। सः तं नवयुवानं स्निग्धं शरीरं, कालकारणैः शुष्कीकृतम्, यः पुष्पफलभाजि भविष्यति, माधवः इव नवलतां प्रविश्य, प्रविवेश। तद् ब्राह्मणशरीरं, पीतवदनाङ्गम्, कम्पमानम्, छिन्नमूललता इव शीघ्रं भूमौ पतितम्। महर्षिः आत्मनः पुत्रशरीरं प्रविश्य, मन्त्रैः कुम्भोदकेन च, पुनः जीवनक्रियाम् अकरोत्। ततः तस्याः तन्वीशरीरस्य सर्वनाड्यः निर्झरवर्षासमयस्य सरित्कुल्याः इव पूर्णाः, दीप्तिमन्तः अभवन्। सा वर्षाकाले कमलमिव, वसन्ते नवलतामिव, पूर्णा सन्ति, प्राणशक्तयः पुष्पिताः। तदा शुक्रः वीर्यं, प्रवाहवायुसंयुक्तम्, मेघः इव रसवायुसंयोगेन पूर्णः, संजज्ञे। सः शुद्धस्वरूपः, पितरं सस्मार, नूतनमेकलयः मेघः पर्वतम् इव प्रणमति। तदा पिता पूर्वशरीरं आलिङ्ग्य, हृदयेन स्नेहेन सिक्तः, वर्षमेखलया पर्वतस्यान्कं दीर्घकालं आलिङ्गति इव। भृगुः स्नेहेन तां पूर्वतनयकायां दृष्ट्वा, ‘एषा मम जाताऽस्ति’ इति भावः अपि पण्डितं गृहीत्वा। तस्मिन्क्षणे, ‘एषः मम पुत्रः’ इति स्नेहः भृगुम् अपि गृहीत्वा; यावत् रूपं तिष्ठति, तावत् ममत्वबुद्धिः नश्यति न। तदा तौ पिता-पुत्रौ अभवताम्, परस्परं तेजोवृद्धिं कृत्वा, निशान्ते सूर्यकमलिन्यौ इव। चक्रसंयुक्तयोर्युगलमिव, दीर्घवियोगानन्तरं मिलितौ, मेघमयूरयोरिव, वर्षास्नेहेन संयुक्तौ। किञ्चित्कालं तत्र स्थित्वा, दीर्घाशां योग्यां कथां कथयित्वा, सः बुधः उत्थितः। तौ द्वौ, तं द्विजदेहं तत्रैव दग्धवन्तौ; कः हि अस्मिन्संसारे सदाचारं नानुतिष्ठति? तस्मिन् विशुद्धवने, भृगु-भर्गवौ, तपसा दीप्तिमन्तौ, दिवि चन्द्रसूर्याविव स्थितौ। ज्ञेयज्ञानेन जीवन्मुक्तौ, लोकाचार्यौ, देशकालपरिस्थितिवेगेषु सुलभस्थिरतपस्विनौ विचरन्तौ। अनन्तरं, कालक्रमेण, शुक्रः असुराचार्यपदम् अवाप्तवान्, भृगुः स्वे शुद्धे धाम्नि स्थितः। शुक्रः, सः एव प्रथमं तस्मात् परात्पदात् जातः, पश्चात् स्वमोहात् अन्येषु अवस्थासु पतितः। प्रारम्भे तु, तद् भर्गवस्य शुद्धं मनः ब्रह्मपदात् उदितम्, अन्यजन्ममलरहितम्। सर्वकामनाः प्रशान्ताः, मनः शुद्धम्, या अवस्था जायते, सा सतत्त्वम् इति कथ्यते; एषा निर्मलचेतना इति उच्यते। यस्य मनः शुद्धसत्त्वस्वरूपम्, यं यं चिन्तयति, तत् शीघ्रं सम्पद्यते, यथा सागरजलवर्त्मनि चक्रवातः।