राम, सूक्ष्मः शुक्रस्य सारः, जीवभावं प्राप्त्वा, कर्मस्वरूपं धारयन् भृगोर् भ्रिग्वात्मा भूत्वा प्रादुरभवत्। स एव सारः, प्रथमं परमार्थेन संयुक्तः, आकाशतत्त्वस्थितिं प्राप्तवान्; तं च वातेन प्रेरितः। सः प्राणापानस्य प्रवाहेन भृगोर् हृदयं प्रविश्य, शनैः शनैः बलं समासाद्य, उशना (शुक्रः) इत्यस्य शरीरं जातः। ब्राह्मणीयसंस्कारैः युक्ता सा, पितुः सुतानां मध्ये श्रेष्ठा अभवत्; कालक्रमेण, शुष्कास्थिपञ्जररूपां स्थितिं प्राप। यदा तद् ब्रह्मशरीरं प्रथमं परित्यक्तं, तदा शुक्रः तस्याः कृते विललाप। सः रागरहितः, निराशः, स्थिरब्रह्मस्वरूपधारी च सन्, स्वशरीरस्य दुःखं अनुभवन् शोकं कृतवान्; एष एव हि देहिनां स्वभावः। किन्तु, तेन शोकरूपेण, विवेकिनां कृते देहदेहिभेदं दर्शयन्, वैराग्यस्थापनाय उपदिशत्। एषा एव शरीरस्य गतिः, पण्डितस्यापि मूढस्यापि, यावत् प्राणः तिष्ठति; यथा लोके, यथाशक्ति यथाऽशक्ति वा व्यवहारः प्रवर्तते। ये तत्त्वं ज्ञातवन्तः, ये च पशुवद् अज्ञानिनः, उभयथा अपि लोके जाले बद्धपद्मवत् व्यवहारं कुर्वन्ति। यथा मूढः आचरति, तथा पण्डितोऽपि; केवलं संस्कारभेदः एव बन्धमोक्षयोः कारणम्। यावत् शरीरं तिष्ठति, दुःखेन दुःखं, सुखेन सुखं अनुभवति; पण्डिताः अनासक्तचित्ताः, अप्रबुद्धवत् दृश्यन्ते। सुखेषु सदा प्रमुदिताः, दुःखेषु दुःखितवत्; किन्तु महात्मानः अन्तः शीतलाः, असंस्पृष्टाः भवन्ति। यथा स्तम्भे प्रतिबिम्बानि कम्पन्ते, स्तम्भः तु स्थिर एव; तथा ज्ञानीनां केवलं कर्मेन्द्रियाणि विक्रियन्ते, न तु स्थिरं मनः। इदं ज्ञात्वा, सः संसारव्यवहारे चराचरः, सूर्य इव सलिलतले प्रतिबिम्बवत्, तिष्ठति। यः संसारकर्माणि त्यक्त्वा अपि, चेतसा अप्रबुद्धः, सः बद्धः; यः मायेयक्रीडां न त्यक्त्वा अपि, चेतसा प्रबुद्धः, सः मुक्तः। यस्य मनः इन्द्रियाणि च मुक्तानि, सः कृत्स्नकर्मसु बद्धः अपि मुक्तः; यस्य मनः इन्द्रियाणि बद्धानि, सः कर्मत्यागेन अपि बद्धः। अत्र लोके, इन्द्रियाणि मनश्च सुखदुःखयोः, बन्धमोक्षयोः च, कारणम्; यथा प्रकाशः प्रकाशस्य कारणम्। बहिः लोकाचारं अनुवर्तस्व, अन्तः सर्वव्यवहारात् विमुक्तः भव; असङ्गः इव तिष्ठ, सर्वकामनाः प्रशान्ताः सन्तु। स्वात्मनि स्थितः, सर्वकामान् परित्यज्य, कर्तव्यं कर्म कुरु; एषा एव समत्वस्थितिः। हे श्रेयःकामिन्, संसारमार्गे महाव्याधिदुःखमयक्लेशभूतं गाढममत्वकूपं मा पत। त्वं वस्तुषु नास्ति, न च वस्तूनि त्वयि, हे कमललोचन; तव स्वरूपं शुद्धं, प्रबुद्धं, आत्मन्येव प्रतिष्ठितं—स्थिरः भव। यदि, महाभाग, त्वं तद् निर्मलस्थितिं प्राप्स्यसि, यत्र महतामत्वान्धकारः नश्यति, सर्वकामाः क्षीणाः, मनः प्रबुद्धं भवति—तदा अहं त्वां नमामि, यः सत्यं पण्डितः आर्यः च। हे भार्गव, यथा राजा नगरीं प्रविशति, तथा सूर्यतापितं शरीरं परित्यज्य, वयम् अपि एतद् शरीरं प्रविशाम, आर्य। यथाकालं, पूर्वशरीरेण तपः कृत्वा, त्वं पुनः, निष्पाप, दैत्याधिपत्यं महत्त्वं प्राप्नुहि। यदा महाकल्पान्तः आगच्छति, हे भार्गव, ततः एतत् शरीरं त्यक्तव्यम्, पुनः न ग्राह्यम्, शुष्कपुष्पवत्। जीवन्मुक्तिं प्राप्त्वा, पूर्वशरीरेण एव, देवाचार्यपदं वह, हे पण्डित। शुभमस्तु, वयं यत्र इच्छामः तत्र गच्छाम; यस्य मनसि किं नास्ति? इत्युक्त्वा, पुष्पं विसृज्य, सः सूर्यः इव स्वकान्तिभिः सह आकाशात् अदृश्यत। सः भगवतः प्रयातः, नियतं वचनं उक्त्वा, भार्गवः दैवस्य अपरिहार्यक्रमं चिन्तयामास। सः कालहेतुभिः शुष्के, नवपुष्पफलाय योग्ये, तरुणे कोमले च शरीरे, माधवः इव कोमललतां प्रविश्य, प्रविष्टवान्। ब्राह्मणस्य तद् शरीरं, शुक्लमुखहस्तं, कम्पमानं शीघ्रं भूमौ पतितम्, छिन्नमूललता इव। सः महर्षिः पुत्रशरीरं प्रविश्य, मन्त्रैः कुम्भोदकेन च पुनरुत्थानं कृतवान्। ततः सर्वे तस्याः सूक्ष्मनाड्यः पूरिताः, वर्षाकाले जलपूर्णनद्युत्सङ्काशाः। सा वर्षे पद्मेव, वसन्ते नवलता इव, पूर्णा सती, प्राणबलं प्रस्फुटितवती। तदा शुक्रः, वातेन वह्यमानः, शुक्रं उत्पन्नम्, यथा मेघः रसेन वायुनाच युक्तः स्यात्। सः शुद्धरूपः, पितरं प्रणम्य, नवोदितमेघः गिरिं नमति इव, प्रणतः। ततः पिता पूर्वशरीरं आलिङ्ग्य, स्नेहेन हृदयम् प्रसाद्य, वर्षमेघः गिरिशृङ्गं यथा दीर्घकालं आलिङ्गति। भृगुः अपि स्निग्धदृष्ट्या, पूर्वशरीरं कन्यायाः, पश्यन्, 'मत्तः एषा जाता' इति भावः, पण्डितानपि ग्रहीतुं शक्तः। तस्मिन् क्षणे, 'एषः मम पुत्रः' इति स्नेहः भृगुमपि गृहीतवान्; यावत् रूपं तिष्ठति, तावत् ममत्वबुद्धिः नश्यति न। ततः तौ पितापुत्रौ अभवताम्, परस्परं तेजः वर्धयन्तौ, यथा सूर्यः कमलिनीच सरः रात्र्यन्ते हृष्टौ।