शब्दरूपरसस्पर्शगन्धकाङ्क्षाभ्यः मुक्तः मम देहः पर्वते समाहितवत् निष्कम्पसमाधौ स्थितः। यदा मनोभूतपिशाचः शममुपयाति, तदा देहः तादृशं सुखं प्राप्नोति यत् सर्वलोकैश्वर्येणापि न लभ्यते। पश्य, अहं सर्वविचारशून्यः सम्यक् विश्रान्तः अस्मि; देहः कल्पनाजालात् विमुक्तः सुखेन शयानेव तिष्ठति। यदा मनःचलनवान् कपिः इव देहरूपवृक्षं कम्पयति, तदा सः वृक्षः बलात् स्वमूलानि अपि छिनत्ति। किन्तु मनोव्यसनविनिर्मुक्ते मम देहे गजानां मेघानां सिंहानां च भ्रमः नास्ति; सः परमानन्दस्थिताविव तिष्ठति। मनशून्यावस्थां विना, या शरदादित्य इव तृष्णामोहमहान्धकारं नाशयति, अन्यत् किंचित् हितं प्राणिनां न पश्यामि। ये महात्मानः शान्तचित्ताः मनोभावरहितत्वं प्राप्तवन्तः, ते एव परमानन्दपर्यन्तं सुखास्वादं प्राप्नुवन्ति। भाग्येन अहं वनान्तरे एतत् देहं पश्यामि, सर्वदुःखस्थितिविनिर्मुक्तं, सम्यक् शान्तं, ज्वररहितं, मनशून्ये स्थितम्। भगवन् सर्वधर्मवित्, तस्मिन् काले भृगुणा बहूनि देहानि पुनः पुनः उपभुक्तानि। महर्षे, तस्मिन् भृगुप्रसूतदेहे किं तस्य महदाश्चर्यं वा शोकः वा अभवत्? राम, शुक्रस्य सूक्ष्मस्वरूपः जीवभावमुपगम्य, कर्मरूपं गृहित्वा भृगुतः भार्गवभावेन उत्पन्नः। सः स्वरूपः आदौ परावस्थायाम् एकीकृत्य, आकाशतत्त्वस्थितिम् प्राप्तवान्; वातेन च प्रचोदितः सन्, प्राणापाननदीवृत्त्या भृगोर् हृदयं प्रविश्य, शनैः शनैः सामर्थ्यं प्राप्य, शुक्रस्य देहत्वं प्राप्तवान्। ब्राह्मणधर्मसंस्कारयुक्ता सा, पितुः सुतानां मध्ये श्रेष्ठा जाता, कालेन च स्थूलस्थूलशुष्कास्थिपुञ्जरूपां स्थितिम् प्राप्तवती। यदा सा ब्राह्म्यवपुः आदौ त्यक्तवती, तदा शुक्रः तस्याः शोकम् अकरोत्। सः रागरहितः, निराशः, ब्राह्मणरूपधारी च सन्, स्वदेहस्य शोकं कृतवान्; एषा हि देहिनां प्रवृत्तिः। किन्तु तेन शोकप्रदर्शनेन, विवेकिनां वैराग्यस्थापनार्थं देहदेहिनोः भेदः प्रदर्शितः। एषा देहस्य गतिर्भवति, पण्डितस्य अपि मूढस्य अपि, यावत् जीवितमस्ति; यथा लोके शक्त्यशक्त्यनुसारं प्रवृत्तिः सदा दृश्यते। ये पदार्थस्वरूपं विदन्ति, ये च मूढाः पशुवत् आचरन्ति, उभयः अपि संसारे पङ्कजं जाले पतितमिव स्थिताः। यथा मूढः आचरति, तथा पण्डितः अपि; केवलं संस्कारभेदः एव बन्धमोक्षकारणम्। यावत् देहः तिष्ठति, दुःखे दुःखानुभवः, सुखे सुखानुभवः; पण्डिताः असक्तचित्ताः अप्रबुद्धवत् दृश्यन्ते। सुखेषु सदा प्रमुदिताः इव, दुःखेषु खिन्नाः इव; परन्तु महात्मानः अन्तः शीतलाः असङ्गाः च। यथा स्थम्भे प्रतिबिम्बानां चलनं दृश्यते, स्थम्भः तु न चलति; तथा ज्ञानीनाम् केवलं कर्मेन्द्रियाणि चलन्ति, न तु स्थिरं मनः। एवं ज्ञात्वा सः संसारे स्थित्वा, चलन् वा अचलन् वा, सूर्यः यथा सलिलमध्ये स्वच्छप्रतिबिम्बरूपेण दृश्यते, तथा तिष्ठति। यस्य मनः अप्रबुद्धम्, सः प्रवृत्तिं परित्यज्य अपि बद्धः; यो मायेयलीलां न त्यक्तवान्, सः अपि मुक्तः चेत् मनः प्रबुद्धम्। यस्य मनः इन्द्रियाणि च मुक्तानि, सः बद्धकर्मापि मुक्तः; यस्य तु बद्धानि, सः मुक्तकर्मापि बद्धः एव। संसारे सुखदुःखयोः बन्धमोक्षयोः च कारणं इन्द्रियमनः एव, यथा प्रकाशस्य कारणं दीपः। बहिः लोकाचारं पालय, अन्तः सर्वाचारशून्यः भव; सर्वकामशान्तः असङ्गवत् तिष्ठ। आत्मनि स्थित्वा, सर्वकामान् परित्यज्य, यद् कर्तव्यं तत् कुरु; एषा एव समत्वस्थितिः। ममत्वगम्भीरगर्ते, संसारमार्गे, दुःखरोगमहार्णवे मा पत, हे श्रेयःकामिन्। त्वं न वस्तुषु, न च वस्तूनि त्वयि, हे कमललोचन; त्वदीया प्रकृतिः शुद्धा, प्रबुद्धा, आत्मनिष्ठा; दृढः भव। यदि, महात्मन्, त्वं तां निर्मलां स्थितिं प्राप्नोषि, यत्र ममत्वमहान्धकारः नश्यति, सर्वे कामाः शान्ताः, चित्तं प्रकाशमानम्, तदा त्वां वन्दे, यः सत्यम् पण्डितो महान्। हे भार्गव, यथा राजा नगरं प्रविशति, तथा, एतत् सूर्यतापितं देहं परित्यज्य, वयम् अन्यं देहं प्रविशाम, हे महाभाग। यथाकालं पूर्वदेहेन तपः कृत्वा, पुनः त्वं, हे निष्पाप, दैत्यपतिसामर्थ्यं प्राप्नुहि। यदा महाकल्पान्तः आगच्छति, हे भार्गव, तदा एषः देहः त्याज्यः, न पुनः ग्राह्यः, शुष्कपुष्पवत्। जीवन्मुक्तावस्थां प्राप्य, पूर्वदेहे स्थित्वा, देवाचार्यरूपेण कर्तव्यं कुरु, हे पण्डित। शुभमस्तु वां; वयं इच्छितदिशं गच्छामः; यस्य मनसि किमपि न स्यात् यथेष्टम्? इत्युक्त्वा, तं पुष्पं विमुञ्चन्तौ, सः सूर्यः इव किरणैः सह व्यपेतः। यदा सः भगवाँस् तद्वचनं कृत्वा अदृश्यः अभवत्, तदा भार्गवः नियतं दैवप्रवाहं चिन्तयामास। सः कालहेतुभिः शुष्कीकृतं, यौवनसौम्यं देहं प्रविश्य, यथाऽमधवः नवपल्लवं लतां प्रविशति, तथा भविष्यद् पुष्पफलप्रदं देहं प्रविष्टवान्।