ममानेन शरीरेण नन्दनवनान्तः क्रीडितमहम्, तदिदानीं शुष्कास्थिपञ्जरमभवत्। दिव्याङ्गनाङ्गसङ्गेन परमसुखास्वादनेन मनः सम्पूर्णमासीत्, तदिदानीं तैः चिन्ताभिः विहीनः ममेदं शरीरं क्षीणमिव दृश्यते। तेषु नानाविधसुखेषु, तेषु नानारूपावस्थासु, एवंविधाभिः चिन्ताभिः स्वं बन्धयित्वा, कथं त्वं शरीर शान्तिमुपगतोऽसि? हा शरीर! तपस्याशोषे पतितोऽसि, इदानीं तु स्थूलास्थिपञ्जरमभूः, दारुणं चिन्तनं मय्युत्पादयसि। अस्यैव शरीरेण पूर्वं सुखेषु रमितमहम्, इदानीं तु स्थूलास्थिपञ्जरत्वेन तस्मात् भीतोऽस्मि। कदाचिदसितारागुच्छसदृशः कण्ठहारो मम वक्षसि विराजते स्म, अद्य तु तत्र कृमयः विवरं कुर्युः पश्य। यदिदं कनकप्रभं शरीरं पूर्वं सुन्दराङ्गनाः आकर्षयन्ति स्म, तदिदानीं तु स्थूलास्थिपञ्जरमभूत्वा हसितमिव दृश्यते। पश्य, विवृतमुखं तप्तकृष्णत्वग्धारिणं मम स्थूलास्थिपञ्जरं वन्यपशवः भीषयन्ति, भयानकं मुखमिव। अतिशोषात् मम मृतशरीरनाभिदेशः सूर्यरश्मिव प्रकाशते, विवेकसदृशं दीप्तिमानिव। शुष्कं व्याप्तं चेदं शरीरं वनान्ते सुप्तमिव, तदस्य शून्यतया पश्यन्तः वैराग्यं लभन्ते, आकाशे लम्बमिव दृश्यते। शब्दरूपरसस्पर्शगन्धेषु तृष्णया विमुक्तं मम शरीरं पर्वते समाहितमिव निश्चलतया विश्राम्यति। मनोग्रहगोभूतस्य शान्तौ शरीरस्य या सुखमात्रा सापि न प्राप्यते राज्यमपि लभमानस्य। पश्य, सर्वाश्चर्यनिवृत्तिः, शरीरं सुखेन विश्रान्तमस्ति, कल्पनाजालात् विमुक्तम्। शरीरवृक्षः चञ्चलमनःकपिना कम्पितः, स्वमूलमपि छिनत्ति बलात्। मनोदुःखात् विमुक्तं शरीरं गजमेघसिंहादिविभ्रमं न अनुभवति, परमसुखे स्थितमिव। मनश्शून्यावस्था शरदादित्यप्रभेव तृष्णामोहमलिनिम् अपाकरोति; ततोऽन्यं हितं प्राणिनां न पश्यामि। ये महात्मनः शान्तचित्ताः मनश्शून्यत्वं प्राप्ताः, ते एव परमसुखपरमभोगपर्यन्तं प्राप्तवन्तः। सौभाग्येनाहं वनान्ते शरीरमिदं पश्यामि, सर्वदुःखावस्थाविनिर्मुक्तं, पूर्णशान्तं, निर्ज्वरं, मनश्शून्यावस्थायाम्। हे भगवन् सर्वधर्मवित्तम! तत्र तत्र बहूनि शरीराणि भर्गवे पुनःपुनः उपभुक्तानि। हे मुनिवर! भृगुणा उत्पादिते तस्मिन्नेव शरीरे, किं तत्राश्चर्यं वा शोकः वा जातः? हे राम! शुक्रस्य सूक्ष्मसारः जीवनावस्थां प्राप्त्वा, क्रियास्वरूपं गृहीत्वा, भृगुतः भर्गवस्वरूपेण उत्पन्नः। स एव सारः आदौ परावस्थया युतः, ततोऽकाशतत्त्वमवाप्तवान्, मारुतेन च सञ्चालितः। सः प्राणापानप्रवाहेन भृगोर् हृदयं प्रविश्य, शनैः शक्तिं समाप्य, उशनाः शुक्रस्य शरीरे परिणतः। ब्राह्मणसंस्कारयुक्ता सा तदा पित्रोः श्रेष्ठा जाता, कालान्तरेण शुष्कास्थिपञ्जरावस्थाम् अगच्छत्। यदा तद् ब्रह्मशरीरम् आदौ व्यपगतम्, तदा शुक्रः तस्याः शोकं चकार। स कामरहितः, निराशः, स्थिरब्रह्मस्वरूपः सन् अपि, स्वस्य शरीरे शोकं कृतवान्; देहिनां हि स्वभाव एषः। स तु शोकप्रदर्शनमात्रेण, विवेकाय देहदेहिविभागं पण्डितेभ्यः दर्शितवान्, वैराग्यस्थापनार्थम्। एवं शरीरस्य प्रवृत्तिः, पण्डितस्यापि मूढस्यापि, यावत् प्राणधारणम्; यथा लोके शक्त्यशक्त्यनुसारं व्यवहारः प्रवर्तते। ये तत्त्ववित्, ये च मूढाः पशुवद्वर्तन्ते, उभयथा व्यवहारं कुर्वन्ति, जाले पद्ममिव लोके। मूढः यथाचरति, तथा पण्डितः अपि; केवलं संस्कारभेदः बन्धमोक्षकारणम्। यावत् शरीरमस्ति, दुःखे दुःखं, सुखे सुखं अनुभवति; पण्डिताः अनासक्तचित्ताः, अनुत्थितवत् दृश्यन्ते। सुखे सदा प्रमुदिताः, दुःखे दुःखितावद्वर्तन्ते; परन्तु महात्मानः अन्तः शीतलाः, असङ्गस्पर्शात्। यथा स्थम्भे प्रतिबिम्बानि कम्पन्ते, स्थम्भः तु न चलति, तथा ज्ञस्य केवलं कर्मेन्द्रियाणि विक्रियन्ते, स्थिरं मनः न विक्रियते। एवं विदित्वा, सः संसारविहारमध्यम् अपि, चलच्चलः, सूर्य इव सलिले प्रतिबिम्बितः स्थितः। यो लोकव्यवहारं त्यक्त्वापि, चेतसि न जागरूकः, स बध्नाति; यो मायेयक्रीडां न त्यक्त्वापि, चेतसि जागरूकः, स मुक्तः। यस्य मनः इन्द्रियाणि च मुक्तानि, स मुक्तः; यस्य तु बद्धानि, स बद्ध एव। इह लोके इन्द्रियाणि च मनश्च एव सुखदुःखयोः, बन्धमोक्षयोश्च कारणम्; यथा प्रकाशोऽलोकस्य कारणम्। बहिरपि लोकाचारमाचर, अन्तः सर्वकर्मविनिर्मुक्तः भव; स्थितः असङ्गः, सर्वकामनाशान्तः भव। स्वात्मनि स्थित्वा, सर्वकामान् परित्यज्य, कर्तव्यं कर्म कुरु; एषा एव समत्वावस्था। हे परमहितकामिन्! संसारमार्गे महाव्याधिसन्तापवर्त्मनि, गाढस्वार्थगह्वरं मा पत। इति।