द्वन्द्वातीतो भ्रुगुः, सम्यगुत्थितचित्तः, स्वं पुत्रं निरीक्ष्य स्थितवान्। तं भ्रुगुपुत्रं दृष्ट्वा, कालः समुद्रनिनादसमनादैः वाक्यैः भ्रुगुम् अवोचत्—"सः तव पुत्रः अस्ति।" "बोधस्व" इति वचने श्रूयमाणे, भर्गवः शनैः समाधेः निर्गतः, यथा गरुडपतिः मेघगर्जनश्रवणेनोत्थायति। चक्षुषी विमील्य, सः तत्र पुरतः द्वौ महाबलिनौ कालभृगू, सोमसूर्यसमानप्रभौ, एकत्र स्थितौ अपश्यत्। कदम्बलतामण्डपस्थात् उपविश्य, सः तौ सुन्दरौ तेजस्विनौ ब्राह्मणौ, हरिहरसमागमवत्, प्रणम्य स्थितवान्। अभिवादनानन्तरं, सर्वेऽपि शिलायां समुपविश्य, मेरुशिखरे ब्रह्मविष्णुहरवत् पूजिताः अभवन्। तदा तत्रैव तीरे स्थितः शान्ततपाः ब्राह्मणः, तान् अमृतधारास्निग्धैः मधुरैः वाक्यैः सम्बोधितवान्। "अद्य युष्मान् दृष्ट्वा सन्तोषं प्राप्तवान्, यथा जगत् शीतरश्मिना सोमेन च, उष्णरश्मिना सूर्येण च सह सन्तुष्टं भवति। मम मनसि या मोहधाराः, या न शास्त्रैः न तपसा, न ज्ञानैः, नाध्ययनैः अपसारिताः, सा अद्य युष्मद् दर्शनात् निवृत्ता। अमृतस्वरूपा अन्तःशीतलधाराः अपि न तादृशं सुखं यच्छन्ति, यथा महात्मनाम् दर्शनम्। युष्माभ्यां दीप्ततेजसा पद्युगलेन एषा भूमि: पाविता, यथा सोमसूर्यौ गगनम् विशुद्धं कुरुतः।" एवं उक्ते, भ्रुगुः स्वस्य पूर्वजन्मनः पुत्रं प्रति उवाच—"स्मरात्मानं, त्वं बोधितः, न मूढः, हे रघुकुलश्रेष्ठ।" भ्रुगुणा बोधितः सः क्षणमात्रं पूर्वजन्मवस्थाः ध्यानाभिमुखदृष्ट्या स्मरन् स्थितवान्। तदा विस्मयप्रभया वदनप्रभया च, हृष्टहृदयः सः उत्तमवक्ता शनैः चिन्तितवाक्यं प्रोक्तवान्। "जयति परमात्मनः नियतिशक्तिः, यस्याज्ञया एष भोगपूरितः संसारचक्रः प्रवर्तते। मम जातिसंख्या अनन्ताः, ताः अवस्थाः स्वानुभवसम्पूर्णाः, यथायोग्यं अद्य स्मृताः। बहूनि विचित्राणि सुखानि, अनन्तफलानि, कृतानि, अदृष्टपूर्वाणि च, कल्पान्तपर्यन्तानि अनुभूतानि। वित्तसञ्चयस्य क्लेशमोहांश्च दृष्ट्वा, मेरुशिखरे अपि दुःखरहितः चिरं सञ्चारितवान्।" "मन्दाकिन्याः तटे, देवाः पारिजातपुष्परक्तं सुरामृतं पिबन्तः, विविधान्नैः सह आसन्। कल्पवृक्षगहनेषु, सुवर्णलतानां पुष्पच्छायायाम्, मेरुः शिखरे, दिव्यतरुविटपेषु रममाणाः विचरितवन्तः। न किञ्चिद् अनुभूतं, न किञ्चिद् अकृतं, न किञ्चिद् अदृष्टं, प्रियाप्रिये चक्षुषा।" "अद्य सर्वं ज्ञातं, सर्वं दृष्टं, अहिंसया; दीर्घकालेन श्रान्तः विश्रान्तिं प्राप्तः, मम मोहोऽपि नष्टः। उत्तिष्ठ प्रिय, गच्छामः मन्दरस्य तटं पश्याम, यत्र मम देहः शुष्कलता इव शुष्यति। अत्र मम न किञ्चित् स्पृह्यते, न वर्जनीयम्; केवलं नियतेः क्रियाम् निरीक्षन् विचरामि।" "किं मया सत्कृत्य सत्प्रियं पालयितव्यं, एकत्वनिष्ठया चेतसा? यानि मम मतानि, तानि सन्तु; अहं केवलं स्वभावाचरणे प्रवृत्तः।" इति सन्देशेन, ते शनैः आकाशमार्गेण मेघछिद्रद्वारैः गच्छन्तः, सिद्धमार्गेण सुवर्णगुहां मन्दरं पर्वतं प्राप्नुवन्। तस्य पर्वतस्य पादे, भृगुः तं शुष्कदेहम् अपश्यत्, यः पूर्वजन्मनः उद्भूतः, तृणैः आवृतः, अपि च सिक्तपर्णैः। स उवाच—"एषः तव सुकुमारः देहः, यं त्वं पूर्वं सुखैः सम्पोषितवान्। एषा सा मदिरा देहा, यस्यै मेरुवनान्तरेषु मन्दारपुष्पशय्या कृताः।" "एषा सा मदिरा देहा, या सुरस्त्रीसमूहैः ललिता, इदानीं भूमौ पतिता, कृमिमुखैः दष्टा। अस्या देहस्य साहचर्ये, नन्दनवनेषु क्रीडितवान्; सा इदानीं शुष्ककङ्कालरूपा जाता। दिव्यस्त्रीअंगसंसर्गे, परमसुखे मनसा निमग्नः, इदानीं तैः विचारैः रहितः, देहः अत्र शुष्यति।" "एतेषु भोगेषु, तासु अवस्थासु, तैः विचारैः बद्धः, कथं त्वं इदानीं शान्तः, हे देह? हन्त, कुतः त्वं शुष्कतपसा पतितः? कङ्कालरूपः, दुःखितः, चिन्तां जनयसि। अस्यैव देहेन पूर्वं सुखानि अनुभूयन्ते स्म; इदानीं कङ्कालरूपेण भीतः अस्मि।" "पूर्वं तारागणसदृशः हारः वक्षसि शोभितः; इदानीं तत्र पिपीलिकाः विवरं कुर्युः। यस्य देहस्य सुवर्णवर्णः स्त्रीणां मनांसि आकर्षयत्, सः इदानीं कङ्कालरूपेण हस्यमानः। पश्य, विवृतमुखः, तपसा शुष्कत्वचा, मम कङ्कालवदनं वन्यपशून् भयङ्करं करोति।" "अत्यन्तशुष्कत्वात्, मम शवगुहं सूर्यकिरणैः प्रकाशितमिव, विवेकमिव प्रकाशते। शुष्कः, उपविष्टः, एषः देहः वनान्तरे, शून्यतया विरक्तिं जनयति, यथा आकाशे लम्बमान इव।" एवं, भ्रुगुना सह तस्य पुत्रस्य पूर्वजन्मस्मरणं, देहस्य वैराग्यदर्शनं, तथा स्वात्मज्ञानप्राप्तिः, सुस्पष्टं अभवत्।