राज्ञः पर्वतानां महतीं दीप्तिम् अवलोक्य, द्वौ ब्राह्मणौ विचित्रं विचरन्तौ नगरैर् ग्रामैः शोभितां भूमिम् आगतौ। तत्र किञ्चित्क्षणेन, पुष्पैः क्रीडन्त्या तरङ्गयुक्तया रम्यया सरित्या सम्यक् शोभितां तटभूमिं प्राप्तवन्तौ। तस्याः तटे, भृगुः कञ्चन युवकं दृष्टवान्, यः पूर्वतनं शरीरं परित्यज्य, अन्यां स्थितिं प्राप्तवान्। तस्य इन्द्रियाणि शान्तानि, ध्याननिष्ठः, मनः स्थिरं, दीर्घकाले विश्रान्तः इव, दीर्घक्लान्तेः विश्रान्तिम् अनुभूतवान्। अनन्तं संसारचक्रम्, सुखदुःखैः पूर्णं, यथावत् चिन्त्यमानं इव, यद्यपि दीर्घकालम् उपभुक्तम्, तद् अधुना परित्यक्तम्। निश्चलत्वम् अधिगतम्, यथा चक्रं अतिवर्तितम्, लोकानां अनन्तवर्तनेन अतिशयगमनात्। सः पूर्णैकान्ते स्थितः, स्वदीप्त्यनुगतः, शान्तकर्मा, चित्तविक्षेपविहीनः, रम्यः इव दृश्यते। तत्त्वातीतसमाधौ स्थितः, द्वन्द्वविलग्नः, लोकचक्राणि सर्वाणि हसन्, शीतलचित्तः, प्रशान्तः इव दृश्यते। सर्ववृत्तान्तज्ञः, सर्वकुतूहलविहीनः, कल्पनाजालविनिर्दूतः, परपदाश्रितः, तं भृगुः अपश्यत्। अनन्तविश्रान्तिपदस्थः, आत्मनिष्ठः, प्रतिबिम्बग्रहणरहितः, शुद्धस्फटिकवत् स्थिरः, तं अपश्यत्। सङ्ग्रहत्यागद्वन्द्वविमुक्तः, पूर्णजागरितचित्तः, दृढनिष्ठः, भृगुः स्वं पुत्रं अपश्यत्। तं पुत्रं दृष्ट्वा, कालः भृगुम् समुद्रनिनादवत् वचनम् उक्तवान्—"एषः तव पुत्रः" इति। "उत्तिष्ठ" इति शब्दे, भार्गवः शनैः समाधेः निर्गतः, वज्रनिनादेन पक्षिराज इव। नेत्राणि उद्घाट्य, तयोः महात्मनोः कालभृग्वोः, चन्द्रसूर्ययोः संयुक्तप्रभामिव, पुरतः स्थितौ अपश्यत्। कदम्बलतावल्ल्यां आसनात् उत्थाय, तौ सुन्दरौ, महात्मनौ ब्राह्मणौ, हरिहरयोः मिलनमिव, प्रणम्य। परस्परं अभिवादनं कृत्वा, सर्वे मेरुशिखरे ब्रह्माविष्णुहरयोः समागममिव, शिलायां उपविश्य। तत्र, शान्ततपाः नाम ब्राह्मणः, सरित्तटे, मधुरं वचनं, अमृतधारावत्, उक्तवान्। "अद्य, युवां दृष्ट्वा, मम तृप्तिः प्राप्ता, यथा शीतचन्द्रः ऊष्मसूर्यः च जगत् प्रहर्षयतः। मम मनोमोहः, यः शास्त्रैः, तपसा, ज्ञानैः, अध्ययनैः अपि न नष्टः, तद् अद्य दर्शनात् क्षीणः। अमृतधाराः अपि तादृशं सुखं न ददाति, यथा महात्मनां दर्शनम्। युवयोः पदाभ्यां महती दीप्त्या, एषा भूमिः पाविता, यथा चन्द्रसूर्यौ आकाशम्।" एवं उक्ते, भृगुः स्वस्य पूर्वजन्मस्य पुत्रं सम्बोधितवान्—"स्वं स्मर—त्वं जागरितः, न अज्ञः, रघुवंशश्रेष्ठ" इति। भृगुणा जागृतः, सः क्षणं पूर्वजन्मस्थितिं स्मृत्वा, ध्यानमग्नं नेत्रं उद्घाट्य। तदानीं, विस्मयदीप्तमुखः, हृष्टहृदयः, सः धीरोक्तिः, शनैः, उक्तवान्। "जयति परमात्मनः कर्मशक्तिः, यस्य आदेशेन एषः भोगपूर्णः संसारचक्रः प्रवर्तते। मम पूर्वजन्मानि असंख्यातानि, अज्ञातानि; तानि स्थितयः, स्वानुभवपूर्णाः, यथायोग्यं स्मृताः। अनेकानि कृत्यानि, अद्भुतानि भाग्यानि, विविधफलानि, कल्पान्तपर्यन्तानि, मया अनुभूतानि।" "धनसंचयस्य कठोरस्पर्धा, मोहः च दृष्टः; मेरुशिखरे अपि दुःखरहितः दीर्घकालम् विचरितः। मन्दाकिन्याः तटे, देवाः रक्तपुष्पयुक्तं सुरपादपदुग्धं, विविधान्नानि च पिबन्ति। कल्पवृक्षवनान्तरे, सुवर्णलतापुष्पसम्पन्ने, मेरुशिखरे, दिव्यतरुतलच्छायायाम्, विचरन्ति।" "न किञ्चित् अप्राप्तम्, न किञ्चित् अकृतम्, न किञ्चित् अदृष्टम्, मनोहरं वा अमनोहरं वा। अधुना सर्वं ज्ञेयम् ज्ञातम्, सर्वं द्रष्टव्यं दृष्टम्, अनवद्यं; दीर्घक्लान्तः विश्रान्तः अस्मि, मम मोहः नष्टः।" "उत्तिष्ठ, प्रिय, गच्छामः, तं देहं पश्यामः, यः मन्दरे शुष्कः, मृगलता इव कृशः। अत्र मम किञ्चित् न स्पृह्यते, न तिरस्कृतम्; केवलं भाग्यलीलाम् पश्यन् विचरामि।" "किं सततं आराध्यं, साधुभिः पूजितं, एकताचित्तं अनुवर्त्य? यानि मत्सम्मान्याः, तानि तिष्ठन्तु; केवलं स्वाभाविकं आचरणं कुर्वे।" अनुपूर्वेण, आकाशम् आरोह्य, मेघविवरैः गच्छन्तः, सिद्धमार्गेण सुवर्णगुहायुक्तं मन्दरं पर्वतं प्राप्तवन्तः। तस्य पर्वतस्य अधोभूमौ, भृगुः शुष्कं देहं, तृणैः आवृतम्, पूर्वजन्मोत्थम् अपश्यत्। तदा उक्तवान्—"प्रिय, एषः कृशः देहः, यः पूर्वं त्वया सुखैः लालयितः।" "एषः प्रमत्तः देहः, यस्य शीतशय्या मेरुशालायां मन्दारपुष्पराशिभिः रचिताः। एषः प्रमत्तः देहः, यः दिव्यस्त्रीसमूहैः आलिङ्गितः, अधुना भूमौ, सर्पकिटमुखैः दष्टः, शयानः।