स्वर्गीयाः कन्याः लताभिः कृतकङ्कणैः क्रीडन्त्यः, लतास्वारमणेषु रममाणाः, मृगाणामिव निर्दोषदृष्टयः, तेषाम् आकर्षकनयनैः पद्मानाम् स्मरणं जातम्। ताः सिंहान् उच्चैः शिलाखण्डेषु स्थितान् अपश्यन्, वीर्यस्वरूपान् इव, ये त्रीन् लोकान् उदासीनदृष्ट्या निरीक्षन्ति। अपि च, ताः गजपतीन् अपश्यन्, येषां हस्ताः उत्तान-ताललतायाः स्थम्भे अधिरोपिताः, मदमत्ताः, गर्वमिव स्थिरतया दर्शयन्ति। कमाराः अपि ताः अपश्यन्, येषां शरीराणि पुष्परजसः वातेन रक्तानि, तेषां पुच्छानि विक्षिप्तानि, शुभं भूमौ रम्यं च चलनं कुर्वन्ति। भ्रमराः सततं पतन्ति पुष्पवृष्टिषु, शर्जरखर्जूरशाखासु शरणं गृहीत्वा। वानराः अपि ताः अपश्यन्, येषां मुखानि गन्धकद्रव्यैः रञ्जितानि, कोलाहलं कुर्वन्ति, फलं परस्परं क्षिप्त्वा तृणानि जयन्ति। गिरिशिखराणि, काननानि, प्रासादाः च लतानिकरच्छत्रैः गुप्तानि, यत्र सिद्धजनाः दिव्यस्त्रीभिः मन्दारपुष्पैरलङ्कृताभिः सेव्यमानाः। तत्र तु तीराणि, खनिजावरणैः आवृतानि, मेघपटैः छन्नानि, मानवैः अस्पृष्टानि, शाक्ययतिनिवृत्तसंस्पर्शानि इव दृश्यन्ति। नद्यः अपि ताः अपश्यन्, यासां तरङ्गाः मालतीमन्दारगुच्छैः बद्धाः, वसन्तश्रीसौन्दर्येण सज्जिताः, समुद्रः ताः इव गृहीत्वा। वायुनाः कम्पितवृक्षाः, येषां शाखाः पुष्पभारैः नमिताः, मधु प्राप्त्वा श्रान्ताः इव, भ्रमराः च तेषां चञ्चलदृष्ट्या परिभ्रमन्ति। एवं पर्वतराजस्य विपुलं वैभवं दृष्ट्वा, तौ द्वौ इह-तत्र विचरन्तौ, नगरेषु ग्रामेषु च भूः अलङ्कृतां आगच्छताम्। क्षणेन तत्र पुष्पतरङ्गनदीं प्राप्तवन्तौ, या सम्पूर्णा पुष्पमयीव शोभते। तस्याः तटे भृगुः कञ्चन युवकं अपश्यत्, यः पूर्वशरीरं परित्यज्य, अन्यं भावं प्राप्तः। तस्य इन्द्रियाणि शान्तानि, ध्याननिष्ठः, चित्तं स्थिरं, दीर्घक्लेशात् विश्रान्तः इव। अनन्तसंसारपथाः, सुखदुःखैः पूर्णाः, तेन चिन्त्यमानाः इव, दीर्घकालं भुक्ताः, अद्य त्यक्ताः इव। निश्चलत्वं तस्य प्राप्तम्, चक्रस्य अतिपरिभ्रमणेन स्थिरत्वमिव, अनन्तलोकपरिवर्तनेन अद्भुतगतिः। सः पूर्णैकान्ते स्थितं तं अपश्यत्, स्वदीप्त्याः आश्रयः, कर्म शान्तम्, चित्तविक्षेपरहितम्। सः विचारातीतसमाधौ स्थितः, द्वन्द्वलीलायाः निवृत्तः, लोकपथेषु स्मितं कुर्वन्, शीतलचित्तः। सर्ववृत्तान्तज्ञं, सर्वासक्तिहीनं, कल्पनाजालविनिर्मुक्तं, परमपदाश्रयम् अपश्यत्। अनन्तविश्रान्तिपदस्थं, आत्मनिष्ठम्, प्रतिबिम्बान् न गृहीत्वा, शुद्धस्फटिकमिव स्थितम्। ग्रहणत्यागद्वैतविमुक्तं, पूर्णजागरितचित्तं, दृढनिष्ठं, भृगुः स्वं पुत्रं अपश्यत्। तदा भृगुपुत्रं दृष्ट्वा, कालः भृगवे समुद्रनादवत् वचनं प्रोवाच—'एष ते पुत्रः'। 'उत्तिष्ठ' इति शब्दे, भार्गवः शनैः समाधेः उत्पन्नः, वज्रनादे पक्षिराजः इव। चक्षुः उद्घाट्य, तं द्वौ महाकालभृगू, चन्द्रसूर्ययोः संयुक्तयोरिव, पुरतः अपश्यत्। कदम्बलतानिकुञ्जात् उत्थाय, तौ द्वौ ब्राह्मणौ हरिहरयोः समागमे इव, नमस्कृत्य। अभिवादनं कृत्वा, सर्वे शिलायां उपविशत्, मेरुशिखरे ब्रह्माविष्णुहराः इव पूज्याः। तदनन्तरं, नदीतीरे, शान्ततपः नाम ब्राह्मणः, मधुरं वचनं प्रोवाच—अमृतधारायाः सन्निभम्। 'अद्य, युवां दृष्ट्वा, मे तृप्तिः प्राप्ता, यथा शीतरश्मिसूर्ययोः संयुक्तयोः जगत् प्रमुदितम्। शास्त्रैः, तपसा, ज्ञानैः, पठनैः च, मम मनोमोहः न निवृत्तः, युवां दृष्ट्वा तु सः नष्टः। अन्तरमृतवृष्टयः अपि तावत् सुखं न ददति, यथा महापुरुषदर्शनं। युवां तेजोमण्डलयुक्तपदाभ्यां, इयं भूमिः पाविता, यथा चन्द्रसूर्यौ व्योमम्।' एवं उक्ते, भृगुः स्वस्य पूर्वजन्मपुत्रं सम्बोध्य, 'आत्मानं स्मर—त्वं जागरितः, न मूढः, रघुकुलश्रेष्ठ' इति। भृगुणा जागृतः, सः क्षणं पूर्वजन्मस्थितिं स्मृत्वा, ध्यानदृष्ट्या चक्षुः उद्घाट्य। तदा, विस्मयप्रभामुखः, हर्षपूर्णहृदयः, मन्दं विचारयन्, वाक्यम् उवाच— 'जयति परमात्मनः सततप्रवृत्तं दैवबलम्, यस्य आज्ञया एष भोगपूर्णं जगच्छक्रं प्रवर्तते। मम पूर्वजन्मानि अनन्तानि, अज्ञातानि; तानि स्थितयः, स्वानुभवसम्पूर्णाः, यथायोग्यं स्मृताः। अनेकानि कृत्यानी, अद्भुतभाग्यानी, विविधफलानि, कल्पान्तपर्यन्तानि भुक्तानि।' 'धनार्जनस्य कठोरयुद्धानि, मोहानि च दृष्टानि, मेरुशिखरे अपि दुःखविहीनः दीर्घं विचरितम्। मन्दाकिन्याः तटे, देवाः सुरमन्दारपुष्परक्तं दुग्धं, सर्वविधव्यञ्जनैः सह, पिबन्ति।' 'कामरूपवृक्षवाटिकासु, सुवर्णलतानां पुष्पेषु, उत्तालतलवृक्षेषु, मेरुशिखरे दिव्यतरुच्छायापुष्पेषु, देवाः विचरन्ति।' एवं, यथाक्रमेण, दिव्यं, रम्यं, चित्तशुद्धिदं, भूतपूर्वं, गहनं दृश्यं, तथा आत्मज्ञानस्य महत्त्वं, शान्ततपसः, भृगुपुत्रस्य च संवादः, पर्वतराजस्य शोभा, दिव्यजीवनस्य अनुभवः, सर्वे मिलित्वा, अद्भुतं चरित्रं निर्मितम्।