संसारे राजकुमारस्य, यस्य बलं कालस्य मापनात् दूरं स्थितम्, अस्य महाजनक्रीडायाः सर्वाणि चरणानि तस्माद् दूरस्थानि। स यत्र विचरति, तत्र मोहिता दुःखिता प्राणीसमूहैः सह, संसारः क्लान्तः जीवितवनस्य शिकारभूमिः भवति। एकस्मिन स्थले, जलान्तर्गताग्नेः कमलं शोभायमानं उदेति; तत्र रमणीयं क्रीडासरोवरं, महाप्रलयकालस्य समुद्रः अस्ति। संसारस्य कालगतिरेव, तत्रैव तानि प्राणीनी, अम्लानि तिक्तानि लवणानि च समुद्रेषु वृद्धानि, तैः पूर्णा। तत्र तीक्ष्णा या सर्वदिशो गच्छन्ती, मातृसमूहैः सह, सा जीवितवनस्य वृक्याः रूपेण, नरमृगान् आकर्षन्ती, रमति। पृथिवी तस्याः हस्ततले, रसैः पूर्णा पानपात्ररूपा, चलच्चारुं कमलजालैः, शतदलैः पुष्पमालाभिः च शोभिता। नरसिंहः, बाहुकपाटे गर्जमानः, तीक्ष्णप्रहारैः सम्यक् कम्पयमानः, विशालमानेन शोभितः, प्रियक्रीडायाम् विहङ्गः इव। स देवः, महाकालः, शिशुकुक्कुटरूपेण, शरदाकाशस्य निर्मलप्रभया, कदम्बवीणायाः मधुरसङ्गीतवत् रमति। सदा गर्जितरूपः, दुःखबाणान् त्यजन्, ‘अकल्पना’ नाम धनुषा सर्वत्र कम्पयमानः। परमक्रीडाकम्पनात् समृद्धः, भ्रमन्, ग्रहन्, घूर्णन्, विदारयन्, अयं वृद्धः संसारक्लान्तः चञ्चलवानरः—अत्र कालः—स्वदेहं कम्पयति। एतेषु क्लेशपूर्णेषु रम्येषु, अन्यः रत्नमिव प्रकाशते; लोकः तं भाग्यं कालं च मन्यते, तस्यैव कर्तृत्वं स्वीकृत्य। केवलं क्रियायाः परे, कर्मणः स्वरूपं केवलं कम्पनमेव—न किञ्चित् रूपं इच्छितं दृश्यते। तेन सर्वभूतपरम्परा सदा दुर्बला, तुषारस्य तापे यथा, ताम्रता दुःखे नीयते। यत्र यद् दृश्यते, संसारस्य भोगमण्डलम्—तस्य नृत्यशाला; तत्र स नृत्यति। तृतीयः, ‘मृत्युः’ इति घोरनामधारी, कपालदेहरूपः, मदोन्मत्तः, भाग्यं संसारमध्ये नृत्यति। यतः मृत्युः सदा नृत्यति, तस्य प्रियया, भाग्यलक्ष्म्या सह, हे मुने, परमप्रियः। शेषः, शुद्धः शशाङ्ककला इव, गङ्गाधरः च—एते द्वौ, त्रिधा रूपेण, संसारवक्षःस्थले यज्ञसूत्ररूपेण, सूत्रसूत्रविहीनप्रभया शोभन्ते। चन्द्रसूर्यग्रहौ, हस्तयोः मूलस्थले सुवर्णकङ्कणरूपेण, क्रीडाकमलम् हस्ते, ब्रह्माण्डकमलहृदयम् च दिव्यं भूषयन्ति। तारारत्नैः, कमलवर्तुलस्य कम्पितपुष्पैः, एकसागरजलैः क्षालितः—एकं व्योम, केवलं व्योम। एवं रूपस्य पुरतः, भाग्यं सदा कामयुक्तं, अनवरतारम्भैः, अनवरतं नृत्यति। संसारमण्डपे, तस्याः नृत्यरमणायाः, रूपं अनियन्त्रितकम्पनं, सदा आगमापगमैः चञ्चलम्। तस्याः अंगेषु रम्याभरणानि अन्यलोकपङ्क्तयः; विशालकेशबन्धः आकाशात् अधस्तात् पातालपर्यन्तम् लम्बते। नरकस्य नूपुरमाला, झंकाररवयुक्ता, पापकर्मसूत्रेण युक्ता, तस्याः अधःपादे कम्पन्ती। तस्याः भ्रूमध्ये कस्तूरीचिह्नं, कर्ममित्रेण रात्रौ चित्रगुप्तेन ललाटपट्टे चित्रितम्। युगान्ते, कालीरूपं धृत्वा, कर्मक्रीडायुक्ता, सा देवी पुनः नृत्यति, तस्याः गर्जनरवः पर्वतशिखरात् प्रतिध्वनितः। पृष्ठतः, उन्मत्तश्चलन्, तरुणरथाः मयूरपिच्छैः शोभिताः; तस्याः त्रिणेत्राणि घोरदृष्ट्या, विशालदृष्ट्या भीषणानि। तस्याः केशः, शरदिन्दुप्रकाशवत् मुक्तः, शिरसि विख्यातः; सा रम्यं श्वेतं मन्दारपुष्पं, गौर्याः श्वेतचामरं च लहरयति। भैरवपेट्याकारढक्कान् निनादयन्ती, उन्मत्तनृत्यस्य घोषं वर्धयन्ती; इन्द्रशरीरात् गृहीतान् कपालपात्रान्, सहस्रछिद्रयुक्तान्, घण्टयन्ती। आकाशः, शुष्कविच्छिन्नदेहपिण्डैः, गदाभिः च पूर्णः; सा स्वयमेव, घनकृष्णवर्णा, स्वस्यापि दृष्ट्या तिमिरायमानि। कमलमालाभिः, सर्वभूतशिरोचक्रैः भूषिता, महायुगनृत्ये घूर्णमाना प्रकाशते। ढक्काघोषेण, कमलह्रदघूर्णनेन, युगान्ते, तम्बुरुश्च अन्ये च तस्याः भयात् पलायन्ति। अन्ते, मृत्युः नृत्यति, तस्य तलवारः शशाङ्कमण्डलवत् उज्ज्वला, केशेषु ताराशशाङ्कप्रभया, व्योमपिच्छमुकुटं धारयन्। एकस्मिन कर्णे हिमवद्गिरिः कुण्डलरूपेण; अपरस्मिन मेरुः सुवर्णाभरणरूपेण। तत्र, चञ्चलकर्णकुण्डले, चन्द्रसूर्यौ कपोलयोः प्रकाशेते; लोकालोकपर्वतपङ्क्तिः कटीबन्धरूपेण सर्वतो वलयति। इह तत्र, विद्युत्प्रभा चञ्चलपट्टिका इव, वातेन लहरिता, मेघवस्त्रपट्टिका इव उज्ज्वला। गदाभिः, शूलैः, त्रिशूलैः, शरैः, तोमरैः, मुसलैः—तीक्ष्णैः, संसारक्लान्तसमूहविनाशनकर्तृभिः समवेतैः। संसारबन्धनस्य दीर्घपाशे, कालस्य तन्तुना, महाः शेषनागः हाररूपेण तस्याः शोभायमानः। जीवद्रव्यरत्नपङ्क्तिभिः, सप्तसागरकङ्कणमालाभिः, तस्याः भुजाभरणानि। संसारव्यवहारवर्तुलम्, सुखदुःखपरम्परा, रजसा पूर्णम्, रात्रिवर्णवत्—एषा तस्याः केशरेखा प्रकाशते। एवं, युगान्ते, मृत्युः घोरनृत्ये, सृजनलीलां सर्वेश्वरसहितम् संहरति।