मध्यभागे तु ये मनोमोहं जित्वा, जगतः शिखरगह्वरदर्शनसमर्थाः, यक्षगन्धर्वकिन्नररूपेण मुक्तभावेन विचरन्ति। अन्ये तु दारुप्राकारवत् जडभावमापन्नाः, येषां मोहक्षयः न जातः, तेषु किं विचार्यते? अस्मिन्संसारे ये आत्मबोधाय प्रवर्तन्ते, तेषां शास्त्राणि यानि प्रवर्तन्ति, तानि तदनुकूलचित्तैः एव रचितानि। येषां तु चित्तं सम्यगुत्थितं, पापक्षयः च जातः, तेषां बुद्धिः विशुद्धा भवति शास्त्रविचारपरायणत्वेन। यथार्थशास्त्रविचारेण मनोमोहः विलीयते, यथा रात्रेः तमः सूर्यगमनेन नश्यति। मनः यदा न लीयते, तदा स एव मोहाय, न तु बोधाय; स एव तु धूमवदाच्छादकः, भूतवद्विचरति। हे मुनि, सर्वेषां सुखदुःखयोः कर्ता मन एव, न तु मांसमयः देहः। अयं च मांसास्थिसमूहः दृश्यते यः, स चित्तविकल्प एव; देहः न परमार्थतः अस्ति। यत्किञ्चित् तव पुत्रेण मनसा वा देहेन वा कृतं, तत् शीघ्रमेव स प्राप्तवान्; अस्माकं अत्र दोषः नास्ति। यः कश्चन स्ववासनया कृत्यं करोति, स एव तत् प्राप्नोति; अन्यस्य कर्तृत्वं नास्ति। कोऽत्र शक्तः स्वमनोवृत्त्यनुगुणं विनान्यत् कर्तुं? स्वमनोवृत्त्यैव स्वर्गनरकयोः भोगाः, तदिच्छाः च, सर्वं मनसः प्रवाहः एव; तेषां फलम् आलस्यदुःखमेव। किं बहुना? उत्तिष्ठ भगवन्, यत्र तव पुत्रः स्थितः, तत्र गच्छामः। मनोदेहेन सर्वं अनुभूय, शुक्रम् क्षणेनैव सोमरश्मिसंयोगेन सूर्यतेजसि प्रतिष्ठितम्। स प्राणवायुः मनसा सहितः, सोमरश्मिफलभूतः, वृष्टिवद्भूत्वा, पुरुषे वीर्यरूपेण तिष्ठति। एवं उक्त्वा भगवान् कालः, लोकचेष्टासु स्मयमान इव, भृगुम् हस्तेन जग्राह, यथा सूर्यः किरणमिव। स मृदुवचनं प्रब्रुवाणः—"कथमिदं विहितं विधिना!"—इति, भृगुः अपि पूर्वाचलाचलसङ्काशः, त्वरया उत्थाय स्थातुम् आरभत। तौ द्वौ तेजोमयं युगपदुत्थाय, तमालविटपिसमूहे स्फुरन्तं वनं प्रतिपद्य, पूर्णचन्द्रसूर्याविव विमले व्योम्नि, मेघोदकसंयुक्ताविव विचरितुम् उद्यतौ। मुनिना एवमुक्ते, सायंतनसमये दिनं सन्ध्यां प्रति जगाम, सूर्यश्चास्तमगच्छत्। सभायाः सदस्याः सायंतनकिरणैः सनाथाः, स्नानाय विसृज्य, प्रणम्य जग्मुः। ते गिरिश्रृङ्गादवरोहन्तौ, दिव्यतेजसः सुरगणान् ददृशतुः, ये नवकाञ्चनलताकदलीकुञ्जेषु सुप्ताः। तत्र दिव्यस्त्रियः लतानूपुरक्रीडासक्ताः, हरिणदृष्टयः, पद्मलोचनाः, रम्यदृष्टयः विलसन्त्यः। शिलातलं समाश्रित्य, सिंहाः ऊर्ध्वभागेषु, वीर्यस्वरूपिणः, त्रीन्लोकान् तु उपेक्षन्तः। नागराजान् अपि ददृशतुः, ये तु तालवल्लीपादपेषु हस्तान् निवेश्य, मदमत्ताः, गर्वमिव संस्थिताः। चामराणि अपि ददृशतुः, पुष्परजसा वायुनाऽप्युपरक्ताङ्गानि, शुभचिह्नरूपेण पृथिव्यां विचलन्ति। भ्रमराः अपि पुष्पवर्षनिमग्नाः, सर्जखर्जूरशाखासु शरणं गताः। कपयः अपि, रागाभिरक्तमुखाः, फलं परस्परं क्षिपन्तः, उच्चैः शब्दं कुर्वन्तः, नलिनीकाण्डान् जेतुं समुत्सुकाः। गिरिप्रान्तवनप्रासादाः लतानिचयच्छन्नाः, यत्र सिद्धगणाः दिव्याङ्गनाभिः मन्दारमाल्यभूषिताः सेव्यमानाः। खनिजसञ्चयच्छन्नाः तटाः, मेघपटैः आच्छादिताः, ये मानुषैः अतीतान्, बौद्धवैराग्यवत् स्थिताः। नदीः अपि ददृशतुः, यासां तरङ्गाः जुघर्मल्लतामन्दारगुच्छैः बद्धाः, वसन्तप्रभया भूषिताः, इव सागरः एव ताः ग्रहीत्वा धारयति। वृक्षाः अपि वातप्रेरिताः, पुष्पभारात् शिथिलाङ्गाः, मधुप्राप्त्या क्लान्तवत्, भ्रमराः च चञ्चलदृष्टयः तत्र भ्रमन्ति। एवं गिरिराजस्य वैभवं विलोक्य, तौ विचरन्तौ, पुरनगरशोभितां पृथिवीं प्राप्नुताम्। क्षणेन तत्र पुष्पतरङ्गिणीं सरितं ददृशतुः, या पुष्पैः पूर्णा, साक्षादिव पुष्पमयी इव शोभते। तस्याः तटे भृगुः कञ्चन युवकं ददर्श, येन प्राक्तनदेहः परित्यक्तः, अन्यां स्थितिं प्राप्तः। तस्य इन्द्रियाणि शान्तानि, ध्याननिष्ठः, स्थिरमना, दीर्घकालनिद्रानिव विश्रान्तः, दीर्घक्लेशात् विमुक्तवत्। संसारचक्राणि, अनवरतसुखदुःखयुतानि, तेन चिरं अनुभूतानि, अधुना तु दीर्घकालं परित्यक्तानि इव दृश्यन्ते। स एव स्थैर्यमुपगतः, अतिक्रान्तचक्रवत्तुल्यः, अनन्तसंसारपरिभ्रमणविशेषात्। स तमेकान्ते स्थितं, स्वप्रभया रम्यम्, शान्तकर्माणं, चित्तविक्षेपरहितं ददर्श। स च चिन्तातीतसमाधिस्थः, द्वन्द्वलीलाविनिर्मुक्तः, लोकचेष्टासु स्मयमानमिव, शीतलमना, शान्तः। स सर्ववृत्तविदं, निःसर्वविकल्पजिज्ञासं, कल्पजालविनिर्मुक्तं, परमपदाश्रितं ददर्श। स तमनन्तविश्रान्तिस्थं, आत्मन्येव प्रतिष्ठितं, प्रतिबिम्बग्रहणरहितं, शुद्धस्फटिकवत् स्थिरं ददर्श।