यथा तस्मिन विशालं निर्मलं निष्कलंकं च आकाशे, एकमेव ब्रह्म स्वरूपं, शुद्धचैतन्यं अनन्तं च विराजते। तत्र सर्वाः शक्तयः, पृथग् इव दृश्यन्ति, परन्तु तत्त्वतः न पृथक्; ताः सर्वशक्तिमनि, अनादि-अनन्ते ब्रह्मणि, नाना-विचित्रं गतिं कुर्वन्त्यः स्थिताः। शक्तीनां वैविध्यम् अपि केवलं तस्य स्वरूपे वैचित्र्यस्य आविर्भावः; ब्रह्म ब्रह्मणि विस्तारमाणं, जलमध्ये तरङ्गवृत्तं इव। अनेकानां रूपाणां आविर्भावात्, अनन्तभेदाः उत्पन्नाः; तत्र निश्चितं भाग्यं, स्वस्वरूपे स्थितं, सर्ववस्तुषु अधिष्ठाति। जडता जडत्वं धत्ते; चैतन्यं शुद्धचैतन्यरूपे प्रकटते; शक्तिः संस्काररूपा स्वस्वभावे तिष्ठति। हे निष्कलुष! एष ब्रह्मणैव इदं विशालं विश्वं विस्तार्यते, नानारूपगतिभिः पूर्णं इव दृश्यते, यथा समुद्रः तरङ्गैः पूर्णः। स्वयमेव न तद्वैविध्यं गृह्णाति, न नानारूपे क्रीडति; आत्मा आत्मनि, आत्मना एव तिष्ठति, यथा जलं समुद्रे तिष्ठति। यथा विविधाः तरङ्गाः जलात् न पृथक्, तथा सर्वेऽपि दृश्याः ब्रह्मणः न पृथक्। यथा बीजमध्ये स्तम्भः, पुष्पं, लता, पत्रं, फलम्, कुसुमं च तिष्ठन्ति, तथा सर्वाः शक्तयः ब्रह्मणि स्थिताः। यथा पुरुषे नानाकार्यकर्तृत्वं, नानाशक्तयः च, तथा सर्वज्ञे आत्मनि सर्वशक्तिः नित्यं अस्ति। यथा तीक्ष्णरश्मौ नानावर्णाः प्रकटन्ते, तथा भगवतः नानाशक्तयः, सत्-असत् रूपेण, प्रकटन्ते। एष नानारूपता अपरिवर्तिनः शिवात् उत्पन्ना, यथा विद्युत्क्रिडा एकवर्णात् मेघे प्रकटते। अ-जडात् जडता, जडभावनया उत्पन्ना; यथा सूत्रं वृश्चिकात्, अथवा गाढनिद्रा पुरुषे उत्पन्ना। अ-मानसः शिवः, स्वेच्छया चैतन्यशक्तिं विस्तारयति, स्वबन्धनाय, यथा रेशमी कीटः ककुदं निर्माति। स्वेच्छया, हे ब्रह्मन्, आत्मा स्वस्वरूपं कल्प्य, संसारात् मोक्षं प्राप्नोति, यथा गजः स्वबन्धनात् विमुक्तः। यदात्मा सततं चिन्तयति, तत् चिन्तयित्वा, तेनैव शक्त्या शीघ्रं पूर्यते, महानपि। चिन्तिता शक्तिः, आत्मानं तत्स्वरूपं क्षणेन करोति, यथा महान् तुषारः अनन्तं व्योम आच्छादयति। यद्यपि शक्तिः उत्पन्ना, अजः शीघ्रं तया तदात्मा भवति; यद् स्थितिं प्राप्नोति, वृक्षः तस्यैव स्वरूपं धारयति। भगवतः न मोक्षः मोक्षरूपेण, न बन्धः बन्धरूपेण; लोके, अहं न जानामि कुतः बन्ध-मोक्षयोः कल्पना उत्पन्ना। तस्य न बन्धः न मोक्षः, तथापि ताभ्यां संबद्धः इव दृश्यते; हा, विश्वं सदा मायया ग्रस्तम्, असत्यरूपं। यदा मनः अकल्पितात्मना रूपं गृह्णाति, तदा आत्मा तेन आच्छाद्यते, यथा ककुदं रेशमी कीटेन। मनसः एताः शक्तयः, याः नानारूपशरीराणि अन्यत्वभावनया धारयन्ति, तस्मात् कोटिशः उत्पन्नाः। ताः तत्र स्थिताः, तत्र जाताः, पृथग् रूपाः, यथा तरङ्गाः समुद्रात्; तत्र स्थिताः, तत्र जाताः, पृथग् स्थिताः, यथा चन्द्रकिरणाः। अस्मिन परमात्मनः विशाल-चलित-समुद्रे, चैतन्यतरङ्गैः च शुद्धचैतन्यरसेन पूर्णे, केचन तरङ्गाः हरि-ब्रह्म-रुद्र-तेजसा युक्ताः, स्वभावात् उत्पन्नाः, दीप्तिमन्तः दृश्यन्ते। केचन यम-महेन्द्र-सूर्य-अग्नि-कुबेर-संबद्धाः, चञ्चलतरङ्गाः, सृष्टि-नाश-स्थितिं कुर्वन्तः, चपलकामनया प्रेरिताः। केचन किन्नर-गन्धर्व-विद्याधर-देव-संबद्धाः, तीव्र-घूर्णित-तरङ्गाः, उत्थाय पतन्ति। केचन स्थिररूपाः, यथा पद्मजादयः; केचन उत्पन्नाः विनष्टाः, यथा देवाः, मनुष्याः, अन्ये च। केचन कृमि-कीट-पतङ्ग-पशु-शृगालादयः, तस्मिन महासमुद्रे, तरङ्गमध्ये बिन्दूनामिव, प्रकटन्ते। अन्ये, यथा मृग-गृध्र-वानरादयः, पर्वतान्तराले, तरङ्गैः तटेषु विक्षिप्तेषु, प्रकटन्ते। केचन दीर्घायुः, केचन अल्पायुः; स्वस्वशून्यभावनया, केचन तुच्छशरीरधारिणः तुच्छतया। संसारस्वप्नकलाहले, केचन स्थिरत्वेन स्थापिताः; केचन, स्वकल्पनया ताडिताः, संसारस्य स्थिरत्वं सन्देहयन्ति। केचन अल्पमन्दचिन्तनाः, दुःखदोषैः पराजिताः; 'अहम् कृशः, अतिदुःखी, मोहितः' इति चिन्तयन्तः, दुःखस्थैर्यं प्राप्नुवन्ति। केचन अचलत्वं प्राप्ताः, केचन दिव्यत्वम्; केचन मानुषत्वं, केचन राक्षसत्वं प्राप्नुवन्ति। केचन अनन्तकल्पान् लोके तिष्ठन्ति, अन्ये शुद्धाः परमपुरुषं यान्ति; ब्रह्मसमुद्रात् उत्पन्नाः, चैतन्यतरङ्गाः, सततं परिवर्तन्ते, ध्याननिष्ठाः इति प्रसिद्धाः। हे ब्रह्मन्, मिथ्याभावनया, स्वचित्तकल्पनया कलुषिताः, 'न वयं ब्रह्म' इति अन्तर्बोधेन, अधः पतन्ति। ब्रह्मणः पृथक् अस्तित्वं चिन्तयन्तः अपि, ब्रह्मसमुद्रे निमग्नाः, संसारस्य भीषणे स्थले मोहिताः भवन्ति। हे मुने, एते शुद्धब्रह्मचैतन्यानि, नानाविधेन अप्रसक्तानि, कर्मबीजम् एव; अथवा कर्मैव एष। केवलं अन्तर्भावनया, हे मुने, कर्मबीजमुष्टिः, कर्मझारसमूहः, दृढं भवति। अस्मिन विशालं लोके, एष जीवपङ्क्तिः, तिष्ठति, विचरति, रोदिति, हास्यति च।