कर्माङ्गुल्या स एव सूर्यदीपं विश्वगृहेषु कोणेभ्यः सञ्चालयति, करुणया च यत्र किमस्ति, कुतः किमस्ति इति निरीक्षते। स सूर्यनेत्रेण क्षणमात्रेणैव दिनानि पच्यमानानि पश्यन्, लोकपालानां फलानि प्राचीनवने फलानि खादन्निव भुङ्क्ते। मृत्युः क्रूरकक्ष इव शनैः शनैः लोकमणीन्, जगद्गृहनिवेशान्, स्वगर्भगह्वरे निक्षिपति। स गुणसम्पूर्णानां लोकरत्नानां सूत्रमात्मन्यलंकाराय धारयति, पुनश्च तच्छिनत्ति। निशापद्ममालया दिवसहंसानुगता या, सा चपला तारारश्मिसूत्रैः व्योम नित्यं परिवेष्टयति। जीवनमद्यविक्रेता पर्वतसरित्प्रपञ्चान् च सञ्चालयन्, प्रतिदिनं तारा रक्तबिन्दून् अपि क्षालित्वा पिबति। नास्ति किञ्चिदपि—न युवान्, न कमलम्, न चन्द्रः, न जीवनस्य केशरः—यदयं लघुमहतां चौरः न हरति। संसारचक्रक्रीडया भूतान् निर्दश्य पतयित्वा, स्वोत्थाननिमज्जनस्मितेन आत्मनि रमते। स एव कर्ता भोक्ता हन्ता स्मरिता च, सर्वावस्थाप्राप्तः, सर्वमेतत्करोति, तथापि किंचित् न करोति। कालशक्तिः प्रजासु दीप्तिमती, एकक्षणे सम्पूर्णरूपं प्रकाशयति च तिरस्करोति च, शुभाशुभरूपिणी, कालविभागचिह्निता। एषा महाक्रीडायाः सर्वा गतयः तस्मिन् लोके राजपुत्रे, यस्य सामर्थ्यं कालेन न मितं, दूरस्थाः। स यदा विहरति, मोहितदीनजनसमूहैः सह, तदा संसारः क्लान्तः सतत्त्वे जीवनकानने मृगयाभूमिः भवति। किञ्चित् स्थले अग्निकण्ठकमलमुत्पद्यते, क्रीडारससरोवरं, महाप्रलयस्य सागरः। कालस्य गतिः तत्रैव तेषु जीवेषु, ये क्लेशदुःखलवणसमुद्रेषु जरां प्राप्ताः, पूर्णा। सर्वदिक्प्रचलनशीलः स तीक्ष्णः, मातृसमूहैः सह, संसारवने शृगाल्याः रूपेण नरमृगान् आकर्षति। पृथ्वी तस्य हस्ते, सा एव स्वादुपात्रम्, चलपद्मोत्पलमालाजालैः भूषिता। सिंहनादेन, दृढबाहुकमानेन, क्रीडापक्षिरूपेण, स सिंहः कक्षायां नादयन् तिष्ठति। यः कदलीवीणास्वरमधुरः, शरद्विपुलप्रभामयः, स देवः महाकालः, क्रीडारविकुक्कुटः। सदा गर्जितरूपः, क्लेशबाणान् त्यजन्, 'अकल्पना' नाम धनुषा यत्रतत्र कम्पते। परमक्रीडाविभूत्या वृद्धः संसारक्लान्तः चपलवानररूपेण, कालः सर्वत्र कम्पयन् विचरति, ग्रह्णाति, भ्रमयति, विदारयति च। एतेषु क्लेशेषु अन्यः कश्चन मणिरिव दृश्यते, तं लोको दैवकालेति मन्यते, तदेव कर्तारमिति। केवलकर्मणः क्रिया व्यतिरिक्तं किमपि न दृश्यते, यस्य स्वरूपं केवलं स्पन्दनं, न किञ्चिदाकारमपेक्षितम्। एतेनैव सर्वजीवपरम्परा नित्यं दुर्बला, हिमशिलायामिवोष्णे क्लेशे सम्प्रेरिता। यदिह दृश्यते, लोकभोगवृत्तिः, तस्य नृत्यमण्डपः; तत्र स नृत्यति। तृतीयः, 'मृत्युः' इति भीषणनाम्ना, कपालधारी, मदोन्मत्तः, दैवं लोके नृत्यति। यतः मृत्युः सदा स्वप्रेयस्याः, भाग्यलक्ष्म्याः सह, नृत्यति, हे मुनि, स एव परमप्रियः। शेषः, शुद्धश्शशांकशकलरूपः, गङ्गाधरः च, त्रिधा, संसारवक्षसि यज्ञोपवीतरूपेण, सूत्रसूत्रवर्जितप्रभया विराजते। चन्द्रसूर्यगोलकौ हस्तयोः कङ्कणमिव, हस्ते क्रीडापद्मः, ब्रह्माण्डहृदये दिव्यपद्मम्, एतेन स भूषितः। तारा बिन्दुश्च, कम्पमानपद्मदलानि, एकसागरजलैः क्षालितानि, एकं व्योम, केवलं व्योम। तस्यै रूपाय, सदा कामयमाना दैवी, अनवरतारम्भा, भाग्यलक्ष्मीः नृत्यति। लोकरङ्गमण्डपे, या नृत्यरता, निरवबन्धस्पन्दनरूपिणी, आगमप्रयाणैः सदा चलन्ती। तस्याः अङ्गेषु शोभनाभरणानि अन्यलोकमालाः; विशालचूडामणिः आकाशात् पातालपर्यन्तं तस्याः केशेषु लम्बते। नरकनूपुरमाला, पापकर्मसूत्रेण रचिताः, तस्याः पादे अधोभागे कम्पन्ते, घोषयन्ति। तस्याः ललाटे मृगमदबिन्दु, यः सखे कर्मणः रचितः, चित्रगुप्तेन रात्रौ ललाटपट्टे लिखितः। कालीरूपिणी सा, युगान्ते कर्मनिरता, पुनः पुनः नृत्यति, महाशब्दैः पर्वतशिखरात् घोषयन्ती। तस्या अनुगता, बालरथाः मयूरपिच्छभूषिताः, तस्याः त्रिणेत्राणि भीषणदृष्ट्या प्रज्वलन्ति। तस्याः केशाः शरच्चन्द्रप्रभया स्रस्ताः, शिरसि विकीर्णाः; सा शुभ्रैः मन्दारपुष्पैः गौर्याः चामरैः चलयति। भैरवोदरसदृशडमरून् वहन्ती, विकटताण्डवघोषवती, इन्द्राङ्गकपालानि सहस्रछिद्राणि च कम्पयन्ती। आकाशं शुष्कविच्छिन्नदेहगदाभिः पूर्णम्; सा अपि स्वयमेव आत्मनं मेघगम्भीरश्यामलरूपाम् पश्यति। पद्ममालाभिः सर्वशिरःचक्रैश्च भूषिता, सा महाकल्पे नृत्यमानायाः स्वप्रभया प्रकाशते।