ततः तेन, भगवन् ब्रह्मन्, स आकाशे महाविद्याधरः अभवत्, मुक्ताहारकङ्कणभूषितः, क्रीडासभासु रममाणः। स कमलवदनाङ्गनानां रविरिव, पुष्पधनुर्धरः मनोहरः, विद्यााधरयोषितां प्रियः, गन्धर्वपुरीभूषणं चासीत्। द्वादशसूर्यलोके कल्पान्तं सम्प्राप्य, पतङ्ग इव वह्नौ, स भस्मसात् अभवत्। ततो, विश्वसृष्टिशून्ये व्योम्नि, तस्य संस्कारः नीडहीनपक्षिण इव विचरन् आसीत्। अनन्तरं, कालेन नूतनं विस्मयकरं सृष्टिप्रारम्भं सम्पादिते, ब्रह्मरात्रेः विपर्यये, संसारकलकलः प्रवर्तितः। तदा तस्य संस्कारः वातवाहितः भूमौ नूतनसृष्ट्यां ब्राह्मणभावं प्राप्तः। स सुतः, महर्षे, वसुदेव इति विख्यातः, पण्डितमध्ये जातः, सर्वशास्त्रपारगः अभवत्। स विद्यााधरत्वं कृतवान्, महर्षे, अद्य तव पुत्रः समङ्गातटे तपस्यति। स विविधदुष्कृतवासनाबलात्, बबूलिकरञ्जविवरान्, वृद्धयोनिषु, गहनकाननानि च विचरन् अभवत्। जटिलः, मुण्डमालाधरः, सर्वेन्द्रियनिग्रही, तत्रैव अष्टशतानि वर्षाणि दृढतपसि स्थितः। यदि इच्छसि, महर्षे, तं चञ्चलमानसं पुत्रं द्रष्टुम्, तदा शीघ्रं ज्ञानचक्षुः उद्घाट्य पश्य। यदा जगन्नाथः एवं उक्तवान्, तदा मुनिः समदृष्ट्या, ज्ञानचक्षुषा पुत्रस्य कल्याणं चिन्तयामास। क्षणेनैव, प्रत्यभिज्ञाशक्त्या, स पुत्रकथां सर्वां बुद्धिदर्पणे ददर्श। ततः भृगुः समङ्गातटात् स्वदेहं पुनः प्रविश्य, मन्दरस्यान्तः समये स्थितः। स विस्मयस्मितदृष्ट्या, विरक्तः स मुनिः, कालं निरीक्ष्य, विरक्तप्रियायै एवं वचनं उवाच— "भगवन्, भूतभविष्यनाथ, वयं शिशवः, निर्मलाः; केवलं त्वद्वद् बुधाः एव त्रिकालदर्शिनः, शुद्धबुद्धयः। एष संसारपन्थाः, नानारूपपरिवर्तनयुक्तः, असत्योऽपि सत्यमिव प्रपञ्चयन्, स्थिरानपि मोहयति। त्वमेव, देव, यत् अन्तः स्थितं, तस्य चित्तवृत्तेः स्वरूपं जानासि, या मायाविनः प्रपञ्चवत् मोहजननी। भगवन्, श्रूयते मम पुत्रस्य मृत्युः नास्ति; तस्मात् म्रियमानं दृष्ट्वा मोहं प्राप्तवान्। चिन्तितवान्—'कालः मम पुत्रं नीतवान्, यस्यायुः न समाप्तम्'—परन्तु, भगवन्, भाग्यप्रेरितः, तव शापः मयि प्रवर्तितः। परं, संसारमार्गविदः वयं न हर्षदुःखयोः वशं गच्छामः। कश्चिद् कुप्यति दुष्कर्तरि, कश्चिद् प्रीतिं गच्छति सुकर्तरि—एष एव लोकव्यवहारः, भगवन्। एतत् कर्तव्यं, एतन्न कर्तव्यम्—एष लोकनियमः, यावद् जीवति; यथा वह्नौ तुष्णि, तापः, दाहः, इत्यादयः दृश्यन्ते। यः मन्यते—'एतत् ग्राह्यम्, एतत् त्याज्यम्'—तस्य लोकस्थितिः त्याज्या, जगद्गुरो। वयं, पुत्रदर्शनरहिताः, चिन्तिताः, तव समीपं प्राप्ताः; एष एव वक्तव्यः। इदानीं, भगवन्, तव स्मरणेन, समङ्गातटे पुत्रं मया दृष्टम्; एवं स मया दृष्टः। मन्ये, लोकेषु द्वे शरीरे न स्तः; केवलं मन एव शरीरं, येन विश्वं कल्प्यते। यथार्थं ब्रह्मन्, त्वया उक्तं—मन एव अस्माकं शरीरम्; कल्पनया तदेव देहं निर्माति, घटकार इव घटम्। यद् अप्राप्तं निर्माति, यच्च कृतं तत् क्षणेन विनाशयति; मनः कल्पनया, मोहात्, बालः क्रीडनकेन इव, क्रीडति। एवं भ्रमस्वप्नमिथ्याज्ञानसंयोगे, तेजस्विन्यः शक्तयः मनसि गन्धर्वनगरकल्पनां वहन्ति। स्थूलदृष्ट्याश्रये, महर्षे, द्वे शरीरे इति कथ्यते—मानसम्, देहश्च। एष त्रैलोक्यं केवलं मनःकल्पनासृष्टिः; सा विशालप्रतीतिः, न सत्यं नासत्यं, महर्षे। मनोदेहभेददृष्टिवासनया, तद्भावबलात्, अज्ञानात्, द्विचन्द्रवद्, एष विविधता जायते। दृढभेदाभ्यासात्, मनः सर्वत्र घटपटवनेत्यादीन् पृथक् पृथक् पश्यति। 'अहं दुर्बलः, अत्यन्तदुःखी, मोहितः' इत्यादयः विचाराः जायन्ते; मनः स्वयंकल्पितान् एतान् चिन्तयन् संसारं प्रविशति। यदा तु 'एषा कल्पना कृत्रिमा, न मम, अहं न पतामि' इति ज्ञायते, तदा मनः तस्मात् विमुक्तं शान्तं, नित्यं ब्रह्माप्नोति। यथा सागरतीरे, अनन्ततरङ्गसमुच्चये, मनोहराः मृदुलतरङ्गाः अनुक्रमेण जायन्ते, तथा जलं—शान्तं, विशुद्धं, अमृतोपमं, विशालम्, महातेजस्वि च—तत्र त्रिधारतरङ्गः, स्वस्वरूपं चिन्तयन्, 'अहं त्रिधारः' इति स्वकल्पनां करोति। यदा सः भङ्गं गच्छति, रूपं नश्यति, तदा 'अहं भग्नः' इति मन्यते, तस्यां चिन्तायां, यथाकल्पनं, भूमौ पतति।