असत् मनसा कल्प्यते, तत् सत् इव दृश्यते; परं शरीरं नश्यति। एकक्षणे मनः काचिद् बालक्रीडनकवत् मृन्मयपुरुषं निर्माति। अत्र हि मन एव पुरुषः, तेन यत् क्रियते तत् कृतम् इति स्मर्यते। कल्पनया बद्धः, कल्पनाक्षये मुक्तिम् आप्नोति। एषः शरीरः, एषः नेत्रम्, एषः अङ्गम्, एषः शिरः—एषा एव मनसः विकारवृद्धिः उच्यते। मन एव जीवः, बुद्धिः विवेकः, अहंकारः आत्माभिमानात् जायते, ततो विविधता उपजायते। शरीराभिमुख्येन मनः स्वशक्त्या अन्यानि शरीराणि अपि स्वम् इव दृश्यमानानि अनुभवति। यदि मनः वस्तुतः पश्यति, तर्हि शरीरस्य मिथ्याभावं परित्यज्य परमशान्तिम् अधिगच्छति। एवमेव तव पुत्रस्य मनः, यत् त्वयि समाधिस्थितम्, स्वस्य काममार्गे दूरं दूरतरं गतवन्। सः उषणः-शरीरं मन्दरगुहायां परित्यज्य, विहङ्ग इव स्वनीडात् स्वर्गलोकं गतवान्। तत्र मन्दारवनेषु, पारिजातगृहेषु, नन्दनकाननकुञ्जेषु, लोकपालनगर्यः च, सः महाबलवान् विश्वाचीं दिव्यसुन्दरीं अष्टचतुर्युगपर्यन्तम् मधुपः इव पद्मिनीं सेवमानः स्थितवान्। स्वसंकल्पजगति तीव्राभिलाषयुक्तः, पुण्ये क्षीणे, निशाश्लेषे तमालिका इव लीनः अभवत्। शिरसि शुष्कपुष्पमालया, गात्रेषु स्वेदबिन्दुभिः, सः सा च कालपरिपक्वफलवत् पतितौ। दिव्यदेहम् उत्सृज्य, सः सूक्ष्मशरीरत्वेन व्योम्नि प्रविष्टः, ततः आकाशतत्त्वं प्राप्य, मृत्युलोके भूमौ जातः। दशार्णे द्विजः, कोसले राजा, अङ्गमहारण्ये मत्स्यजीवी, त्रिनदीतीरे हंसः अभवत्। पौण्ड्रेषु सूर्यवंशी राजा, साल्वे भक्तः, विद्यातपः युगपर्यन्तं, मुनिपुत्रः प्राज्ञः धन्यः च। मद्रे अधिपः, ततो वसुदेवनामकः यतिः, समङ्गातटे वसन्। अन्यत्रापि विचित्रस्थलेषु, स्ववासनाबलात्, तव अयं पुत्रः अनेकेषु विविधयोनिषु विचरन् अभवत्। विंध्यकानने गोपालकः, केकये व्याधः, सौवीरे उपराजः, त्रिगर्ते देशाध्यक्षः। किरातेषु वेणुवने, अरण्ये मृगः, ताळतले सर्पः, तमालवृक्षे वनचटका च अभवत्। एषः तव पुत्रः मन्त्रविदां श्रेष्ठः भूत्वा, कदाचित् विद्यासिद्धिदायिनीं विद्यां जपन्, महाविद्याधरः आकाशे अभवत्—मुक्ताहारकङ्कणभूषितः, क्रीडासभासु रममाणः। सः पद्ममुखीनां कन्यानां दिनकर इव, पुष्पधन्वा इव अन्यः, विद्याधरीणां प्रियः, गन्धर्वपुरीशोभा च अभवत्। द्वादशसूर्यलोके कल्पान्ते, पतङ्ग इव वह्नौ भस्मीभूतः। ततः, विरचितजगद्भूमौ शून्ये व्योम्नि, तस्य संस्कारः नीडरहितपक्षिणिव विचरन् अभवत्। पुनः, समये नवोत्पत्तौ, ब्रह्मरात्र्याः विपरिवर्तने, संसारविलासः प्रवृत्तः। तदा तस्य संस्कारः वातनियोजितः, नवसृष्टौ भूमौ ब्राह्मणभावम् आपन्नः। सः बालकः वसुदेवः नाम्ना, पण्डितेषु जातः, सर्वशास्त्राणि अधीतवान्। युगपर्यन्तं विद्याधरः भूत्वा, अद्य त्वं महर्षे, तव पुत्रः समङ्गातटे तपस्यति। विविधान् दुष्करवासनाबलात्, वेल्लुवृक्षखण्डेषु, जरायुजजातिषु, गहनकाननदुर्गेषु च विचरन् अभवत्। जटामण्डलधारी, अक्षमालायुक्तः, सर्वेन्द्रियनिग्रहे स्थितः, अत्रैव अष्टशतानि वर्षाणि दृढतपाः स्थितवान्। यदि इच्छसि, महर्षे, तं चपलमनस्कं पुत्रं द्रष्टुम्, तर्हि शीघ्रं ज्ञानचक्षुः विमोच्य तं पश्य। जगन्नाथेन एवं उक्ते, महर्षिः समदृष्ट्या ज्ञानचक्षुषा पुत्रस्य कल्याणं चिन्तयन्। सः तु क्षणमात्रेण, प्रज्ञाबलेन, स्वपुत्रचरित्रं बुद्धिदर्पणे स्फुटम् अपश्यत्। ततः भृगुः समङ्गातटात् आगत्य, स्वशरीरे पुनः प्रविष्टः, मन्दरशैले नियतसमये स्थितः। विस्मयस्मितमुखः, विरक्तः ऋषिः कालं निरीक्ष्य, विरक्तप्रियायै अपि, इदं वचनम् उवाच—"भगवन्, भूयः-भविष्ययोः ईश्वर! वयं बालका इव निर्मलाः; त्वद्वद् त्रिकालदर्शिनः निर्मलचित्ताः केवलं विद्वांसः। एषः संसारपन्थाः, रूपविकल्पसम्पूर्णः, असत्यः सन् अपि सत्यमिव दृश्यते, स्थिराणामपि मोहं जनयति। त्वमेव, भगवन्, अन्तःस्थितं मनः प्रवृत्तिं, मायासृष्टिं, मायाविनः क्रीडामिव, जानासि। भगवन्, अस्य पुत्रस्य मृत्युः नास्ति इति श्रूयते; तस्मात् मृतं दृष्ट्वा अहं मोहं गतवान्। 'कालः अप्राप्तायुः पुत्रं मम गृहीत्वा गतः' इति मे अभवत्; भगवन्, भाग्यवेगेन तव शापः मयि व्यक्तः।