ततः मुने, त्वं रोषं मा कुरु; दुःखसमये एवमेतद्व्यवस्थितं, घटनानां क्रमः एवं प्रवर्तते। वस्तुतः, यथा यथा विषयाः प्रवर्तन्ते, तथैव तानि स्वभावेन सन्ति; सत्यं हि विप्लवमध्ये अपि दृश्यते। न वयं अधिकारवशेन न वा गर्वेण प्रेर्ये; केवलं आवां आवश्यकतानुगता एव, तस्यैव शक्त्याधीनौ तिष्ठावः। यः आवश्यकताबलेन स्वधर्मानुसरणं करोति, स एव पण्डितः; न तु गर्ववशीकृताः। कुशलः कर्मसु एव कर्माणि करोति, सुषुप्तिपदं आश्रित्य; न तु तान्यन्यकारणेन विनाशाय सन्ति। क्व सा विज्ञानमयी दृष्टिः, क्व सा महत्ता, क्व सा स्थैर्यम्? किं त्वं सर्वविदिते मार्गे अन्धवत् भ्रमसि? त्रिकालशुद्धदर्शने अपि चित्ते धृत्वा, किं त्वं जगतः प्रवृत्तिम् अपश्यन्, मूढवत् मोहं गच्छसि? आत्मसुतस्य स्थितिं न विचिन्त्य, या स्वकर्मफलपरिपाकजन्याः, सर्वज्ञः सन्, किं त्वं मां व्यर्थं शप्तुम् अर्हसि? न जानासि किम्, मुने, यत् इह सर्वदेहिनां देहद्वयं भवति—एकं स्थूलं, अपरं मनोमयं इति। तत्र स्थूलदेहः जडः, नाशपरायणः; मनः तु चपलत्वात्, क्लेशैः न क्षीयते। यथा सारथिः चत्वारः अश्वान् नियच्छन् रथं चालयति, तथैव मनसा प्रेरितः अयं देहः स्वकर्माणि करोति। असत्यं कल्प्यते, सत् देहः विनश्यति; क्षणमात्रेण मनः मृन्मयं पुरुषं निर्माति, बालकवत्। अत्र मन एव पुरुषः; यत् तेन कृतं, तत् कृतं इति कथ्यते। कल्पनाबन्धनात् बद्धः, कल्पनाक्षयात् मुक्तः। अयं देहः, अयं नेत्रं, अयं अङ्गं, अयं शिरः—एषा मनसः विकारप्रवृत्तिः इत्युच्यते। मन एव जीवः, बुद्धिः विवेकः, अहङ्कारः आत्माभिमानात् जायते, ततो विविधता। देहाभिमुख्येन मनः स्वबलात् स्वदेहम् अन्यदेहांश्च स्थूलवत् पश्यति। यदि मनः यथार्थदर्शी भवति, तर्हि देहाभिमानं त्यक्त्वा परमशान्तिं प्राप्नोति। तव पुत्रस्य तत् मनः, त्वयि समाधिस्थं सन्, स्वेच्छया मार्गे दूरं दूरतरं गतम्। मन्दरगुहायां उशणसः देहं परित्यज्य, सः पक्षिवत् कुटुम्बात् निर्गत्य, दिव्यम् आलयं गतः। तत्र मन्दारवनेषु, पारिजातगृहेषु, नन्दनकाननपुंजेषु, लोकपालनगर्यां च, सः महाबलवान् विश्वाच्याः दिव्यायाः सौन्दर्याय, अष्टचतुर्युगपर्यन्तं, मधुकरेण कमलम् इव सेवां चकार। तत्र स्वसंकल्पेन निर्मिते लोके तीव्रतृष्णया युक्तः सन्, पुण्यक्षयात् रात्रौ तुषारमिव लीयते स्म। शिरसि म्लानपुष्पमाल्यः, श्रान्ताङ्गः, स्वेदबिन्दुभूषितः, तया सह कालपरिपाकेन फलवत् पतितः। तत् दिव्यरूपं परित्यज्य, सूक्ष्मशरीरत्वेन व्योम्नि प्रविष्टः, ततो भूतेषु आकाशं सम्प्राप्य, पृथिव्यां जातः। सः दशार्णे द्विजः, कोसले राजा, अङ्गमहारण्ये मत्स्यजीवी, त्रिनद्याः तटे हंसः अभवत्। पौण्ड्रदेशे सूर्यवंशी नृपः, साल्वे भक्तः, युगाय विद्या-धरः, मुनिपुत्रः प्राज्ञः, धन्यः च। मद्रदेशे नृपतिः, पुनः वासुदेव इति ख्यातः कौमारब्रह्मचारी, समङ्गातटे वसन् अभवत्। अन्येषु विचित्रदेशेषु अपि, स्वसंस्कारबलात्, सः तव पुत्रः नानाजन्येषु अनन्तेषु योनिषु विचरन्। विन्ध्यकानने गोपालकः, केकये व्याधः, सौवीरे सामन्तः, त्रिगर्ते देशाध्यक्षः। किरातेषु वेणुवने, अरण्ये मृगः, ताले सर्पः, तमालद्रुमे श्येनः अभवत्। एवं मन्त्रकुशलानां अग्रणीः जात्वा, सः विद्या-धरतां प्रददाति विद्याम् अपठत्। तेन, ब्रह्मन्, सः आकाशे महाविद्याधरः अभवत्, मुक्ताहारकङ्कणभूषितः, क्रीडासभासु रममाणः। सः कमलवदनाङ्गनानां सूर्यवत्, पुष्पधनुर्धरः मदनवत्, विद्या-धराङ्गनानां प्रियः, गन्धर्वपुरसौम्यः अभवत्। द्वादशसूर्यलोके कल्पान्ते सम्प्राप्ते, सः पतङ्ग इव वह्नौ भस्मसात् अभवत्। तदा, सृष्टिशून्ये महाव्योम्नि, तस्य संस्कारः कुटुम्बरहितपक्षिवत् विचरन्। यदा कालः नूतनां विलक्षणां सृष्टिं समारभत, ब्रह्मरात्रेः विपर्यये, संसारकलकलः प्रवृत्तः। तदा तस्य संस्कारः वातेन नीतः, सृष्ट्यादौ ब्राह्मणत्वं प्राप्य, पृथिव्यां जातः। सः बालकः वासुदेव इति ख्यातः, मुनिमध्ये जातः, सर्वशास्त्रविशारदः अभवत्। युगाय विद्या-धरः जात्वा, अद्य, महर्षे, तव पुत्रः समङ्गातटे तपस्यति। नानाव्यसनवशात्, बबूलिकरञ्जकुञ्जेषु, जरा-योषितां गर्भेषु, घनद्रुमदुर्येषु च, सः चरन्। जटिलः, मालयुक्तः, सर्वेन्द्रियनिग्रहकृत्, अत्रैव अष्टशतानि वर्षाणि दृढतपाः स्थितः।