मन्त्रसाधनस्य सिद्ध्याऽनन्तरं सः विद्यााधरः अभवत्। तत्रैकं कल्पं विद्यााधरनगर्यां सुखं भोगं भुञ्जानः वासं अकरोत्। कल्पान्ते समुपस्थिते, सृष्ट्याः पुनरारम्भे, सः वायुवत् रूपं धृत्वा, पुनः ऋषेः पुत्ररूपेण अभवत्। ततः, ऋषिसंयुक्तः सः घोरं तपः अकरोत्, मेरुशिखरे गुहायां निष्कलङ्कः एकं मन्वन्तरं निवसन्। तत्र मृग्याः पुत्रः तस्य जातः, मानुषरूपधारी। पुत्रस्नेहात् सः क्षणेन गाढमोहग्रस्तः अभवत्। सः निरन्तरं चिन्तयन्—"मम पुत्रः धनवान्, गुणवान्, चिरंजीवः भवतु"—सत्यनिष्ठां त्यक्तवान्। धर्मचिन्तनात् विमुखः, पुत्रस्य सुखार्थं भोगचिन्तनं कुर्वन्, आयुः समाप्ते मृत्युः तं गृहीत्वा, वायुमिव सर्पः, अपाहरत्। तस्य चित्तं केवलं भोगे स्थिरं, चेतनायाः गमनसमये, मद्रराजस्य पुत्ररूपेण पुनर्जातः, मद्रदेशस्य अधिपतिः अभवत्। दीर्घकालं मद्रदेशे शत्रून् विजित्य राज्यं कृत्वा, तत्र वृद्धावस्था तं पद्मे हिमशीतलता इव व्याप। सः मद्रराजस्य शरीरं त्यक्त्वा, तपस्वी ऋषिपुत्रः पुनः अभवत्। स तपस्वी, महाविवेकसंपन्नः, दुःखरहितः, समङ्गा महानदीतीरे तपः अकरोत्। भृगुपुत्रः, जन्मविपाकानुसारं शरीरपरम्परां अनुगम्य, समङ्गातीरे दृढवृक्षवत् सुखेन वासं अकरोत्। दीर्घकालान्तरं, तस्य शरीरं वातरविसूर्यदग्धं भूमौ पतितम्, छिन्नमूलवृक्षवत्। तस्य मनः विविधसुखानां, विविधावस्थायाः अनुचरं, मृगवत् वनानि भ्रमन्। मनः संकुलं, व्याकुलं, सर्वत्र चक्रवत् भ्रमन्, अन्ते समङ्गातीरे विश्रामं प्राप्नोत्। शुक्रः, शरीररहितः, तं सुकुमारं, स्थिरं, अनन्तघटनासंकुलं संसरणावस्थां अनुभवन् स्थितः। तस्य शरीरं, मन्दरगिरिशिखरे स्थितं, तपोध्वनिना शुष्कं, केवलं त्वचि अवशिष्टम्। शीतलवायुः शरीरच्छिद्रेषु प्रवहन्, सुखदुःखान्ते कौशिकवत् गायति। प्राणस्मरणे, जीवश्वासे, वनभूमौ तीव्रवायुनाट्ये, अश्रूणि विसृजति। दुःखितं मनः, भूमौ पतितं, दन्तपङ्क्त्या उज्ज्वलमेघवत् हास्यं करोति। नेत्रगर्ते, वनकूपवद्, रिक्तता प्रकाश्यते। तपोध्वनिना दग्धा, वर्षजलभारात् सिक्तः, वातधूलिना आवृतः, पापवद् लिप्तः। शुष्ककाष्ठवत् डोलन्ती, वर्षारम्भे पतन्ती, घूर्णमानवृष्ट्या क्षिप्ता। पर्वततीरे नदीवृष्ट्याः प्रवाहे, तीक्ष्णवायुनाः शीतलता, वनशिलावत् स्थितः। वल्गुमृगयन्त्रवत्, शुष्कनाभिसूत्रैः, शुद्धा, किंतु घण्टारवयुक्ता, वनदेवीवीणावद् त्वचा पेटीभूतः। तपस्विस्थानं तत्र, रागद्वेषरहितं, भृगुतपसा, पशुपक्षिभिः न भक्षितम्। भृगुं, नियमपालनात् कृशशरीरं, तपस्यां मनः विचरन्, वातेन रक्तं निष्कास्य, दीर्घकालं महान्शिलासु शरीरं स्थितम्। सः, पुत्रं न अग्रे पश्यन्, नम्रवदनं न दृष्ट्वा, केवलं धर्मसीमानं, धर्मरूपं, पश्यन्। केवलं कालं, कङ्कालं, विशालं, दारिद्र्यरूपं, अनिष्टरूपं, पश्यन्। तस्य शरीरं, तपोध्वनिना शुष्कं, चर्म विदीर्णं, संधयः उत्क्षिप्ताः, शुष्कनाभिच्छायायां शुष्कबकः स्थितः। नेत्रगर्ते, शयाने वनकीटाः; तन्तुवायकीटाः, मक्षिकापञ्जरे निविष्टाः। पूर्वसुखस्थानं, शुभाशुभफलदं, नदीप्रवाहैः धौतं, शुष्कास्थिपुञ्जः हास्यं करोति। शुद्धकपालं, चन्द्रप्रभया दीप्तम्, शिवलिङ्गमस्तकस्य कीर्तिं उपहासयन्, कर्पूरलेपनवत्। ग्रीवा, दीर्घा, शुष्कभस्मरूपा, स्वरेखानुगता, रूपविस्तारवद्। ग्रीवा, मृद्वर्णा, मांसं नदीप्रवाहे धौतं, नासास्थिविशिष्टं, पूर्वरूपसीमानं धारयति। दीर्घग्रीवा, मुखं ऊर्ध्वं, श्वासविसर्जनं व्योमगर्ते विलीनं इव पश्यति। शिंशपाद्यङ्गानि, द्विगुणविस्तारं, अनन्तदेशमापनं, दीर्घयात्राश्रमभीतया क्षीणानि। गहननाभिगर्ते, शेषत्वचा शुष्किता, मूढानां हृदयशून्यता दर्शयति। शुष्ककङ्कालं, गजसन्निभं दृष्ट्वा, भृगुः उत्थितः, न पूर्वसंपर्कं न भविष्यसंपर्कं स्मरन्। तस्य दर्शनसमये, भृगुः चिन्तयामास—"एषः मम पुत्रः किल, यस्य जीवः पूर्वं गतः?"—इति क्षणेन। केवलं पुत्रस्य यौवननाशं स्मरन्, त्वरितं तीव्रं महद् क्रोधं कालस्य प्रति तस्य अन्तः उत्पन्नम्।