दीर्घकालात् अनन्तरं, चञ्चलतया मनसः तथा दैवबलात्, तयोः पतिपत्न्योः परस्परं अप्रियता अभवत्। तत्र सः सारङ्गः, वृद्ध्याऽऽकुलितः, शरीरस्य पतनाय समीपः, श्वासे शिथिलः, शुष्कपर्णस्य इव रूपं प्राप्नोत्। पत्नीपुत्रेषु वैराग्येन, अतिवृद्ध्याऽऽकुलितः, शक्तिहीनः शरीरः मृत्युम् आमन्त्रयत्। तस्य राज्यं सारहीनं, दुःखस्य अधिकता उद्घोषिता, तत्र मोहः घनः अभवत्—वनरक्षसस्य इव घनता। मोहस्य अन्धगर्ते पतितः, सुखेषु सततं आसक्तः, विवेकहीनः, अज्ञानः, दुष्टजनानां सेवकः अभवत्। तत्र मृत्युः तं आकर्षत्, यस्य हृदयं तृष्णया ग्रस्तम्, सर्पेण भुजङ्गेन इव व्याघ्रः, मन्दूकं इव असहायं, विलपन्तं च। ततः, शुभाशुभकर्मफलानुभवात्, अन्यशरीरे, तस्य दुष्टभावनया, मत्स्यजीविनः रूपे जन्म अभवत्। तत्र, मत्स्यजीविनः कर्म कुर्वन् शतवर्षं, दुःखेन मनः क्षीणम्, वैराग्यं प्राप्नोत्। संसारः दुःखमिति चिन्तयन्, तस्मात् अवस्थात् पतितः, सूर्यवंशे महान् राजा अभवत्। तत्र, पुण्यभावनया, किञ्चित् ज्ञानम् प्राप्तवान्; राजशरीरं त्यक्त्वा, सर्वशिक्षकः गुरुः अभवत्। मन्त्रसिद्ध्याः फलात्, विद्याधरः अभवत्; युगपर्यन्तं विद्याधरनगर्यां सुखम् अनुभूतवान्। युगान्ते, वातरूपं धृत्वा, सृष्टौ पुनः आरम्भे, ऋषिपुत्ररूपे पुनः जन्म प्राप्नोत्। तत्र, ऋषिसंयोगेन, घोरतपस्यां प्रवृत्तः, मेरुपर्वतस्य गुहायां मन्वन्तरं दोषरहितः स्थितवान्। तत्र, मृगात् मानवस्वरूपः पुत्रः जातः; तस्मिन्नेव स्नेहेन, त्वरितं गम्भीरमोहः पुनः प्राप्तः। 'मम पुत्रः धनं, गुणं, चिरायुः च प्राप्तु' इति सततविचारैः, सत्ये स्थिरता त्यक्तवान्। धर्मचिन्तनात् विचलितः, पुत्रस्य सुखार्थं भोगविचारैः लीनः, मृत्युः तं जगराह—सर्पः वातम् इव—आयुः समाप्ते। सुखचिन्तनाय आसक्तः, चेतः निर्गच्छन्, मद्रराजस्य पुत्रः अभवत्, मद्रदेशस्य अधिपः च। दीर्घकालं मद्रदेशे राज्यं कृत्वा, सर्वशत्रुशान्तिः, तत्र वृद्धिः—शीतलता पद्मे इव—आगतः। मद्रराजस्य शरीरं, तपस्विगात्रं च त्यक्त्वा, पुनः ऋषिपुत्रः तपस्वी अभवत्। सः तपस्वी, महाज्ञः, दुःखरहितः, समङ्गा-महानदीतीरे तपः कुर्वन् स्थितः, हे राम। भृगुपुत्रः, शरीरपरम्परायाः अनुसरणेन, विविधजन्मस्थित्याः बाध्यः, समङ्गा-नदीतीरे सुखेन स्थितः, दृढवृक्षस्य इव। दीर्घकालात् अनन्तरं, तस्य शरीरं वातसूर्याभ्यां क्षीणम्, मूलच्छिन्नवृक्षस्य इव भूमौ पतितम्। तस्य मनः, विविधसुखानां अनुभवेन, विविधावस्थासु विहरन्, मृगस्य इव वनानि भ्रमन्। मनः, कुपितं, भ्रमितं, सर्वत्र चक्रस्य इव परिभ्रमन्, अन्ते समङ्गा-तीरे विश्रामम् प्राप्नोत्। शुक्रः, देहहीनः अपि, तं संसरणस्थितिं अनुभवति, अनन्तघटनाव्याप्तां, सूक्ष्मां दृढां च। तस्य शरीरं, मन्दरपर्वतस्य शिलायाम् स्थितं, तपःप्रभायाः विस्तारात् शुष्कम्, केवलं त्वचा शेषितम्। वातस्य शीतलता शरीरछिद्रेषु प्रवहन्, तत्र काकी इव गायति, गमनदुःखान्तस्य आनन्दात्। प्राणस्मरणे, श्वासे इव अश्रूणि स्रवति, वनभूमौ तीक्ष्णवातखेलनेन विक्षिप्तम्। तस्य मनः, दीनम्, अस्तित्वभूमौ गर्ते पतितम्, हसितम् इव, दन्तपङ्क्तिः श्वेतमेघात् अपि उज्ज्वलतरं द्योतयति। तस्य नेत्रयोः विवरैः, तद्वस्तुत्वं, स्वरूपशून्यता दर्श्यते—वने कुञ्जरस्य विवरस्य इव। तापेन दग्धा, वर्षजलभारात् सिक्तः, वातोत्थधूलिना आवृतः, पापकृत्यैः इव कलुषितः। शुष्कद्रुमस्य इव कम्पमानः, पतने शब्दं कुर्वन्, मेघागमनकाले वर्षधारया क्षिप्तः। पर्वततीरे नदीस्रोतसां प्रवाहे सिक्तः, तीक्ष्णवातेन शीतः, वनशिलायाः इव स्थितः। विकटी, शुष्कनाड्यः तन्तुवत्, निर्मला अपि शब्दं कुर्वन्, वनदेव्याः वीणायाः इव, उदरम् शून्यत्वचा निर्मितम्। तत्र, तदाश्रमः, रागद्वेषरहितः, भृगुतपस्याः महत्त्वात्, पशुपक्षिभिः न भक्षितः। भृगुपुत्रस्य मनः, यमसंयमेन कृशशरीरः, तपस्यां भ्रमन्; तस्य शरीरं, रक्तं वायुनाऽपकृतम्, महाशिलायां दीर्घकालं स्थितम्। सः, विनतवदनं पुत्रं पुरतः न पश्यति; केवलं धर्मसीमां पश्यति, धर्मरूपेण स्थिताम्। केवलं कालं, कङ्कालं, विशालं, पुरतः स्थितम्, दारिद्र्यरूपेण दुःखं, शरीररूपेण पश्यति। तापेन कृशशरीरः, त्वचा विदीर्णा, सन्धयः उन्नताः, शुष्कपेटे छायायां शुष्कमण्डूकः विश्रामति। नेत्रगर्ते, वनकीटकाः शय्यां कुर्वन्ति; रेशमकृमिसमूहः, मक्षिकापञ्जरं तन्तुना निर्मितम्। एवं, भृगुपुत्रस्य संसरणकथा, विविधशरीरगमनम्, सुखदुःखानुभवः, वैराग्यप्राप्तिः, पुनर्जन्मानि, तपस्याः महत्त्वम्, तथा शरीरस्य विकृतिः, मोहस्य घनता, सर्वं समङ्गा-नदीतीरे स्थितस्य तपस्विनः अनुभवः, रम्यं, गम्भीरं च दृश्यते।