दशार्णदेशे द्विजश्रेष्ठः प्रथमं भोजनात्सम्प्राप्तगर्भः अभवत्। मालवदेशे च राज्ञः महान् सौभाग्येन स्त्री गर्भवती अभवत्। तत्र बालकः तत्र च बालिका अभिवृद्धौ जातौ; पूर्वदम्पती पुनः पृथिव्यां जन्म लेभाते, इव दिवः पतितौ। षोडशवर्षे प्राप्ते, शुक्रः सारङ्गनामधेयः, सौम्यः, युवा, समृद्धः ब्राह्मणबालकः पितुः गृहे आसीत्। असुरा कन्या मालानाम्नी, मधुपक्ष्मा, राजमहलमध्ये कन्या रूपेण वर्धमाना, इव वनसंपन्ने लता, शोभां प्राप्नोत्। ततः सा राजकुमारी, शुद्धहृदा, शङ्करं पुष्पमालाभिः पूजयन्ती, सततं प्रार्थयति—"पूर्वसिद्धं पतिं लभेयम्।" अनन्तरं मालवराज्ञः यज्ञे, ब्राह्मणसमाजे समागते, मालान्या सारङ्गः तत्र दृष्टः, यः पितुना सह आगतः। सारङ्गं दृष्ट्वा, सा रूपदोषविहीना, पूर्वस्नेहस्मरणात् प्रेमपूर्णा, प्रेमनिर्युक्ताङ्गी, इव चन्द्रकान्ता चन्द्रस्पर्शेन, शोभां प्राप्नोत्। तदा यज्ञमण्डले मालवराजकन्या मालाऽपि दशार्णदेशीयं यवान् ब्राह्मणं पतिम् अचिनोत्। कालक्रमेण विवाहानन्तरं, वृद्धः दुर्बलः मालवराजः सम्पूर्णं राज्यं तस्मै दत्त्वा वनं गतः। सारङ्गः तया सह मालवराज्यं इन्द्रवत् शतशरदं सुखेन शासनं कृतवान्। दीर्घकालेन, चञ्चलचित्तत्वेन दैवबलात्, तयोः पतिपत्न्योः परस्परं अप्रियता अभवत्। सारङ्गः वृद्धत्वेन क्लान्तः, पतनाय योग्यशरीरः, श्वासे शिथिलः, शुष्कपर्णसदृशः अभवत्। पत्नीपुत्रेषु वैराग्येन, अतिवृद्धत्वेन, दुर्बलशरीरः मृत्युम् अङ्गीकारयत्। यस्य राज्यं सारहीनं, दुःखस्य अतिप्रकटनं, तस्य मोहो गहनः, इव वनरक्षसः। मोहकूपे पतितः, सततं विषये आसक्तः, विवेकहीनः, अज्ञानः, दुष्टजनानुगतः। मृत्युः तं कामग्रस्तहृदयम्, इव सर्पः भ्रङ्गं, अशक्तं रुदन्तं गृहीत्वा निनाय। ततः कर्मफलभोगानन्तरम्, शुभाशुभयोरनुभूत्याः, अन्यशरीरे, दुष्टभावेन मत्स्यबन्ध्यः अभवत्। तत्र मत्स्यबन्ध्यकार्यं शतवर्षं कृत्वा, दुःखेन मनः भग्नम्, वैराग्यं प्राप्तवान्। "संसारः दुःखमयः" इति चिन्तयन्, तस्मात् अवस्थात् पतित्वा, सूर्यवंशे महराजः अभवत्। पुण्यभावबलात्, ज्ञानं प्राप्तवान्; राजशरीरं त्यक्त्वा, सर्वेषां गुरुश्च आसीत्। मन्त्रसिद्ध्याः सिद्धिम् प्राप्त्वा, विद्याधरः अभवत्; एकं कल्पं विद्याधरनगरे रमितः। कल्पान्ते, वातरूपं धारयन्, पुनः सृष्टौ आरम्भे, मुनिपुत्रः अभवत्। तत्र, मुनिसंयुक्त्याः, घोरतपः कृत्वा, मेरुगुहायां निर्व्याजः एकं मन्वन्तरं निवसन्। तत्र मृगात् मानवाकृतिः पुत्रः जातः; तस्मिन् स्नेहात्, त्वरितं गम्भीरमोहः पुनः प्राप्तः। सदा, "मम पुत्रः धनवन्, गुणवान्, नित्यजीवी भवेत्" इति चिन्तयन्, सत्यनिष्ठां त्यक्तवान्। धर्मचिन्ता परित्यज्य, पुत्रसुखे आसक्तः, मृत्युः—इव सर्पः वातम्—तं आयुःक्षये गृहीत्वा निनाय। सुखे मनः स्थिरं कृत्वा, चेतनायाः निर्गमने, मद्रराजपुत्रः जातः, मद्रदेशस्य राज्ञः अभवत्। दीर्घकालं मद्रदेशे शासनं कृत्वा, शत्रुषु विजितेषु, वृद्धत्वं तत्र प्राप्तम्, इव शिशिरे पद्मे। मद्रराजशरीरं त्यक्त्वा, तपस्विवेषं च परित्यज्य, मुनिपुत्रः तपस्वी अभवत्। स तपस्वी, महाज्ञः, दुःखविहीनः, महानदी समङ्गायाः तटे तपः कृतवान्, हे राम। भृगुपुत्रः, शरीरपरम्परां अनुगम्य, जन्मविपाकात्, उत्तमसमङ्गातटे सुखेन स्थितः, दृढवृक्षसदृशः। दीर्घकालेन, वायुसूर्यस्य क्लेशेन शरीरं भूमौ पतितम्, इव मूले छिन्नवृक्षः। मनः, चञ्चलसुखानां विविधावस्थायां विचरन्, विविधवनानि इव मृगः भ्रमति। भ्रमितमनाः, विक्षिप्तः, सर्वत्र गच्छन्, इव चक्रं प्रवर्तितम्, अन्ते समङ्गातटे विश्रामं प्राप्तवान्। शुक्रः, शरीररहितः, तं संसरणावस्थां अनुभवति, घनघटनायुक्तां, सूक्ष्मां, स्थिरां च। तस्य शरीरं, मन्दरगिरिस्कन्धे स्थितम्, तपःप्रभावात् शुष्कम्, केवलं त्वचं शेषम्। वायुः शरीरछिद्रेषु शीतलः प्रवहन्, सा कौकिलसदृशी गायति, गमनक्लेशान्तसुखात्। प्राणस्मरणे, श्वासे इव, अश्रूणि विसृजति, तीव्रवायुनाट्येन वनभूमौ क्षिप्यते। दीनमनाः, जीवभूमौ कूपे पतितः, इव धवलमेघात् उज्ज्वलदन्तपङ्क्त्या हासमिव करोति। स्वशून्यता, स्वभावं, वनकूपस्य विवृतमुखेन, नेत्रगर्तेन दर्शयति। एवं, हे राम, शुक्रस्य जन्मान्तरपरम्परा, कर्मविपाके, मोहवशात्, सुखदुःखानां अनुभवः, अन्ते तपस्याः शान्तिः, शरीरपरित्यागः, चित्तनिश्चलता च प्राप्ता।