मन एव विश्वं, विश्वं च मनः—एते द्वौ नित्यं अविभाज्यौ। यदा मनः विक्षिप्तं भवति, तदा विश्वमपि विक्षिप्तं दृश्यते; परन्तु यदा विश्वे विक्षेपः सञ्जायते, मनः तावत् न अवश्यं विक्षिप्यते। एवमेतत्, यथा विशालं इदं प्रपञ्चरूपं मनसि प्रकाशते, तथा, हे पापरहित, स्पष्टदृष्टान्तेन मे निवेदय—कथमेतद् भवति इति। यथा देवानां, ऋषीणां, प्रेतानां च लोकाः मनसि स्थिरं प्रतिष्ठिताः, तथा अयं अपि लोकः मनसि एव प्रतिष्ठितः। यथा लवणराजः मायया मोहितः, चाण्डालत्वं प्राप्तवान्, तथा अयं लोकः अपि मनसि एव प्रतिष्ठितः। यथा भृगुपुत्रः भर्गवः, स्वर्गसुखेषु आसक्त्या, दीर्घकालं भोगाधिपतित्वं प्राप्तवान्, एवं अयं लोकः अपि मनसि एव प्रतिष्ठितः। एतस्मात्, हे प्रभो, कथं भृगुपुत्रः स्वर्गसुखेषु आसक्त्या भोगाधिपतित्वं प्राप्तवान्, संसारबन्धनं च प्राप्तः? शृणु, हे राम, पुरातनां कथां भृगुकालययोः संवादस्य, या मन्दरशैले तमालवनच्छायायाम् अभवत्। कदाचित्, मन्दरगिरिशृङ्गे, पुष्पभारवत्यां स्थले, पूज्यः भृगुः घोरं तपः तप्तवान्। तत्र तस्य तेजस्वी पुत्रः, युवान्, बुद्धिमान् शुक्रः, पूर्णचन्द्रसमप्रभः, पितरं सेवाम् अकरोत्, यथा सूर्यस्य प्रभा तस्य सदा अनुगच्छति। भृगुः तत्र उत्तमवने निरन्तरं समाधिस्थः आसीत्, स्थिरः, यथा शिला वनभूमौ उपविष्टा। शुक्रः तु बाल्ये, पुष्पशय्यायाम्, शुक्लोत्पलमय्यां, प्रवालद्रुमलोलायाम्, क्रीडन् अवसत्। स तु शुक्रः, परमपदं न प्राप्य, ज्ञानाज्ञानयोः मध्ये विचरन् आसीत्, यथा त्रिशङ्कुः मध्ये आकाशे लम्बमानः। कदाचित्, पितरि निरवधि निर्विकल्पसमाधिस्थे, स एकाकी, निर्बाधः, शत्रून् जितवत् नृपवत्, तत्र स्थितः। तत्र सः, आकाशे विहरन्तीं अप्सरसं अपश्यत्, यथा जनार्दनः क्षीरोदधिमध्यात् लक्ष्मीम् आलोकयेत्। सा च मन्दारमाल्यविभूषिता, मृदुलवायुस्पृष्टकेशा, नूपुरध्वनिसमन्विता, सुरभिसुगन्धिवातान्विता च आसीत्। सा सौन्दर्यतरुच्छाये लता इव, मदविह्वललोचना, चन्द्रकान्तिवपुषा तं देशं सुधामयं चकार। तां रूपवतीं दृष्ट्वा, तस्य मनः प्रमुदितम्, चञ्चलम् अभवत्, यथा पूर्णचन्द्रप्रतिबिम्बं सलिले विलसति। स कामबाणशतैः हृदि विद्धः, मनः चिन्तां च निगृह्य, सर्वेषु क्रियासु विलीनासु, तस्य चेतः तदीयं रूपम् एव अभवत्। स चिन्तयामास—"एषा स्त्री आकाशे, सहस्राक्षस्य निकेतने, अहं च स्वर्गं प्राप्तः, रम्याभिः सुराङ्गनाभिः भूषितः। एते तव देवाः, मन्दारमृदुलकुसुमविलसितकेशाः, सुवर्णप्रवाहकान्तिभिः देहैः दीप्ताः। एताः रमणीयाः स्त्रियः, नीलोत्पलवृष्टिसदृशदृष्टयः, हासप्रभाभिः उज्ज्वलाः, मृगाक्ष्यः, सुशोभनाः। एते तव वाताः, कौस्तुभमणिप्रभया दीप्ताः, परस्परं प्रतिबिम्बिताः, विश्वरूपसदृशवपुषः, तेजसा मदमत्ताः। एते गीतरवाः, ऐरावतसुगन्धलुब्धमधुकरैः अपि नावलोकिताः, गीयन्ते सुरसमूहैः। एषा सा दिव्या कन्या, मन्दाकिन्याः तटे, सुवर्णोत्पलश्वेतहंसमध्यगामिनी, कानने विश्राम्यति। एते लोकपालाः—यमः, सोमः, इन्द्रः, सूर्यः, वायुः, आपः, अग्निश्च—दीप्तज्वालाकान्तिभिः देहैः विराजन्ते। एष ऐरावतः, यस्य वदनं महादेवास्त्रैः विदारितम्, यस्य दन्तैः असुरराजमण्डलं विदारितम्। एते ये पृथिव्याम् अवस्थिता आसन्, ते दिवि नक्षत्ररूपेण विराजन्ति—चलन्मालाविलासिताः, चामरकुण्डलभूषिताः। एते विमानपङ्क्तयः, नानावनमणिमन्दिरविभूषिताः, सुवर्णछत्रशोभिताः, शोभमानाः। एते मेरुशृङ्गोत्थसुरसिकरैः विक्षिप्ता देवाः, गङ्गाजलतरङ्गाश्च मन्दारपुष्पयुक्ताः। एते इन्द्रवनमार्गाः, अप्सरोगणनर्तनोल्लासिताः, मन्दारकुसुमकिसलयवर्णिताः। एते वाताः, कुन्दपुष्पकोरकसुरभिमदवायवः, चन्द्रकान्तिरश्मिसदृशाः। एष नन्दनवनः, पुष्पलतागुच्छैः पूर्णः, परागरेणुशोभितः। अत्र नारदः तुंबुरुश्च, वीणास्वनमधुरैः रागैः, सुराङ्गनानां नृत्यरम्यतां वर्धयन्ति। एते पुण्यकृतः, नानारत्नाभरणभूषिताः, हृष्टाः विमानैः आकाशे विचरन्ति। एताः सुरस्त्रियः, मदमोहविभ्रममत्ताः, देवेश्वरं यथा वनलताः वृक्षान् आलिङ्गन्ति, सेवन्ते। एते कल्पवृक्षाः, चन्द्रकान्तिकुसुममालाविलसिता, मणिगुच्छसमुच्चयाः, फलद्रुमशाखाः रत्नभारिता। इदानीं, अहं इमं इन्द्रं, सिंहासनस्थं, द्वितीयं देवाधिपम् इव, ससम्मानं प्रणमामि। एवं मनसा निश्चित्य, शुक्रः शचीपतिं प्रणम्य, तत्र द्वितीयभृगुवत् सन्मानं प्राप। ततः शुक्रः, समुत्थाय, इन्द्रेण हस्तग्रहणेन समीपं नीतः, समीपे उपवेशितः, पूजितश्च। इन्द्रः तस्मै उवाच—"शुक्र, अद्य स्वर्गो धन्यः, तव आगमनेन शोभितः; कृपया चिरकालं अत्र वस।