ये येऽसत्यमनुसरन्ति, चित्तं च तुच्छस्वरूपं येषां, ये च स्वकालं केवलं व्योमवनविहारकर्मसु यापयन्ति, तान् निन्दनीयान् मन्ये। त्वं तु, महात्मा भूत्वा, लीनचित्तः सन्, संसृतिसागरस्य पारं गच्छित्वा, विशुद्धात्मा भव। दीर्घं विचार्यापि, चित्तात्मनि किंचिदपि अशुद्धं न दृश्यते। स एव न आगतेषु हृष्यति, न च अनागतस्य शोचति; सर्वचिन्तारहितः सन्, यदायाति तदेव अनुसरति। हे राघव, त्वया सर्वं ज्ञेयमवगतम्; सर्वकर्मणां प्रवृत्तयः सुकुमाराः सञ्जाताः इति मे मतिः। शरीरव्यापारातीतः सन्, वा शरीरे स्थित्वा, त्वं न शोके न हर्षे पत, त्वमेव निरामय आत्मा। यदा ते विशुद्धः सर्वगतः स्वयंज्योतिः आत्मा वर्तते, हे राम, तदा सुखदुःखयोः, जन्ममरणयोः वा कुतः सम्भवः? त्वं बन्धविरहितः सन्, कुतः बन्धुनां दुःखेषु शोचसि? अद्वितीय आत्मनि सति, के बन्धवः? यत् दृश्यते, तद् केवलं शरीरपरमाणुसमूहः; आकाशकालभेदोत्पत्तेः आत्मा न जायते न वियति। त्वं च नश्वरः न सन्, किं 'विनश्यामि' इति शोचसि? मृत्युवर्जिते शुद्धात्मनि, कः विनाशः? यथा घटभङ्गे घटान्तःस्थानमाकाशं न नश्यति, तथा शरीरनाशे त्वं न नश्यसि। यथा मरीचिकातरङ्गोपशमे तापनाशः, तथा शरीरनाशे आत्मा न विनश्यति। किं तेऽन्तःकामः उदेति? एषा अन्तःमोहा निरर्थका। अद्वितीय आत्मा स्वातिरिक्ते किम् इच्छेत्? हे राघव, यद् यद् श्रूयते, स्पृश्यते, दृश्यते, रमणीयं वा घ्रायते, तस्माद् आत्मनः पृथक् किञ्चिदपि नास्ति। सर्वेऽपि शक्तयः तस्मिन्नेव आत्मनि वसन्ति; ताः प्रकट्य व्याप्यमानाः, आकाशे रिक्ततुल्याः। हे राघव, यदा चित्तं स्थिरं भवति, तदा विश्वं तस्य गर्भे एव दृश्यते; त्रिविधप्रक्रियया जनाः संसारे भ्रम्यन्ति। यदा चित्तशमः, संस्कारनाशः, कर्मनिवृत्तिः च साध्यते, तदा एषा माया विनश्यति। अस्मिन्संसारयन्त्रे, बलवती यानत्रिज्या संस्कारः; तां त्वं प्रयत्नेन छिन्धि, हे राघव। अज्ञातेऽस्मिन् संस्कारे महान् मोहः जायते; ज्ञाते तु अनन्तानन्ददायिनी स्यात्, ब्रह्मणि लीयते। ब्रह्मणः आगत्य, अस्मिन्संसारे क्रीडया स्थित्वा, पुनः ब्रह्मस्मरणं कृत्वा, तत्रैव लीयते। हे राघव, शिवात्, निराकारात्, अमेयात्, सर्वदुःखवर्जितात्, सर्वे भूतानि उत्पद्यन्ते, यथा प्रकाशः दीपात्। यथा पत्रे रेखाः, जले तरङ्गाः, सुवर्णे भूषणानि, वह्नौ तापादयः दृश्यन्ते, एवं एष त्रिलोक्यपि तस्मात् अभिन्नाभिन्नरूपेण वर्तते; तस्मिन्नेव स्थित्वा, तस्मात् जायते, तदेव हि। स एव सर्वभूतात्मा ब्रह्म संज्ञायते; तस्मिन् ज्ञाते, जगत् ज्ञातम्; अज्ञाते, अज्ञातमेव। शास्त्रव्यवहारार्थं, तद्विद्भिः 'चैतन्य', 'ब्रह्म', 'आत्मा' इति नामानि तस्मै सर्वव्यापिने दत्तानि। या विशुद्धानुभूतिः, इन्द्रियार्थसंस्पर्शे हर्षद्वेषवर्जिता, सा एवायं आत्मा—चैतन्यं, अविनाशी। एष चैतन्यात्मा आकाशादपि सूक्ष्मः, विशदः; तस्मिन्नेव विश्वं प्रतिबिम्बरूपेण दृश्यते, स्वानन्दाय एव। यदा बुद्धिरस्मात् पृथक्, तदा लोभमोहादयः जायन्ते; न पृथक्त्वे तु, बुद्धयः तत्रैव लीयन्ते। शरीररहितस्य, अखण्डचैतन्यस्वरूपस्य, कुतः भ्रमः—लज्जाभयशोकनामकः? कथं त्वं, देहरूपात् उत्पन्ना, असत्याः लज्जाद्यभिमानैः, देहरहितः सन्, मूढवत् ग्रस्तः? अखण्डचैतन्यस्वरूपस्य, शरीरनाशेऽपि, नाशो नास्ति; अयुक्तदृष्टेः नाशो नास्ति, तर्हि युक्तदृष्टेः कुतः? यद् सूर्यपथेनापि न आगच्छति, न गच्छति, तद् पुरुषं विद्धि, न शरीरम्। शरीरस्य सत्तायाम् वा, नास्तितायाम् वा, त्रिषु लोकेषु, ज्ञेयेऽज्ञेये वा, एषः पुरुषः वर्तते, शरीरनाशे स न नश्यति। याः विविधाः क्लेशाः दृश्यन्ते, ताः शरीरस्य एव, न तु चैतन्यात्मनः, यः न ग्रहीतुं शक्यते। स चेत् मनसो मार्गात् परतः स्थितः, शून्यवत्, कथं सः चैतन्यं दुःखसुखयोः स्पर्श्यते? चैतन्यात्मा, अस्मात् शरीरपञ्जरात्, स्वाभ्याससंस्कारान् गृहीत्वा, भ्रमरः इव पद्मात् आकाशं प्रति निर्गच्छति। यदि अस्य आत्मनः सारः असत्यः, तर्हि शरीरपञ्जरनाशे, हे राम, किमपि नष्टं, यदर्थं त्वं शोचसि? सत्ये स्थित्वा, मोहं मा जनय; शुद्धात्मनः किमपि न कामाः। यदा साक्षिचैतन्यं समं, विशदं, विवेकवर्जितं भवति, तदा लोका आत्मनि स्वयमेव प्रतिबिम्बवत् दृश्यन्ते, निर्मलमणौ रश्मय इव। निष्कामसम्बन्धः दर्पणे प्रतिबिम्बवत्; तथैव चैतन्यस्य जगता सह स्वाभाविकः सम्बन्धः। यथा कवचमृतप्रतिबिम्बयोः द्वैताद्वैतं दृश्यते, तथा आत्मनः जगता च भेदाभेदः दृश्यते।