इयं संसारे सुरभिणि कक्ष्यायाम्, शरीरस्य स्तम्भस्य शिरसि, जरायाः पवननाम शोभा प्रकाशते। शरीरपुर्यां जराचन्द्रोदये, मुने, मरणपद्ममेकक्षणेन विकसति। शरीरमन्दिरे, जराङ्गरागलेपनं कृत्वा, दैन्यं दुःखं चापदः च तत्र रमणीयसख्यः तिष्ठन्ति। यत्र प्राणिषु अग्रगण्यया जरया व्याप्नोति, हे मुनि, मम मनसः मन्दत्वे कः सुखलाभः? क्लेशकरं दुःखमयं च जीवनं जरायाः वशे स्थित्वा किं लाभ्यते? न हि मनुष्येषु जरया अजितया कश्चन कामोऽपि तिष्ठति, सा सर्वान् कामान् परित्यजति, पितः। इयं संसारमोहः, अल्पबुद्धिभिः कल्पितविभागैः क्षुब्धः, अनन्तविकल्पनाजालात् उदेति। बुद्धिमतां तु कोऽत्र सङ्गः जायते, जाले बद्ध इव? केवलं बालाः दर्पणे प्रतिबिम्बितफलभक्षणे इच्छन्ति। अत्रापि सौख्यस्य दुर्बलः संकल्पः अस्ति, किन्तु कालः मूषिकेव तस्य सर्वस्य सूत्राणि छिनत्ति। नास्ति किञ्चिदत्र यत् कालो जगच्छर्वभक्षः न भुङ्क्ते; स समुद्रान्तर्वह्निरिव सर्वं जगद् ग्रसति। कालः घोरः परमश्च, स्वशक्त्या सर्वमिदं दृश्यं ग्रसितुम् उद्यतः। भगवन्, महान्तोऽपि तस्य ग्रासात् क्षणमपि न मुच्यन्ते; स अनन्तं विश्वं भक्षयित्वा तस्यैव आत्मा जातः। स युगवर्षकल्परूपैः किञ्चित् प्रकटत्वं लभते, तथापि तस्य सारः अप्रकट एव, सर्वत्र व्याप्य स्थितः। रमणीयाः, शुभकर्मारम्भिणः, सुमेरुपर्वतसमाः अपि, कालस्य ग्रासं यान्ति, नागा इव कुमारेण गजेन। निर्दयः, कठोरः, क्रूरः, निष्ठुरः, दीनः, अधमः, नास्त्यत्र किञ्चन यत् कालः अद्यापि न भुङ्क्ते। कालः, केवलभक्षणे प्रवृत्तः, पर्वतानपि भक्षयति; अनन्तसुखस्रोतांसि भुङ्क्त्वापि, न कदापि तृप्तिमेति। स हन्ति, सृजति, भक्षयति, नाशयति; कालः संसारनृत्ते नानारूपेण नटवत् व्यवहरति। स प्रजासन्ततिं नित्यं विभागेन विभज्य भङ्क्ति, जगति, मायामुखेन, शुकः दाडिमानि विभजन्निव। शुभाशुभदशार्धाभ्यां जनानां कोरकान् छित्वा, प्राणिसंघानां मध्ये गजेन्द्रवत् प्रकाशते। ब्रह्मवने विशालायां, विश्वफलप्रद्रुमः तिष्ठति, परमहोरगवेष्टितः। रजन्याः भृङ्गैः पूरितः, दिवाकरमाल्यविनद्धः, ऋतुकलापवल्लिभिः आवृतः, न कदापि क्लान्तिं यान्ति। स प्रहृतः न भिद्यते, दग्धः न दह्यते; दृश्यते, न पूर्णतः दृश्यते, मुनिवर्य, मायावीणां मुकुटमणिरिव। एकनिमेषे सुलभं किञ्चिदुत्थापयति, किञ्चिद्विनाशयति, कल्पराज्यवत् व्याप्य व्यवहरति। कठिनक्रीडया, कठोरसुखास्वादनेन, प्रजाः सूपपात्रे चमसेन विपठन्निव कम्पयति। तृणं, रजः, इन्द्रः, सुमेरु, पत्रम्, समुद्रः वा, स्वविस्तारेण ग्रसने सन्नद्धः। अत्रैव क्रूरता पर्याप्ता, लोभोऽवस्थितः, सर्वापदः, सर्वचञ्चलता च। सूर्यचन्द्रमसोः गगने क्रीडया, स्ववाटिकायां बालकः इव, स क्रीडति, क्रीडनकैः क्षिपन्। कल्पान्ते, स कल्पनासर्गकर्ता इति कल्पितः कालः, सर्वभूतास्थिसमुत्कलितमाल्यरूपः प्रकाशते। कल्पान्ते तस्य भीषणनृत्ते, सुमेरुः गगने कम्पते, विक्षिप्ताङ्गैः वातेन विक्षिप्तभूर्जपत्रमिव। स कदाचिद्रुद्रः, कदाचिदिन्द्रः, कदाचित्पितामहः; शुक्रः, वैश्रवणः, पुनः शून्य एव। अनन्तनिर्माणानि, दीप्तानि विनष्टानि च, उद्गच्छन्ति शेषाणि, तटिनीव सागरस्य, तस्य अन्तर्येव नित्यं स्थितानि। महाकल्पद्रुमाणां मध्ये स्थित्वा, स पक्वफलानि—देवदानवान्—गुच्छशः पतयति। स विशालपदेन विश्वस्वर्मरसमूहान् भ्रमणशीलान्, पतन्तः इव, सञ्चारयति। चेतनारश्मिना विकसद्भावपद्मे, स्वस्वरूपे रमते, प्रियकर्मसहितः। स्वस्वरूपं, अनाद्यन्तं, महापर्वतवत् उन्नतम्, प्रतिष्ठाप्य तिष्ठति। कदाचिद्धरितच्छायः, कदाचिद्भास्वरः, कदाचित् उभयाभावः, स्वभावे तिष्ठन्। अनन्तजगदात्मना स्वस्वरूपसत्येन संयुक्तः, स्थिरः, महाभारार्पित इव। स न क्लिश्यति, न म्रियते; न आगच्छति, न गच्छति; नास्तमिति, न उदेति, शतकल्पेष्वपि। केवलं सृष्टिक्रीडायै, सहजया, स्वात्मनि कालं नयति, अहंकारवर्जितः। स रजन्याः कलुषताम्, दिवसस्य पद्मावलिं, कर्ममधुकरत्वेन, स्वात्मसरोवर उपस्थापयति। भीषणकृष्णरात्रिं, जीर्णमार्जनीं, गृहीत्वा, सुवर्णरजः प्रकाशस्य भूमौ सर्वत्र वितनुते। एवं संसारस्य गूढं रहस्यं, कालस्य च बलं, मुनये निवेदितम्।