बाल्यावस्था तु अल्पा एव अस्ति। तां यौवनं पिबति, ततः पश्चात् वृद्धावस्था यौवनं अनुवर्तते। ताः अवस्थाः क्रूरतया एकस्मात् अन्याम् अनुगच्छन्ति, इति पश्य। यथा हिमः पद्मं शोषयति, वा शरद्वेले मेघान् वातः विक्षिपति, तथा वृद्धावस्था शरीरम् क्षिप्रं क्षययति, यथा नदी तीरस्थं वृक्षं अवलम्ब्य शनैः क्षययति। स्त्रियः वृद्धत्वेन दीर्घीकृतं कृशं च शरीरं यः पुरुषः पश्यति, तं हस्तिनं इव समं एव मन्यन्ते। यदा कश्चन वृद्धावस्थया गृहीतः, श्वासेन क्लान्तः, तदा तस्य बुद्धिः पलायते, यथा पराजितः सहधर्मिणी गृहम् त्यजति। सेवकाः, पुत्राः, पत्न्यः, बान्धवाः, मित्राणि च, वृद्धावस्थया कम्पमानं पुरुषं मूढवत् हास्यन्ति। विवेकहीनः, वृद्धः, दुःखितः, गुणहीनः, वीर्यहीनः च, वृद्धावस्था तं यथा गृध्रः दीर्घस्थं वृक्षं समीपं गच्छति, तथा उपगच्छति। वृद्धावस्थायां तृष्णा दुःखदोषैः पूर्णा, हृदि दह्यमाना, सर्वदुःखानां एकमेव सहचरः भवति। “किं दुःखं कर्म कर्तव्यं मम परत्र?” इति भीषणं भयम् वृद्धावस्थायां वर्धते, यत् असाध्यं। “कः अहम्, दुःखितः यः अहम्? किं करोमि, कथं वा अस्मि?” इति शोकः वृद्धावस्थायां उद्भवति, यत्र जनः मौनं एकाकी स्थापयति। तृष्णा उत्साहेन उत्पन्ना, परन्तु वृद्धावस्थायां सुखं भोक्तुं न शक्यते; हृदयम् शक्तिहीनत्वेन दह्यते। यावत् वृद्धावस्थायाः जीर्णः शुकः कण्ठकण्ठः, रोगसर्पैः पीडितः, शरीरवृक्षस्य शीर्षे उपविष्टः कण्ठकण्ठं करोति—तावत् कुतःचित् शीघ्रं मृत्युगृध्रः तमिस्राभिलाषी, तिमिरं वाञ्छन्, समीपं आगच्छति। यथा सायं संध्या तमः अनुगच्छति, तथा शरीरं वृद्धावस्थायां दृष्ट्वा मृत्युः तां अनुगच्छति। यदा शरीरवृक्षः दूरात् वृद्धपुष्पितः दृश्यते, तदा मृत्युमधुकरः शीघ्रं पुरुषं समीपं आगच्छति। रिक्तनगरं दृश्यते, शाखाहीनं वृक्षं दृश्यते, वर्षहीनं भूमिः दृश्यते—परन्तु वृद्धावस्थया क्षीणं शरीरं न दृश्यते। वृद्धावस्था कण्ठकण्ठं कृत्वा, पुरुषं यथा गृध्रः मांसं हरति, तथा बलात् हरति। वृद्धावस्था उत्सुकता शरीरं दृष्ट्वा, शीघ्रं शीर्षं गृहीत्वा, शरीरं यथा युवती शतदलम् उपक्षिपति, तथा क्षिपति। सा कण्ठकण्ठं कृत्वा, धूलिना कठोरं, जीर्णं शरीरं यथा वातः कोमलपत्राणि विक्षिपति, तथा विक्षिपति। वृद्धावस्थया आहतं शरीरं नष्टं भवति, यथा हिमेन पद्मं शोभायाः हीनं, तुषारगुच्छैः आच्छन्नं। सा वृद्धावस्था चन्द्रकान्तिरिव उत्थाय, शिरसः शिखरात् प्रसारितम्, कण्ठकण्ठवातं रात्रिकुमुदमिव विस्तारयति। यदा कालः, दुःखेश्वरः, शिरः वृद्धावस्थायाः विभूतिरेणुना कुम्भफलवत् श्वेतं पश्यति, तदा तं ग्रसति। वृद्धावस्था, नदीकन्यया सह, शरीरवृक्षस्य मूलानि शीघ्रं छिनत्ति, प्राणान् च कम्पयति। वृद्धावस्था, मार्जनकर्त्री, यौवनं भक्षयित्वा, दुःखाग्नेः प्रज्वलनं कृत्वा, शरीरमांसलोलुपा परमानन्दं प्राप्नोति। लोके किञ्चिद् अशुभं नास्ति वृद्धावस्थायाः शृगालः शरीरवनस्य, विलापनं कृत्वा आक्रन्दति। कण्ठकण्ठः, श्वासः, विश्रामः, दुःखस्य धूमतमिस्रेण सह—एषा वृद्धावस्थायाः ज्वाला तं दहति। वृद्धावस्थया जनानां तन्वी शरीरः, यः पूर्वं शुभ्रः कोमलाङ्कुरवत् आसीत्, पुष्पितलता इव नमति। वृद्धावस्थायाः कपूरवृक्षस्य कर्पूरवद् शरीरं श्वेतं, तद् मृत्युगजेन त्वरितं नीयते। मृत्युः राजा, वृद्धावस्थायाः श्वेतचामरः पूर्वं गच्छति, व्याधिपताका अग्रे तस्य आगच्छन्ति। यः युद्धे शत्रुभिः न पराजितः, पर्वतदुर्गाणि भग्नानि, तं वृद्धावस्थायाः राक्षसी शीघ्रं विजयं करोति। शरीरगृहः वृद्धावस्थायाः तुषारशुक्लः, तत्र नेत्रयोः पुटौ अपि न चलन्ति। संसारस्य सुगन्धकक्षे, शरीरपद्मशिरसि, वृद्धावस्थायाः चामरश्रीः प्रकाशते। यदा वृद्धावस्थायाः चन्द्रोदयं शरीरनगरि दृश्यते, तदा मृत्युपद्मं त्वरितं प्रस्फुरति। शरीरप्रासादे वृद्धावस्थायाः लेपनं कृत्वा, अशक्तिः, दुःखम्, आपदः तस्य सुखसखीः सन्ति। यत्र वृद्धावस्था अग्रे गच्छति, प्राणिषु प्रवर्तते, तत्र मम, मूढचित्तस्य, कः सुखः? किम् अयम् दुःखदः जीवनः वृद्धावस्थायाः उपरि आश्रित्य लभ्यते? वृद्धावस्था, लोके पुरुषेषु अजिता, सर्वान् कामान् त्यजति, हे पितः। संसारमोहः, अल्पबुद्धिभिः कल्पितविभागैः उत्पन्नः, चिन्तासङ्कल्पानन्त्यात् जायते। विवेकिनां कुतः आसक्तिः यथा जालकूटे? बालाः एव दर्पणस्थं फलं भोक्तुम् इव इच्छन्ति। अत्र अपि तत्र दुर्बलसुखविचारः अस्ति, परन्तु कालः मूषकवत् तस्य सर्वं सूत्रं छिनत्ति। अत्र किञ्चिद् न अस्ति यत् कालः सर्वभक्षः न भक्षयति; सः जगति जातं सर्वं ग्रसति, यथा अग्निः समुद्रं पिबति। कालः, भीषणः, परमो, विश्वशक्त्या, दृश्यं सर्वं ग्रसitum स्थितः।