वनान्तरेषु तदा पर्णानि दावाग्निना दग्धानि, शुष्यन्ति च सशब्दानि, निर्जनानि च काननानि, यथेव चिरकालं परित्यक्तानि। तत्र सहसा भीषणोऽनियन्त्रितोऽग्निर्जज्ञे, सर्वाणि च गुह्यानि शुष्काणि कृत्वा, केवलं भस्म शेषश्च तृणानि तत्रावशिष्यन्त। सर्वेषां शरीराणि रजसा आवृण्वन्ति, सर्वे जनाः क्षुधार्ताः, भूमिः चान्नतृणतोयशून्या दावाग्निना परिवृता। तत्र महिषाः मृगमरीचिषु च बालुकासु च निमग्नाः, वातेन बालुकासमूहाः समुत्क्षिप्ताः, मेघाश्च नभसि व्याप्नुवन्ति। जनसमूहाः जलध्वनिं श्रोतुमेव स्पृहयन्तः, तीव्रतापेन पीड्यमानाः, यत्र सर्वं जीवनं शुष्कीकृतम्। केचन क्षुधया विक्षिप्ताः आत्मसन्तानान् ग्रसन्तः प्राणान् त्यक्तवन्तः, अन्ये तु दैन्येन स्वाङ्गानि एव दष्टवन्तः, दन्तैः गाढं निमग्नैः पीड्यमानाः। तत्र मांसखण्डानि, अस्थीनि, तीक्ष्णानि खदिरकाष्ठच्छिद्राणि, चिताभस्मानि च विक्षिप्तानि दृश्यन्ते, क्षुधितैः मण्डूकैः शिलाः दष्टाः। तत्र मातरः, पुत्राः, पितरश्च, सर्वे समागताः, परस्परं शीघ्रं गृह्यन्ते; वनशारीकाः च गर्जद्भिः गृध्रैः सम्पूर्णकुक्षिभिः निगद्यन्ते। भूमिः छिन्नाङ्गैः प्राणिनां रक्तेन सिक्ताऽस्ति, सिंहैः प्रमत्तैः हस्तैः उद्विग्नैः दृढं ग्रस्यन्ते। सिंहाः भयङ्कररूपेण विचरन्ति, हरिणान् एकग्रासेन ग्रसन्ति, जनाः परस्परं हिंसन्ति, यथा मल्लाः मृत्युसङ्ग्रामे। वृक्षाः पर्णशून्याः, दग्धतुण्डाः, भस्मन्युप्तवायवः, भूमिः रक्तपायीभिः मार्जिता। वनवायवः तु घनदीप्तज्वालासमूहैः शोभिताः, सर्वत्र वनं पीताभ्रं दीप्तिपुञ्जैः उत्प्लुतैः। दग्धसर्पगुहाभ्यः धूमयुक्तमांसपिण्डाः समुत्थिता, नभः अग्निजिह्वावायुविभ्रमैः रञ्जितमिव। वायौ चूर्णराशयः प्रवर्तन्ते, वातैः विक्षिप्ताः, बालानां दन्तच्छिन्नानां क्रन्दनानि, नराणां विलापैः मिश्रितानि। महदेकं मृतशरीरं, पुरुषकदम्बैः दन्तच्छिन्नम्, रक्तलिप्तैः करैः शीघ्रं मांसं खादितम्। धूमरूपेण वर्णः, पर्णलताशब्दपीतः, क्रूरगृध्रैः परिभुक्तमांसम्, उल्काभिः व्योम्नि विचरद्भिः। परस्परं विदारिताङ्गानि, भयविवर्धनम्, ज्वलनशब्देन हृदयकोष्ठं विदारितम्। दावानलः भीषणः वातरवेन गर्जन् उत्प्लुत्य चरति; सर्पभयेन शुष्कवृक्षाः अंगारवत्पतन्ति। सा प्रदेशः शुष्कगह्वरेण, पूर्णविनाशमुपगतः, द्वादशादित्याग्निना दग्धमिव जगत् सञ्जातम्। दग्धज्वालासमूहवृक्षैः, वातैः सर्वत्र प्रवहद्भिः, तत्काननं सूर्यपुत्राणां ज्वलनक्रीडागृहसदृशम्। तस्मिन्काले, तस्मिन्स्थले, तादृशे महोपसर्गे, घोरकाले समाप्ते, तीव्रतापोऽभवत्। केचन जनाः स्वपत्नीमित्रैः सह तस्मात् प्रदेशात् अन्यत्र निर्गताः, शरद्गगनात् मेघाः इव। केचन तत्रैव शरीरेषु, पुत्रपत्नीबन्धुषु संलीनाः, वनच्छिन्नवृक्षवत् विनष्टाः। केचन गृहेभ्यः निर्गम्य व्याघ्रादिभिः ग्रस्यमानाः, पक्षिणां शावकाः श्येनैः यथा नीडात् नीताः। केचन पतङ्गा इव ज्वलनं प्रविशन्ति, केचन पर्वतशिलावत् गह्वरं पतन्ति। अहं तु स्वजनान्, श्वशुरादीन् परित्यज्य, केवलं भार्यया सह, तस्मात् देशात् महता क्लेशेन निर्गतः। वह्निवातरक्षःशत्रूञ् च विगाह्य, मृत्युभयं जीत्वा, भार्यया सह तस्मात् प्रदेशात् अपसरं। तस्याः देशस्य सीम्नि, तालेच्छायायां, पुत्रान् स्कन्धात् अपास्य, दुःखभारानिव विश्रामम् अगच्छम्। दीर्घपरिश्रमात् क्लान्तः, यमलोकादिव विमुक्तः, ग्रीष्मदावाग्निना दग्धः, तोयविहीनपद्म इव विश्रामम् अलभे। तदा चाण्डालकन्या तालेच्छायायां शयाना, शीतलच्छायायां स्वपन्ती, तया सह द्वौ पुत्रौ आलिङ्ग्य स्थितौ। मम पुत्रः तुत्थकः नाम, कनिष्ठः, अतीव प्रियः, तेजस्वी च, मम पुरतः स्थितः। स दुःखार्तः अश्रुपूर्णलोचनः माम् आह—"त्वरया मांसं ददातु, रक्तं पातु माम्।" पुनः पुनः स बालकः एवं वदन्, क्षुधया क्रन्दन्, मृत्युसमीपं प्राप्तः। अहं तं पुनः पुनः अवदं—"वत्स, नास्ति मांसम्," स तु मूढभावेन अवदत्—"स्वदेहात् मांसं ददातु।" स्नेहातिभारेण, शोकवशेन, अहम् अवदं—"वत्स, मम पक्तमांसं खाद।" तदपि स स्वीकृत्य, पुनः अवदत्—"मांसं ददातु," शक्तिक्षये, शिथिलाङ्गः, मम मांसं अश्नात्। दुःखनिवृत्त्यर्थं, मोहस्नेहकरुणया विमूढः, शीघ्रं उत्तिष्ठन्, मृत्युसमीपस्थं पुत्रं रक्षायै उद्युक्तः। ग्रीष्मतापेन दग्धात् वनात् काष्ठानि आनयित्वा, तत्रैव स्वशरीरदाहाय चितां निर्ममे। ततः चिता ज्वलिता, ज्वालाभिः आलिङ्गिता, क्षणेन तत्र सन्नद्धा, मम शरीरं स्पृशितुम् उत्सुकाऽभवत्। मम कन्या माम् अवदत्—"त्वं यदा चितायां पतिष्यसि, तदा स्वमांसं शीघ्रं विदार्य खाद।