अथात्र कालः क्रमते, मम आयुः जरया क्षीणः, शिरो मम हिमरश्मिसदृशं श्वेतं जातम्, शरीरं च तृणस्य इव शीतबिन्दुभिः क्लिष्टं दुर्बलमभवत्। कर्माणि अपि कर्मवातैः इव विविधानि, शुद्धासु अपशुद्धासु च ह्रदेषु समुच्छलन्ति, अह्नः अपि शुष्कपत्रपुटस्य इव पतन्ति। सुखदुःखानि, युद्धे शराणां समवायवत्, अविरतं आगच्छन्ति गच्छन्ति च; विवादाः कर्तव्यवर्गः च निरन्तरं आगच्छन्ति गच्छन्ति च। मनोऽपि संसारमायायां विचारवर्त्मनि चक्रवत् भ्रमति, यथा सागरः तरङ्गैराकुलः स्यात्। चिन्तारचनया निर्मितं विचारचक्रं, मोहग्रस्तेऽस्मिन् आत्मनि, कालसागरवर्त्मनि तृणशकलवत् क्षिप्यते। अहं च, यथा विंध्यपर्वते व्रणमध्ये कीटः, द्विपादगर्दभः, अथवा एकग्रामाश्रयी, एवं दुर्बलः अस्मिन् समुदायसमागमे स्थितः। राज्यस्मृतिः मम नष्टा, महातापग्रस्तशवस्य इव, चाण्डालवृत्तौ स्थितः, पर्वतशिखरे भग्नपक्षपक्षिणः इव। युगान्ते जगतः, दावाग्निना दग्धारण्यस्य, वज्राहतशुष्कवृक्षस्य, अथवा तीरे पतिततरङ्गस्य इव, मम दशा जाता। ततः विंध्यप्रदेशः शून्यदेशत्वं प्राप्तः, मृत्योरभ्यन्तरलेन परिवृतः, अन्नतृणपत्रजलरहितः जातः। मेघसमूहात् वर्षा न पतिता, ते च दृष्टिपथात् अदृश्याः पुनः न आगताः; वातः केवलं भस्म च दग्धाङ्गारैः मिश्रितम् आनयत्। वनानि दावाग्निना दग्धपर्णानि, शुष्कशब्दायमानानि, दीर्घकालत्यक्तवनानि इव शून्यानि अभवन्। भीषणः अनियन्त्रितः दावाग्निः सहसा उत्पन्नः, सर्वाणि काननानि शोषयन्, केवलं भस्म तृणशेषं च अवशेषयत्। सर्वशरीराणि धूलिना आवृतानि, जनाः सर्वे क्षुधार्ताः, भूमिः अन्नतृणजलरहिता, दावाग्निना परिवेष्टिता। प्रदेशः महिषैः मरीचिकासु शुष्करेणुषु च निमग्नैः पूरितः, वातः रेणुकणान् उन्नीय, मेघैः आकाशः आच्छादितः। जनसमूहाः केवलं जलध्वनिं श्रोतुम् इच्छन्तः, तीव्रतापदाहेन पीडिताः, जीवितं शुष्कीकृतम्। अत्र केचन क्षुधया विवशाः, आत्मसन्तानं भक्षयितुं प्रचण्डतया प्राणान् त्यक्तवन्तः; अन्ये आत्माङ्गानि दंष्ट्राभिः गाढं तुदन्तः, वेपमानाः, आत्ममांसं खादन्ति। तत्र मांसखण्डास्थिस्फुटितखदिरकाष्ठच्छिद्रैः विचूर्णितं, दग्धाङ्गारैः विकीर्णं, शुष्कशिलाभिः क्षुधार्तमण्डूकैः निपीतं। तत्र मातरः पुत्राः पितरः च, सर्वे परस्परं शीघ्रं गृह्यन्ते; वटवृक्षे घोरकाकाः वनमयूरान् समूलं निगिलन्ति। भूमिः छिन्नाङ्गप्राणिनां रक्तेन सिक्तः, सिंहमदेन विक्षिप्तगजेन्द्राः तीव्रतया भक्ष्यन्ते। सिंहाः भयानकाः विचरन्ति, मृगान् एकग्रासेन निगिलन्ति, जनाः परस्परं युद्धाय प्रवृत्ताः, मल्लयुद्धे मृत्युसंयोगवत्। वृक्षाः निर्लोमाः, तेषां काष्ठानि दग्धानि कृष्णवर्णानि, वायुः भस्मराशिभिः पूरितः, भूमिः रक्तपानमृगैः चाटितशेषैः लेपिता। वनवायवः घोरदग्धज्वालासंकुलाः, सर्वत्र जङ्गलम् अग्निकुञ्जराशिभिः पीतवर्णम्। दग्धसर्पगुहाभ्यः धूममांसपिण्डराशयः उत्थाय, आकाशं वातोद्भूतज्वालालिहितमेघच्छायया आवृतम्। वातैः विक्षिप्ताः भस्मराशयः, बालानां दन्तच्छिन्नकण्ठरवः, पुरुषाणां करुणक्रन्दनैः सह गुञ्जति। महाशवम्, पुरुषसमुच्चलितदन्तच्छिन्नम्, रक्तसिक्तकरसमूहैः शीघ्रं मांसं भक्षितम्। धूमेण कृष्णीकृतवर्णम्, पत्रलताशब्देन पाण्डुवर्णम्, भीषणगृध्रैः परिभक्ष्यमाणम्, उल्काभिः आकाशे विचरद्भिः। परस्परं विदारिताङ्गानि, क्षेत्रं भीषणा भग्नहृदयजठरम्, दग्धज्वालाशब्देन विदारितम्। भीषणा दावाग्निः वातवेगेन गर्जन्ती, स्फुटद्भयभीतसर्पहिस्सेन, दग्धपादपाः अग्निशिखावत् पतन्ति। स प्रदेशः शुष्कः, रिक्तः, पूर्णविनाशमुपगम्य, द्वादशादित्याग्निना दग्धं जगदिव जातम्। दग्धपादपज्वालाशिखासंपूर्णवनं, वातैः सर्वत्र वह्यमानम्, सूर्यपुत्राणां दग्धविलासगृहवत् जातम्। तस्मिन्नेकस्मिन्नेव काले, तस्मिन्नेव प्रदेशे, तादृशे महाभये, युगान्ते, दाहः अत्यन्तं तीव्रः अभवत्। केचन जनाः, सर्वपत्नीमित्रसमेताः, तस्मात् प्रदेशात् अन्यं देशं गताः, शरद्वियुक्तमेघवत्। केचन, आत्मशरीराङ्गपुत्रपत्नीबन्धुसंयुताः, तत्रैव वनच्छिन्नवृक्षवत् नष्टाः। केचन, गृहात् निर्गच्छन्तः, मृगैः भक्षिताः, नीडात् निर्गच्छन्तः पक्षिशावकाः श्येनैः गृहीतानिव। केचन पतङ्गवत् दाहे प्रविष्टाः, केचन गिरिशिलावत् गह्वरम् अपतन्। अहं तु, बान्धवान् श्वशुरादीन् स्वजनांश्च परित्यज्य, केवलं भार्यया सह, महतीं क्लेशेन तस्मात् देशात् निर्गतः। वह्निवातरक्षःमृगादिभिः पलायमानः, मृत्युभयात् विमुक्तः, भार्यया सह निर्गतः। तस्य देशस्य सीमान्ते, तालेच्छायायाम्, पुत्रौ स्कन्धात् अपास्य, दुःखभारं मिव न्यवेशम्। दीर्घपरिश्रमात् क्लान्तः, नरकात् मुक्तवत्, ग्रीष्मदावाग्निना दग्धः, निर्जलिनीं पद्मिनीं इव, विश्रामम् उपागमम्। तदा, चाण्डालकन्या वृक्षस्य अधः शीतच्छायायां विश्रान्ता, तया सह द्वौ शिशू आलिङ्ग्य शयनम् उपेयताम्।